V CZ 119/12

Sygn. akt V CZ 119/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 kwietnia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
 
 
w sprawie z wniosku K. P. 
przy uczestnictwie R. S., G. S., K. S. i T. D. 
o dział spadku, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 17 kwietnia 2013 r., 
zażalenia uczestnika postępowania R. S.  
na postanowienie Sądu Okręgowego w L. 
z dnia 20 czerwca 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r. ustalił 
wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 128.975,47 zł i odrzucił skargę kasacyjną 
uczestnika postępowania R. S. jako niedopuszczalną. W uzasadnieniu Sąd 
stwierdził, że wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana  przez uczestnika 
postępowania R. S. jako kwota 428.190,03 zł  została wyliczona nieprawidłowo. 
Uwzględniając 
zakres 
zaskarżenia 
wcześniejszą  apelacją 
i 
stopień 
jej 
uwzględnienia (168.630,00 zł - 39.654,53 zł) przyjął, że wartość przedmiotu 
zaskarżenia wyraża się kwotą 128.975,47 zł. Alternatywnie  określił, wyliczając 
wartość 
przedmiotu 
zaskarżenia 
w 
oderwaniu 
od 
wskazanego 
środka 
odwoławczego, uwzględniając stanowisko uczestnika w toku postępowania  oraz 
zakres uwzględnionych roszczeń, że może się ona wyrażać kwotą 146.070,90 zł. 
Obie wskazane kwoty są niższe od wartości przedmiotu zaskarżenia, wynoszącej w 
odniesieniu do skargi kasacyjnej w sprawach o dział spadku 150.000 zł (art. 5191 § 
4 pkt 4 k.p.c.), stąd skarga podlega odrzuceniu.  
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie - kwestionując 
prawidłowość odrzucenia skargi w następstwie ustalenia nieprawidłowej wartości 
przedmiotu zaskarżenia - popierał stanowisko, że wynosi ona 428.190,03 zł 
jako suma kwot (1) 234.053 zł stanowiącej wartość nieruchomości spadkowej, 
(2) 99.053 zł różnicy między wskazaną jako zawyżoną a rzeczywistą wartością 
nieruchomości spadkowej, (3) 36.570,78 zł pełnej, zwaloryzowanej wg propozycji 
skarżącego, kwoty z tytułu spłaty przez niego długu spadkowego, (4) 58.513,25 zł 
suma spłat zasądzonych od niego na rzecz uczestników postepowania z tytułu 
uzyskania składników majątkowych w naturze. 
Sąd Najwyższy zważył:   
Skarga kasacyjna przysługuje do Sądu Najwyższego od wydanego przez 
sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy  w sprawach o podział 
majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami i dział 
spadku, jeśli wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż 150000 zł 
(art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.). Wymogiem formalnym skargi kasacyjnej jest wskazanie 
wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3984 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). 

