I CSK 281/11

Sygn. akt I CSK 281/11 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
 
Dnia 6 lipca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z wniosku A. K.-H. 
przy uczestnictwie Miasta Stołecznego Warszawy, Skarbu Państwa – Prezydenta 
Miasta Stołecznego Warszawy, Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej Ogniska 
„R.” w W. i Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. 
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 6 lipca 2011 r., 
skarg kasacyjnych uczestników postępowania Miasta Stołecznego Warszawy 
i  Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy  
od postanowienia Sądu Okręgowego  
z dnia 14 stycznia 2010 r.,  
 
 
 
oddala obydwie skargi kasacyjne. 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. stwierdził, że 
wnioskodawczyni A. K. – H. nabyła przez zasiedzenie z dniem 28 maja 2005 r. 
własność nieruchomości położonej w W. przy ul. B. i ul. W., składającej się z 
działek ewidencyjnych nr 73 o pow. 156 m2, nr 40/5 o pow. 14 m2, nr 40/6 o pow. 
570 m2, nr 40/8 o pow. 26 m2, nr 102/1 o pow. 303 m2, nr 40/4 o  pow. 83 m2, a z 
dniem 2 października 2005 r. – pozostałych dwóch działek – nr  42 o pow. 481 m2 i 
nr 39 o pow. 332 m2. 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 14  stycznia 2010 r. oddalił apelację 
uczestników postępowania Miasta Stołecznego Warszawy oraz Skarbu Państwa – 
Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy od powyższego postanowienia. 
Obydwa Sądy oparły swoje rozstrzygnięcia na następujących ustaleniach: 
Wszystkie powyższe działki wraz z będącą własnością wnioskodawczyni 
działką nr 40/3, zabudowaną budynkiem mieszkalnym, stanowią jeden ogrodzony 
kompleks. Należały do E. B. Następnie zostały objęte działaniem dekretu z dnia 26 
października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. 
Warszawy. W 1950 r. przeszły na własność Skarbu Państwa. Działki o numerach 
73, 40/5, 40/6, 40/8, 102/1 i 40/4 zostały skomunalizowane. W  budynku na 
nieruchomości mieszkali przez ponad 30 lat pracownicy PKP. 
E. B. zmarł 11 września 1970 r. Spadek po nim nabyła matka 
wnioskodawczyni – J. K., która – po objęciu bez pytania kogokolwiek o  zgodę 
nieruchomości w posiadanie – odgrodziła część działek na ogród kwiatowo-
warzywny, zajmowała się drzewami i krzewami na całej działce, dokonywała 
napraw ogrodzenia, zatrudniała osoby trzecie do sprzątania posesji i  koszenia 
trawy, gościła na działce znajomych. Miała klucze do obydwu bram do 
nieruchomości. Po jej śmierci 1 sierpnia 1987 r. wnioskodawczyni – jedyna 
spadkobierczyni – przejęła posiadanie działki i przeniosła się do Polski z Holandii. 
Kontynuowała działania matki. Zleciła rozbiórkę budynku gospodarczego, opłacała 
podatki za wszystkie działki składające się na posesję, uregulowała zaległości 

