I CSK 305/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarb Państwa – Minister Skarbu Państwa wniósł o ustalenie nieważności umowy sprzedaży udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, zawartej pomiędzy Polską Akademią Nauk (PAN) a Violettą S. Powód opierał swoje żądanie na art. 189 k.p.c., twierdząc, że umowa była zależna od jego zgody, wymaganej na mocy art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, a zgody tej nie uzyskano. W związku z tym, zgodnie z art. 58 k.c. w zw. z art. 5a ust. 2 ustawy, umowa miała być nieważna. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że Skarb Państwa nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy, ponieważ istnieją skuteczniejsze środki ochrony jego praw, takie jak powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną Skarbu Państwa, podzielił stanowisko sądów niższych instancji. Podkreślił, że choć naruszenie obowiązku uzyskania zgody Ministra Skarbu Państwa może prowadzić do nieważności czynności prawnej, to powództwo o ustalenie nieważności nie jest właściwym środkiem ochrony, gdy istnieją inne, skuteczniejsze drogi prawne. W przypadku praw rzeczowych, których wpis do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny (jak użytkowanie wieczyste), obalenie domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym wymaga powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej, a nie powództwa o ustalenie nieważności umowy. Sąd Najwyższy wskazał również, że późniejsze zawarcie umowy o ustanowienie odrębnej własności lokali i związany z tym udział w użytkowaniu wieczystym dodatkowo osłabia interes prawny w kwestionowaniu wcześniejszej umowy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że powództwo o ustalenie nieważności umowy nie jest właściwym środkiem ochrony prawnej w przypadku praw rzeczowych z konstytutywnym wpisem do księgi wieczystej, gdy istnieją skuteczniejsze środki, takie jak powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości, a przedmiotem rozporządzenia jest prawo użytkowania wieczystego, a także gdy istnieją późniejsze czynności prawne kształtujące stan prawny nieruchomości.
Zagadnienia prawne (3)
Czy Skarb Państwa ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy sprzedaży udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, gdy zgoda Ministra Skarbu Państwa nie została uzyskana?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Skarb Państwa nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy w takiej sytuacji, gdy istnieją skuteczniejsze środki ochrony prawnej, takie jak powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że powództwo o ustalenie nieważności umowy nie jest właściwym środkiem ochrony prawnej, gdy istnieją inne, bardziej skuteczne środki, takie jak powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej. W przypadku praw rzeczowych z konstytutywnym wpisem do księgi wieczystej, powództwo o ustalenie nie może obalić domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.
Czy powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży udziału w użytkowaniu wieczystym może stanowić podstawę do obalenia konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok uwzględniający powództwo o ustalenie nieważności umowy nie może stanowić podstawy do wpisu lub wykreślenia w księdze wieczystej, a tym samym nie może obalić domniemania zgodności wpisu konstytutywnego z rzeczywistym stanem prawnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny. Obalenie domniemania zgodności takiego wpisu z rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić wyłącznie w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej, a nie w postępowaniu opartym na art. 189 k.p.c.
Czy przepisy ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa mogą stanowić źródło interesu prawnego w zaskarżeniu czynności prawnej zawartej z naruszeniem uprawnienia Skarbu Państwa?
Odpowiedź sądu
Tak, wskazane przepisy mogą stanowić źródło interesu prawnego, jednakże nie zawierają szczególnych postanowień dotyczących legitymacji czynnej w postępowaniu cywilnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że choć przepisy ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. mogą stanowić podstawę do kwestionowania czynności prawnych naruszających uprawnienia Skarbu Państwa, to nie przyznają one bezpośredniej legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa o ustalenie nieważności w sytuacji, gdy istnieją inne, skuteczniejsze środki ochrony prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Minister Skarbu Państwa | organ_państwowy | powód |
| Polska Akademia Nauk | instytucja | pozwany |
| Violetta S. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Wymaga interesu prawnego.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. art. 5a § ust. 1
Ustawa o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa
Państwowa osoba prawna jest obowiązana uzyskać zgodę ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie czynności w zakresie rozporządzania prawem użytkowania wieczystego zaliczonym do aktywów trwałych.
u.k.w.h. art. 10
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Podstawa powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Pomocnicze
ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. art. 5a § ust. 2
Ustawa o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa
Czynność prawna dokonana z naruszeniem obowiązku uzyskania zgody jest nieważna.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie stanu rzeczy istniejącego w chwili wyrokowania sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
W przypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd pierwszej instancji rozpozna ją ponownie w składzie odmiennym.
ustawa z dnia 29 września 1994 r. art. 3 § ust. 1 pkt 13, 15
Ustawa o rachunkowości
Definicje aktywów trwałych.
ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. art. 27
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przeniesienie prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej.
ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. art. 7 § ust. 2
Ustawa o własności lokali
Konstytutywny charakter wpisu w księdze wieczystej odrębnej własności lokalu.
ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. art. 11 § ust. 1
Ustawa o własności lokali
Ustanowienie odrębnej własności lokalu na podstawie postanowienia sądu znoszącego współwłasność.
k.p.c. art. 6262 § § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Właściciel nieruchomości jest uprawniony do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej.
k.p.c. art. 6262 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Strony umowy przeniesienia udziału w użytkowaniu wieczystym należą do kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarb Państwa nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy, gdy istnieją skuteczniejsze środki ochrony prawnej (np. powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej). • Powództwo o ustalenie nieważności umowy nie jest właściwym środkiem do obalenia konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej. • Późniejsze zawarcie umowy o ustanowienie odrębnej własności lokali i związany z tym udział w użytkowaniu wieczystym osłabia interes prawny w kwestionowaniu wcześniejszej umowy.
Odrzucone argumenty
Umowa sprzedaży udziału w użytkowaniu wieczystym jest nieważna z powodu braku zgody Ministra Skarbu Państwa. • Przepisy ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. stanowią podstawę do ustalenia nieważności umowy i interesu prawnego Skarbu Państwa.
Godne uwagi sformułowania
nie można twierdzić, że ochrona interesu Skarbu Państwa nie może się realizować przez żądanie ustalenia nieważności tej czynności tylko dlatego, że wykonanie uprawnienia należy do sfery imperium. • nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego. • nie ma innej możliwości udzielenia ochrony prawnej dla zrealizowania przyznanych ustawą uprawnień. • wyrok uwzględniający powództwo o ustalenie nieważności zawartej dnia 6 lipca 2006 r. umowy nie mógłby obalić domniemania zgodności aktualnie wpisanego udziału w prawie użytkowania wieczystego z rzeczywistym stanem prawnym.
Skład orzekający
Mirosław Bączyk
przewodniczący
Marta Romańska
członek
Krzysztof Strzelczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że powództwo o ustalenie nieważności umowy nie jest właściwym środkiem ochrony prawnej w przypadku praw rzeczowych z konstytutywnym wpisem do księgi wieczystej, gdy istnieją skuteczniejsze środki, takie jak powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości, a przedmiotem rozporządzenia jest prawo użytkowania wieczystego, a także gdy istnieją późniejsze czynności prawne kształtujące stan prawny nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interesu prawnego i właściwego trybu dochodzenia ochrony praw rzeczowych, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej. Pokazuje, jak sądy oceniają skuteczność różnych środków prawnych.
“Skarb Państwa przegrywa walkę o ustalenie nieważności umowy. Klucz: właściwy środek prawny!”
Dane finansowe
WPS: 50 000 EUR
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.