 
3 
Prawidłowość wypełnienia tego obowiązku podlega kontroli sądu drugiej instancji 
i Sądu Najwyższego, które mogą weryfikować prawidłowość wyliczenia wartości 
przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 
2001 r., IV CZ 20/01, niepubl., z dnia 21 listopada 1002 r., I CZ 152/01, niepubl.).  
Powszechnie 
akceptowany 
jest 
w 
judykaturze 
pogląd, 
wyrażony 
w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r. III CZ 153/02 
(OSNC 2004, nr 4, poz. 60), w myśl którego w sprawie o dział spadku wartość 
przedmiotu zaskarżenia z reguły nie może przekraczać wartości udziału 
należącego do uczestnika wnoszącego kasację. Tylko wyjątkowo, gdy uczestnik 
podważa samą zasadę podziału albo gdy zaskarża rozstrzygnięcie dotyczące 
roszczeń dochodzonych z tytułu posiadania rzeczy wspólnej lub tytułem zwrotu 
pożytków albo rozliczenia nakładów, wartość przedmiotu zaskarżenia może 
być  wyższa niż wartość jego udziału. Sąd Najwyższy trafnie zwrócił uwagę, 
że  interesy majątkowe poszczególnych uczestników postępowania ograniczają się 
do wysokości udziałów w poddawanym podziałowi majątku, stąd wartością 
przedmiotu zaskarżenia - nawet wówczas, gdy orzeczenie zaskarżono „w całości" - 
jest z reguły nie wartość całego dzielonego majątku, ale wartość konkretnego 
interesu (roszczenia, żądania) lub składnika majątkowego, którego środek 
odwoławczy dotyczy. Zasada ta ma zastosowanie również wtedy, gdy 
postanowienie zostało zaskarżone w całości i skarżący domaga się uchylenia 
go w całości. 
Konsekwentnie odnośnie do postanowienia sądu drugiej instancji, którym 
oddalona została apelacja uczestnika postępowania, na ogół należy przyjąć, 
że wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną może być taka sama, 
jak w apelacji albo niższa, jeśli skarżący częściowo uznał racje sądu odwoławczego 
lub zrezygnował z części swoich pretensji ponadto odniesiona nie do wartości 
całego dzielonego majątku, a indywidualnego interesu (roszczenia, żądania) lub 
składnika majątkowego, którego środek odwoławczy dotyczy i z reguły nie może 
przekraczać wartości udziału należącego do uczestnika (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 3 czerwca 2009 r. IV CSK 107/09, niepubl., z dnia 15 grudnia 
2006 r., III CZ 88/06, z dnia 24 lipca 2008 r., IV CZ 53/08, z dnia 6 maja 2010 r., 
II  CZ 38/10, z dnia 1 czerwca 2011 r., II CZ 27/11). Nie jest możliwe określenie 

 
4 
tej wartości na kwotę wyższą od wskazanej w apelacji, ponieważ zwykle zakres 
zaskarżenia, tj. kwestionowanego wcześniej rozstrzygnięcia, nie może być szerszy. 
Wyjątki od tej reguły dotyczą sytuacji, gdy sąd odwoławczy równolegle rozpoznawał 
apelację innego uczestnika postępowania i w jej uwzględnieniu wydał orzeczenie 
reformatoryjne, gdy uczestnik podważa zasadę podziału, objęcie lub nieobjęcie 
orzeczeniem poszczególnych rzeczy lub praw albo rozliczenie nakładów, długów 
lub darowizn, następstw posiadania bądź w następstwie upływu czasu znacząco 
zmieniła się wartość masy majątkowej i podlegała ona przeszacowaniu. W takich 
wypadkach wartość przedmiotu zaskarżenia może być wyższa niż wartość jego 
udziału (por. postanowienie z dnia 5 maja 1978 r., III CZP 26/78, OSNCP 1979, 
nr 1, poz. 3, z dnia 12 lipca 2007 r., III CSK 177/07, niepubl., z dnia 3 czerwca 
2009 r., IV CSK 107/09, niepubl.). Przez zasadę podziału w powyższym znaczeniu 
należy przy tym rozumieć nie odwołanie się do wartości całej masy majątkowej, 
gdy stanowiska stron co do jej podziału są rozbieżne, z wyjątkiem przyznania 
jej wbrew woli skarżącemu z obowiązkiem spłaty (wówczas znaczenie ma 
konsekwencja zadysponowania danym składnikiem wyrażająca się różnicą wartości 
praw majątkowych których żądał i tych które otrzymał w postaci zasądzonej 
od niego sumy spłat/dopłat), tylko sytuację gdy kwestionuje się fakt i podstawę 
uznania danego składnika majątku za wspólny (wówczas uwzględnia się jego 
wartość) bądź dopuszczalność podziału z uwagi na zakazy bądź ograniczenia 
istniejące w tym zakresie, a wynikające z ustawy lub umowy. Zbliżone stanowisko 
w tym przedmiocie przyjął Sad Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 sierpnia 
2008 r., V CSK 136/08, niepubl. 
W apelacji uczestnik postępowania R. S., wskazując jako wartość 
przedmiotu zaskarżenia kwotę 140.000 zł, kwestionował treść orzeczenia 
działowego w  zakresie obejmującym część wartości nieruchomości spadkowej 
(zawyżenie), sposób podziału i wysokość obciążenia spłatami z tytułu 
przyznania  mu części majątku ponad udział, przeszacowanie spłaconego długu 
spadkowego, rozliczenie nakładów i wydatków. Wnioskodawczyni i pozostali 
uczestnicy postępowania nie zaskarżyli postanowienia Sądu pierwszej instancji. 
W  następstwie 
uzupełnienia 
postępowania 
dowodowego 
Sąd 
odwoławczy 
uwzględnił apelację uczestnika postępowania R. S. w części, zatem w tym zakresie 