 
3 
w  opłatach na rzecz MPWiK powstałe w czasie, kiedy w budynku mieszkali 
pracownicy PKP. 
Sądy wskazały, że zachowania wnioskodawczyni, a wcześniej jej matki, 
uzasadniały przypisanie im posiadania samoistnego nieruchomości. Zwróciły 
ponadto uwagę na wiążące je domniemania prawne dobrej wiary (art.7 k.c.), 
samoistności posiadania (art. 339 k.c.) i jego ciągłości (art. 340 k.c.), stwierdzając, 
że nie zostały one podważone przez uczestników. Okresowe wyjazdy 
wnioskodawczyni do Holandii nie obaliły domniemania ciągłości posiadania, gdyż 
wnioskodawczyni zachowywała wolę posiadania, a po powrocie posiadanie 
kontynuowała bez przeszkód. Administrowanie budynkiem przez PKP nie 
rozciągało się na grunt, poza tym stanowiło przejaw posiadania zależnego, 
a  lokatorzy budynku nie zakłócali władania resztą posesji lub korzystali z niej za 
zgodą posiadaczek. Stanowiący odrębną od gruntu nieruchomość budynek zaś 
pozostawał własnością kolejno E. B., matki wnioskodawczyni, a potem jej samej. 
Niewątpliwie jednak posiadanie wnioskodawczyni, podobnie jak wcześniej jej matki, 
było posiadaniem w złej wierze. Obie wiedziały, że grunty przeszły na własność 
Skarbu Państwa. Sądy przyjęły więc, że zastosowanie znajduje 30-letni termin 
zasiedzenia, skrócony zgodnie ze wskazaniami art. 10 ustawy z dnia 28  lipca 1990 
r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321). Przy uwzględnieniu 
treści art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.- Przepisy wprowadzające ustawę 
o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 
32, poz. 191 ze zm.), uzasadniało to nabycie przez wnioskodawczynie własności 
działek stanowiących od 27 maja 1990 r. własność Miasta Stołecznego Warszawy 
z dniem 28 maja 2005 r., natomiast działek Skarbu Państwa – z dniem 2 
października 2005 r. 
Orzeczenie Sądu Okręgowego zaskarżyli skargami kasacyjnymi uczestnicy. 
Skarb Państwa oparł skargę na podstawie z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. 
i  zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 172 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 336 k.c.; 
art. 172 § 2 w zw. z art. 336 k.c. i w zw. z art. 176 § 2 k.c.; art. 339 k.c. oraz 
niewłaściwą 
wykładnię art. 339 k.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego 

 
4 
postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi 
Okręgowemu. 
Miasto Stołeczne Warszawa powołało się na obydwie podstawy kasacyjne 
z  art. 3983 § 1 k.p.c. Zgłoszone zarzuty materialnoprawne dotyczą niewłaściwego 
zastosowania art. 172 k.c. w zw. z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie 
ustawy Kodeks cywilny, ustawą z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające 
ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych oraz 
w zw. z art. 176, art. 340, art. 336 i art. 339 k.c. Podstawa naruszenia prawa 
procesowego, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy obejmuje zarzut uchybienia 
art. 233 k.p.c. Wnioski skarżącego obejmują uchylenie postanowień obydwu 
Sądów i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej 
instancji; ewentualnie uchylenie tych postanowień i orzeczenie co do istoty sprawy 
przez oddalenie w całości wniosku wnioskodawczyni. 
Obydwaj 
skarżący 
złożyli 
także 
wnioski 
o 
zasądzenie 
kosztów 
postępowania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Podniesiony przez Miasto Stołeczne Warszawę zarzut naruszenia art. 233 
k.p.c. nie może być rozpatrywany z uwagi na ustawowy zakaz powoływania 
w  skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów 
wprowadzony w art. 3983 § 3 k.p.c. 
Nie są również przekonujące argumenty obydwu skarżących dotyczące 
wadliwej oceny posiadania nieruchomości przez wnioskodawczynię, a poprzednio 
przez jej matkę jako posiadania samoistnego. 
Zmiana sytuacji prawnej wnioskodawczyni, która w czasie, kiedy biegł termin 
zasiedzenia objętych postępowaniem działek stała się wieczystą użytkowniczką 
działki nr 40/3, zabudowanej budynkiem, nie może stanowić argumentu 
przekonującego o zmianie jej nastawienia do posiadania całości nieruchomości, 
skoro z umowy ustanawiającej użytkowanie wieczyste wynikało wyraźnie, jakiego 
obszaru dotyczy nabywane prawo. Wprawdzie na zewnątrz posiadanie w zakresie 
prawa własności i w zakresie prawa użytkowania wieczystego nie różni się, jednak 
w obu sytuacjach odmienny jest stan świadomości i woli posiadania posiadacza 

 
5 
(por. np. powołana przez skarżący Skarb Państwa uchwała Sądu Najwyższego 
z  dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08, OSNC 2009/7-8/109, czy postanowienie 
tego Sądu z dnia 11 grudnia 2009 r., V CSK 183/09, Lex nr 627249), a ustalenie 
tego stanu musi nastąpić w konkretnych okolicznościach faktycznych. Jeśli 
posiadacz pozostawał w przekonaniu, że także działka posiadana przez niego bez 
tytułu prawnego wraz z działką użytkowaną wieczyście ma taki sam status prawny, 
uznać należy, że posiadał ją w granicach prawa użytkowania wieczystego. Jeśli 
natomiast miał świadomość, że nieruchomość takiego statusu nie ma – jak 
w  niniejszej sprawie – nie można mu przypisać zmiany treści woli posiadania tylko 
dlatego, że udało mu się uregulować stan prawny części nieruchomości. 
Nie można także zgodzić się z poglądem, że do 2001 r. (kiedy 
wnioskodawczyni wydano działkę z budynkiem) wnioskodawczyni (ani jej matka) 
w  ogóle nie posiadały nieruchomości. Skarb Państwa wyciąga taki wniosek 
z  interpretacji pisma, które nie było przedmiotem rozważań Sądów obydwu 
instancji, a jednocześnie nie stawia zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy 
art. 382 k.p.c. poprzez pominięcie części materiału dowodowego. W konsekwencji 
podstawą oceny może być tylko stan faktyczny ustalony przez Sąd drugiej instancji 
(art. 39813 § 2 k.p.c.). Na marginesie już tylko stwierdzić należy, że sformułowanie 
zawarte w piśmie z 22 stycznia 2008 r. skarżący nadinterpretuje, skoro mowa 
w  nim o odzyskaniu nieruchomości, który to termin odnieść można było w owym 
czasie tylko do działki 40/3, a z innych pism wynika, że wnioskodawczyni była 
doskonale zorientowana w stanie własności kompleksu działek, który otaczał dom 
i  działkę 40/3. 
Sądy 
obydwu 
instancji 
poczyniły 
szereg 
ustaleń 
faktycznych 
potwierdzających 
samodzielne, 
długotrwałe, 
niezakłócone 
posiadanie 
nieruchomości przez wnioskodawczynię i jej matkę. Ustalenia te są wiążące, 
wobec niepodniesienia przez skarżących prawidłowych zarzutów wymierzonych 
w  podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i zarazem są wystarczające, aby przyjąć, że 
posiadanie nieruchomości przez wnioskodawczynie i jej matkę miało charakter 
samoistny i było rozciągnięte w czasie od 1970 r. Ewentualne przerwy posiadania 
związane z wyjazdami wnioskodawczyni do Holandii nie powodowały utraty 

