I CSK 2926/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez Bank S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu. Sąd Okręgowy zasądził od banku na rzecz kredytobiorcy kwotę 128 674,13 zł z odsetkami oraz ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF). Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, wstrzymując obowiązek zapłaty do chwili zaofiarowania przez kredytobiorcę zwrotu lub zabezpieczenia zwrotu kwoty 225 291,18 zł, stanowiącej wysokość udzielonego kredytu. Sąd drugiej instancji uznał postanowienia umowy dotyczące zasad przeliczenia kredytu i rat na CHF za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., ponieważ pozwalały bankowi na swobodne kształtowanie kursu waluty obcej, a umowa nie zawierała mechanizmu umożliwiającego jednoznaczne określenie kursu. Sąd Apelacyjny uznał, że umowa nie może obowiązywać bez tych postanowień, ponieważ ich usunięcie zmieniłoby główny przedmiot umowy. Bank w skardze kasacyjnej podniósł zarzuty dotyczące istotnych zagadnień prawnych związanych z konsekwencjami uznania klauzul waloryzacyjnych za abuzywne lub nieważne, w tym kwestię upadku umowy, przekształcenia jej w kredyt złotowy, oprocentowania takiego kredytu, dopuszczalności żądania ustalenia nieważności umowy oraz interesu prawnego w takim żądaniu. Bank zarzucił również nieważność postępowania z powodu pozbawienia go możności obrony praw, gdyż sąd nie odniósł się do wniosku dowodowego o opinię biegłego. Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), która stanowi, że w przypadku uznania klauzul waloryzacyjnych za niedozwolone, nie można przyjąć innego sposobu określenia kursu waluty obcej, a umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy podkreślił, że orzecznictwo jest utrwalone co do niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank oraz że postanowienia dotyczące indeksacji, jako określające główne świadczenie, mogą być oceniane pod kątem abuzywności tylko wtedy, gdy są sformułowane jednoznacznie, co w tym przypadku nie miało miejsca. Sąd Najwyższy odniósł się również do zarzutu nieważności postępowania, uznając go za niezasadny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i konsekwencji ich usunięcia dla ważności umowy.
Orzeczenie opiera się na uchwale pełnego składu Izby Cywilnej SN, co nadaje mu moc zasady prawnej. Dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytów indeksowanych kursem CHF.
Zagadnienia prawne (4)
Czy w przypadku uznania postanowień waloryzacyjnych umowy kredytu indeksowanego za abuzywne lub nieważne, a także stwierdzenia braku możliwości utrzymania indeksowanego charakteru umowy, skutkiem jest upadek umowy w całości, czy jej przekształcenie w kredyt złotowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie, co oznacza jej upadek.
Uzasadnienie
Zgodnie z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), w przypadku uznania postanowień waloryzacyjnych za niedozwolone, nie można przyjąć, że miejsce tych postanowień zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej, a umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Jakie oprocentowanie należy przyjąć dla wyliczenia odsetek od hipotetycznego kredytu złotowego w przypadku przekształcenia umowy kredytu indeksowanego w kredyt złotowy?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie została rozstrzygnięta, ponieważ Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tej kwestii, skupiając się na odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej ze względu na uchwałę III CZP 25/22.
Czy żądanie 'ustalenia nieważności umowy' stanowi roszczenie dopuszczalne na gruncie przepisów k.p.c. i czy strona powodowa posiada interes prawny w takim żądaniu, gdy przysługuje jej dalej idące roszczenie o zapłatę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Strona umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu (nieważności umowy), niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią umowy.
Uzasadnienie
Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu.
Czy pozbawienie strony możności obrony swych praw następuje w sytuacji, gdy sąd nie odniósł się do wniosku dowodowego strony o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pominięcie dowodu nie prowadzi do nieważności postępowania, lecz może być naruszeniem przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy. Niewyjaśnienie przyczyn pominięcia dowodu stanowi naruszenie art. 387 § 2¹ k.p.c., nieprowadzące do nieważności postępowania.
Uzasadnienie
Zarzut nieważności postępowania podniesiony przez skarżącego jest niezasadny. Pominięcie dowodu nie prowadzi do nieważności postępowania, a ewentualne pominięcie w uzasadnieniu przyczyn pominięcia dowodu nie stanowi dla skarżącego przeszkody do wykazywania potrzeby przeprowadzenia tego dowodu i braku podstaw do jego pominięcia przez sądy meriti.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.Ł. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank S.A. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, zostały uznane za niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Postanowienia te określają główne świadczenia stron, lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na brak kursu koniecznego do stosowania indeksacji, wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji są nieważne. Umowa nie może nadal obowiązywać bez kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią umowy.
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
Dla stosowania art. 385¹ k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy, a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej umowy lub stanu prawnego.
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. jest niezasadny, ponieważ strona pozwana nie została pozbawiona możności obrony swych praw.
k.p.c. art. 387 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Niewyjaśnienie przyczyn pominięcia dowodu stanowi naruszenie art. 387 § 2¹ k.p.c., nieprowadzące do nieważności postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) wyklucza możliwość utrzymania umowy po usunięciu klauzul waloryzacyjnych. • Postanowienia dotyczące indeksacji, jako określające główne świadczenie, mogą być oceniane pod kątem abuzywności tylko wtedy, gdy są sformułowane jednoznacznie. • Zarzut nieważności postępowania z powodu pominięcia wniosku dowodowego jest niezasadny.
Odrzucone argumenty
Kwestie dotyczące oprocentowania hipotetycznego kredytu złotowego. • Zarzut nieważności postępowania z powodu pozbawienia możności obrony praw.
Godne uwagi sformułowania
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów • w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie • nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone • nie pozbawiło skarżącego możności obrony swych praw w postępowaniu apelacyjnym
Skład orzekający
Dariusz Pawłyszcze
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i konsekwencji ich usunięcia dla ważności umowy."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale pełnego składu Izby Cywilnej SN, co nadaje mu moc zasady prawnej. Dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytów indeksowanych kursem CHF.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu umów kredytów frankowych i ich abuzywności, a odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy opiera się na ważnej uchwale pełnego składu Izby Cywilnej, która ma znaczenie dla wielu podobnych spraw.
“Kredyty CHF: Sąd Najwyższy potwierdza – umowa może upaść w całości po uznaniu klauzul za abuzywne!”
Dane finansowe
WPS: 225 291,18 PLN
zapłata: 128 674,13 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.