 
5 
nie ma podstaw do kwestionowania przez niego wydanego rozstrzygnięcia w braku 
interesu prawnego w zaskarżeniu.  
Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że wyliczenia 
wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej są nieprawidłowe 
i prowadzą do jej bezpodstawnego zawyżenia. Podstawowym błędem jest 
wskazanie całej wartości masy spadkowej (nieruchomości), dublowanie przyjętej 
przez Sąd wartości masy spadkowej poprzez równoległe uwzględnienie jej 
przy  kwestionowanym zawyżeniu wyceny nieruchomości i spłatach, nieodjęcie 
wartości udziału skarżącego przyznanego mu w naturze oraz jego udziału 
w spłaconym długu spadkowym. Ogółem po weryfikacji prawidłowości wyliczenia 
wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną, tj. interes majątkowy uczestnika 
postępowania w zakresie objętym tym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia 
obejmuje, zgodnie z jego twierdzeniami i zarzutami, sumę wartości zawyżenia 
składnika majątku przyznanego skarżącemu w naturze i odpowiadającego jego 
udziałowi (234.053 - 135.000 = 99.053 x 25 % = 24.763 zł), wartości dopłaty 
na  rzecz pozostałych uczestników postępowania z tytułu przyznania mu 
w naturze  składnika majątku ponad przysługujący udział z uwzględnieniem 
wskazanego  zawyżenia (15.613,70 x 3 = 46.841,10 zł), wartości dopłaty na rzecz 
wnioskodawczyni z tytułu przyznania mu w naturze składnika majątku 
ponad  przysługujący udział z uwzględnieniem zawyżenia (176,80 zł), wartości 
różnicy zwaloryzowanej kwoty spłaconego długu i poniesionego wydatku, 
pomniejszoną  o udział skarżącego w długu spadkowym (36.570,78 – 1.254 = 
35.316,78 x 75 % = 26.487,60 zł). Łącznie zweryfikowana wartość przedmiotu 
zaskarżenia, w nawiązaniu do wyliczeń uczestnika postępowania sprecyzowanych 
w  kwestionowanym zakresie w zażaleniu, wyraża się zatem kwotą 98.268,50 zł 
i jest niższa od wartości jego udziału w spadku powiększonego o kwotę rozliczenia 
ze wskazanych dodatkowych tytułów.  
Przyjęta przez Sąd Okręgowy wartość przedmiotu zaskarżenia, oparta ma 
rachunkowej operacji pomniejszenia wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej 
w apelacji o sumę kwot uwzględnionych w rozliczeniach na korzyść skarżącego 
w następstwie jej uwzględnienia w części przez sąd odwoławczy, nie jest 
pozbawiona podstaw w dotychczasowej praktyce orzeczniczej i nie może być 

 
6 
uznana za błędną wobec złożoności rozliczenia oraz niewskazania sposobu 
obliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia przez uczestnika postępowania R. S. 
bezpośrednio w skardze kasacyjnej. Judykatura i doktryna prawnicza zgodnie 
wskazują, że sprawdzanie wartości przedmiotu zaskarżenia ma uniemożliwiać 
obchodzenie przepisów procesowych i zapobiec bezpodstawnemu jej zawyżaniu, 
instrumentalnie 
zmierzającemu 
do 
zapewnienia 
kontroli 
kasacyjnej 
(por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZ 89/06, niepubl.).  
W tym stanie rzeczy, skoro wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa 
od  progu wskazanego w art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c., zażalenie kwestionujące 
prawidłowość postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, jako pozbawione 
uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu w oparciu o art. 3941 § 3 w związku 
z art. 39814 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw