I CSK 296/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, dotyczącej postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie, które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego stwierdzające nabycie spadku po S.C. przez M.B. na podstawie testamentu własnoręcznego. Skarżący zarzucali naruszenie art. 945 § 1 k.c. (wada testamentu) oraz art. 379 pkt 5 k.p.c. (nieważność postępowania przez uniemożliwienie obrony praw). Sąd Najwyższy przypomniał, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a jej przyjęcie wymaga wykazania istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów, nieważności postępowania lub oczywistej zasadności. W ocenie Sądu Najwyższego, skarżący nie wykazali oczywistej zasadności skargi. Zarzut nieważności postępowania w pierwszej instancji nie mógł być skutecznie podniesiony bez wykazania naruszenia przez sąd drugiej instancji przepisów nakazujących uwzględnienie takiej nieważności. Ponadto, zarzuty dotyczące naruszenia art. 945 § 1 k.c. i art. 670 § 1 k.p.c. opierały się na próbie podważenia ustaleń faktycznych i oceny dowodów, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym. Sąd wskazał, że obowiązek działania sądu z urzędu nie obejmuje dowodzenia ważności testamentu, gdy sąd nie powziął wątpliwości co do jego ważności, a ustalenia faktyczne dotyczące konsultacji spadkodawcy z wnioskodawczynią podczas sporządzania testamentu były już przedmiotem analizy sądów niższych instancji. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności pojęcia 'oczywistej zasadności' oraz dopuszczalności zarzutów dotyczących ustaleń faktycznych i nieważności postępowania w pierwszej instancji.
Dotyczy specyfiki postępowania kasacyjnego i oceny przesłanek jego dopuszczalności, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy spadkowej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c. w sytuacji, gdy skarżący zarzucają naruszenie przepisów dotyczących wad testamentu własnoręcznego i nieważności postępowania w pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona, ponieważ skarżący nie wykazali widocznej na pierwszy rzut oka sprzeczności orzeczenia z przepisami prawa, ani nie wykazali, że naruszenie prawa spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że oczywista zasadność skargi wymaga widocznej bez głębszej analizy sprzeczności orzeczenia z prawem, która skutkuje wydaniem oczywiście wadliwego orzeczenia. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazali takich okoliczności, a ich argumentacja opierała się na niedopuszczalnych na etapie kasacji zarzutach dotyczących ustaleń faktycznych i oceny dowodów.
Czy zarzut nieważności postępowania w pierwszej instancji może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej, jeśli nie wykazano naruszenia przez sąd drugiej instancji przepisów nakazujących uwzględnienie takiej nieważności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kwestia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji może być badana w postępowaniu kasacyjnym tylko pośrednio, przez zarzut naruszenia przez sąd drugiej instancji art. 378 § 1 k.p.c. lub art. 386 § 2 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na utrwalone orzecznictwo wskazał, że nieważność postępowania w pierwszej instancji może być badana w skardze kasacyjnej jedynie w granicach podstaw skargi dotyczących naruszenia przez sąd drugiej instancji przepisów nakazujących uwzględnienie takiej nieważności, co nie zostało wykazane przez skarżących.
Czy obowiązek sądu ustalenia z urzędu istotnych okoliczności związanych z powstaniem testamentu własnoręcznego (art. 670 § 1 k.p.c.) obejmuje prowadzenie dowodów celem potwierdzenia jego ważności, gdy sąd nie powziął wątpliwości co do jego ważności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, obowiązek działania sądu ex officio nie obejmuje obowiązku prowadzenia z urzędu dowodów celem potwierdzenia ważności i skuteczności testamentu, w sytuacji gdy sąd nie powziął wątpliwości, iż testament jest nieważny lub nieskuteczny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że obowiązek sądu z art. 670 k.p.c. nie nakłada na sąd obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na potwierdzenie ważności testamentu, jeśli nie ma ku temu podstaw w postaci wątpliwości co do jego ważności. W tej sprawie sądy niższych instancji ustaliły okoliczności sporządzania testamentu i oceniły jego ważność.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.B. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| B.C. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| D.C. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A.B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 945 § § 1
Kodeks cywilny
Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; pod wpływem błędu, który uzasadniałby przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu o tej treści; pod wpływem groźby.
k.c. art. 670 § § 1
Kodeks cywilny
Sąd spadku bada, czy testament pod względem formalnym nie jest dotknięty nieważnością, oraz czy nie zachodzą przyczyny uzasadniające stwierdzenie jego nieważności.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^1 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji.
k.p.c. art. 398^4 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem.
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania - pozbawienie możności obrony praw.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w zakresie szerszym, niż wnioski stron, sąd drugiej instancji bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W razie stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, sąd drugiej instancji uchyla zaskarżone postanowienie, umarza postępowanie pierwszej instancji i je przekazuje.
k.p.c. art. 398^3 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
k.p.c. art. 398^13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli Sąd Najwyższy nie przyjmie skargi kasacyjnej do rozpoznania, postanawia o tym w składzie trzech sędziów.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 945 § 1 k.c. poprzez uznanie ważności testamentu, który miał być podyktowany przez wnioskodawczynię. • Naruszenie art. 670 § 1 k.p.c. przez brak inicjatywy sądu w ustaleniu z urzędu istotnych okoliczności związanych z powstaniem testamentu. • Naruszenie art. 379 pkt 5 k.p.c. przez pozbawienie skarżących możności obrony ich praw w pierwszej instancji.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym • skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni • Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów • Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia • obowiązek działania sądu ex officio wynikający z art. 670 k.p.c. nie obejmuje obowiązku prowadzenia z urzędu dowodów celem potwierdzenia ważności i skuteczności testamentu, w sytuacji gdy sąd nie powziął wątpliwości, iż testament jest nieważny lub nieskuteczny
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności pojęcia 'oczywistej zasadności' oraz dopuszczalności zarzutów dotyczących ustaleń faktycznych i nieważności postępowania w pierwszej instancji."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania kasacyjnego i oceny przesłanek jego dopuszczalności, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy spadkowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczowe zasady dotyczące dopuszczalności skargi kasacyjnej, co jest istotne dla praktyków prawa procesowego cywilnego, choć nie zawiera przełomowych wniosków.
“Kiedy Sąd Najwyższy przyjmie Twoją skargę kasacyjną? Kluczowe zasady i pułapki.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.