 
6 
posiadania, ponieważ po powrocie dotychczasowe władztwo nad nieruchomością 
było kontynuowane. Ciągłość posiadania wspiera domniemanie z art. 340 k.c. 
Kolejny zarzut Skarbu Państwa dotyczy wykładni art. 339 k.c. Zdaniem tego 
skarżącego, porównanie treści art. 339 k.c. z art. 341 k.c. wskazuje na to, że 
domniemanie samoistnego posiadania dotyczy tylko posiadacza aktualnego i nie 
daje podstaw, aby rozciągnąć je także na poprzedniego posiadacza, którego 
posiadanie może być doliczone do terminu zasiedzenia na podstawie art. 176 § 1 
i  2 k.c. Rzeczywiście obydwa przepisy różnią się redakcją. Artykuł 339 k.c. 
formułuje domniemanie „że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem 
samoistnym”. 
Natomiast 
art. 
341 
k.c. 
poza 
podobnie 
skonstruowanym 
domniemaniem zgodności posiadania ze stanem prawnym („Domniemywa się, że 
posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym”) zawiera jeszcze drugie zdanie – 
„Domniemanie to dotyczy również posiadania przez poprzedniego posiadacza”. 
Zdaniem 
skarżącego, 
brak 
analogicznego 
postanowienia, 
rozciągającego 
domniemanie z art. 339 k.c. na poprzedniego posiadacza, wyłącza możliwość jego 
zastosowania 
przy 
określeniu 
charakteru 
władztwa 
poprzednika, 
którego 
posiadanie dolicza się na podstawie art. 176 k.c. Jeżeli więc aktualny posiadacz 
chce skorzystać z możliwości doliczenia – musi wykazać, że poprzednik był 
posiadaczem samoistnym, a nie tylko, że posiadał rzecz. Takie rozumowanie nie 
jest uzasadnione. Zespół domniemań umieszczony w art. 339-341 k.c., jakkolwiek 
w całości reguluje korzyści, jakie dla posiadacza wynikają z faktu władania rzeczą, 
nie jest jednolity. W piśmiennictwie przyjmuje się, że domniemania realizują szereg 
funkcji - zastępczą dla prawa własności, konstrukcyjno-prawną i wzbogacającą 
treść prawa. Dwa pierwsze domniemania (posiadania samoistnego i ciągłości 
posiadania) mają znaczenie przede wszystkim przy ocenie, czy zachodzą 
przesłanki do nabycia własności przez zasiedzenie, a więc w sytuacji, kiedy 
domniemanie z art. 341 k.c. nie działa, bowiem zasiedzieć rzecz może tylko ten, 
kto nie jest jej właścicielem, a więc ten, czyje posiadanie przynajmniej przez 
znaczny 
okres 
czasu 
nie 
było 
wyrazem 
realizacji 
prawa 
rzeczywiście 
przysługującego lecz prawa uzurpowanego. Domniemania z art. 339 i 340 k.c. 
pomagają zrekonstruować charakter i ciągłość posiadania, które to cechy – z uwagi 
na długi termin, jaki musi upłynąć szczególnie do osiągnięcia skutku w postaci 

 
7 
zasiedzenia nieruchomości, często stawałyby się praktycznie nie do udowodnienia. 
W tym wyraża się ich funkcja konstrukcyjno-prawna istotna z punktu widzenia 
art.  172 k.c. Są to więc domniemania prawne, w których z określonego faktu 
(faktycznego władztwa nad rzeczą) wywodzone są wnioski dotyczące także faktów 
(samoistności posiadania i jego ciągłości). Inaczej działa domniemanie z art. 341 
k.c. Jego rola polega na legitymizowaniu posiadacza w stosunku do osób trzecich 
i  zastępuje dowód własności lub dowód innego prawa, w zakresie którego 
posiadanie jest wykonywane, opierając się na założeniu, że stan posiadania 
najczęściej jest przejawem przysługującego prawa. 
Generalnie domniemania działają na rzecz aktualnego posiadacza, nie zaś 
na korzyść posiadacza który już utracił posiadanie, są bowiem korzyścią 
wynikającą z faktu rzeczywistego wykonywanie władztwa nad rzeczą. O ile jednak 
zmiana osoby posiadacza nie przekreśla faktu i charakteru posiadania przez 
poprzednika, ponieważ są to dwa stanu faktyczne następujące po sobie, nie 
podważające się wzajemnie, o tyle zmiana osoby posiadacza – gdyby nie zdanie 
drugie z art. 341 k.c. – wyłączałaby możliwość powoływania się na posiadanie 
przez poprzednika, jako dowód jego prawa do rzeczy. Skoro bowiem nie utrzymał 
się on przy posiadaniu to jego prawo do rzeczy budziłoby wątpliwości i nie mogło 
być łączone z posiadaniem lecz wykazywane wprost. W związku z wątpliwościami 
jakie wywołał zakres działania domniemania przewidzianego w zdaniu drugim 
art.  341 k.c., w orzecznictwie wyjaśniono, że przepis ten nie może być 
interpretowany jako podstawa zwalczania domniemania na rzecz aktualnego 
posiadacza domniemaniem na rzecz poprzedniego, daje natomiast możliwość 
aktualnemu posiadaczowi, który wywodzi swoje posiadanie od poprzednika, 
powołania się w stosunku do roszczeń osób trzecich na domniemanie wynikające 
z  posiadania przez tego poprzednika, a poprzednikowi umożliwia powołanie się na 
domniemanie za okres jego posiadania (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 
25  stycznia 1958 r., I CR 1343/57, OSPiKA 1959/9/251, jeszcze na podstawie 
art.  300 § 1 k.z.). W literaturze podniesiono dodatkowo, że nie jest też wyłączone 
powołanie się przez poprzedniego posiadacza na domniemanie płynące 
z  posiadania przez aktualnego posiadacza, jeśli by to go miało chronić przed 
roszczeniami osób trzecich. Jest to więc zupełnie inny, specyficzny splot powiązań 

 
8 
między posiadaniem jako dowodem prawa do nieruchomości aktualnego 
posiadacza i posiadacza poprzedniego. Natomiast posiadanie samoistne 
aktualnego posiadacza nie podważa możliwości takiego samego posiadania przez 
poprzedniego i nie powoduje możliwości wystąpienia podobnych komplikacji, jak te, 
które mogą powstać w wypadku domniemania zgodności posiadania z prawem. 
Jeszcze silniej odmienności te zaznaczają się w wypadku domniemania z art. 340 
k.c., dotyczącego ciągłości posiadania. Wprowadzanie dodatkowych zastrzeżeń 
przez ustawodawcę było więc w tych przepisach zbędne. 
Artykuł 176 k.c. uprawnia do doliczenia czasu posiadana poprzednika do 
okresu posiadania posiadacza, w czasie posiadania przez którego upłynął okres 
potrzebny do zasiedzenia własności w wypadkach kiedy doszło do przeniesienia 
posiadania (§ 1) lub nastąpiło dziedziczenie posiadania (§ 2). W tych sytuacjach 
ustawodawca dopuścił i usankcjonował sukcesję stanu faktycznego, jakim jest 
posiadanie. Oznacza to, że następca przejmuje i kontynuuje stan posiadania 
poprzednika. Wejście w posiadanie w miejsce poprzednika nie uzasadnia 
pozbawienia następcy korzyści płynących z domniemań samoistności posiadania 
i  jego ciągłości, które do chwili przejścia posiadania współtworzyły charakter 
władztwa poprzednika nad rzeczą. Jeśli więc posiadanie poprzednika należało 
traktować jako samoistne i ciągłe – to takie posiadanie może doliczyć do swojego 
następca. Pogląd ten, jako nie budzący wątpliwości, przyjmowany jest bez 
szerszego uzasadnienia w piśmiennictwie i wyrażany w orzecznictwie (por. 
np. postanowienie sadu najwyższego z dnia 12 maja 1998 r., II CKN 749/97, 
nie publ.). 
Niezależnie jednak od powyższych rozważań prawnych, prowadzących 
do  wniosku, że wnioskodawczyni mogła skutecznie powołać się na domniemanie 
samoistnego i ciągłego posiadania spornej nieruchomości przez swoją matkę, 
po  której dziedziczy, stwierdzić należy, że ustalenia faktyczne poczynione 
przez  Sądy obydwu instancji stanowiły dostateczną podstawę do wnioskowania 
o  samoistnym i  ciągłym posiadaniu działek przez J. K., nawet gdyby nie 
zachodziły podstawy do stosowania domniemań z art. 339 i 340 k.c. Nie budzi 
także  wątpliwości spełnienie przez wnioskodawczynię pozostałych wymagań 

 
9 
stawianych przez art. 172 k.c. w  zw. z art. 10 ustawy nowelizującej z dnia 28 lipca 
1990 r. 
W rezultacie skargi kasacyjne uczestników okazały się nieuzasadnione, co 
spowodowało ich oddalenie na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.