I CSK 259/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia J. K. o zapłatę 212.000 zł odszkodowania umownego, stanowiącego 24-miesięczne wynagrodzenie, po tym jak Wojewoda R. rozwiązał z nim umowę menedżerską o zarządzanie szpitalem. Powód zarzucił, że rozwiązanie umowy było nieuzasadnione. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w części (106.000 zł z odsetkami od 6 grudnia 1999 r.). Sąd Apelacyjny, po uchyleniu poprzedniego wyroku przez Sąd Najwyższy (który stwierdził, że umowa nie była nieważna z powodu niezastosowania ustawy o zamówieniach publicznych), ponownie rozpoznał sprawę. Sąd Apelacyjny obniżył zasądzoną kwotę do 106.000 zł, uznając zastrzeżoną karę umowną za rażąco wygórowaną i miarkując ją do wysokości rocznego wynagrodzenia, zgodnie z postanowieniem umowy o możliwości wypowiedzenia z 12-miesięcznym okresem. Odsetki zasądził od 3 czerwca 2003 r., uznając, że dopiero od tej daty dłużnik pozostawał w opóźnieniu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, zgodził się z Sądem Apelacyjnym co do miarkowania kary umownej, uznając ją za rażąco wygórowaną i trafnie ustalając jej wysokość na podstawie rocznego wynagrodzenia. Jednakże skorygował datę początkową płatności odsetek, ustalając ją na 11 marca 2000 r. (dzień sporządzenia odpowiedzi na pozew), uznając, że wcześniejsze ustalenia Sądu Apelacyjnego były błędne. W pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalił.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie daty wymagalności odsetek w przypadku braku oznaczenia terminu płatności oraz zasady miarkowania kar umownych w przypadku rażącego wygórowania.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym treści umowy menedżerskiej i sposobu jej rozwiązania.
Zagadnienia prawne (2)
Czy kara umowna może być miarkowana przez sąd, gdy jest rażąco wygórowana?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kara umowna może być miarkowana przez sąd, gdy jest rażąco wygórowana, a wysokość poniesionej przez wierzyciela szkody jest jednym z kryteriów miarkowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na art. 484 § 2 k.c. i uchwałę III CZP 61/03, stwierdził, że pojęcie 'rażąco wygórowanej' kary umownej pozwala na elastyczne stosowanie instytucji miarkowania. Brak szkody lub jej niewielki rozmiar mogą uzasadniać redukcję kary. Sąd Apelacyjny trafnie ustalił wysokość kary na podstawie rocznego wynagrodzenia, które było okresem wypowiedzenia umowy.
Od kiedy należy naliczać odsetki ustawowe od zasądzonej kwoty odszkodowania umownego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odsetki ustawowe należy naliczać od dnia, w którym dłużnik pozostawał w opóźnieniu, co w tym przypadku ustalono na dzień sporządzenia odpowiedzi na pozew (11 marca 2000 r.), a nie od daty wyroku sądu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że termin płatności świadczenia pieniężnego, którego terminu nie oznaczono, następuje niezwłocznie po wezwaniu dłużnika. W braku odrębnego wezwania, zastępuje je doręczenie odpisu pozwu. W aktach brak potwierdzenia doręczenia, stąd przyjęto datę odpowiedzi na pozew jako moment wymagalności. Ustalenie daty wymagalności odsetek od daty wyroku sądu pierwszej instancji było błędne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Województwo M. | instytucja | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Umożliwia miarkowanie kary umownej, gdy jest ona rażąco wygórowana. Brak szkody lub jej niewielki rozmiar mogą stanowić usprawiedliwienie zastosowania miarkowania.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona zażądała rozpoznania skargi ustnie.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli Sąd Najwyższy nie uwzględnił skargi kasacyjnej, orzeka o kosztach postępowania kasacyjnego.
Pomocnicze
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Świadczenie pieniężne, którego terminu płatności nie oznaczono, powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że ustawy przewidują inny skutek, w szczególności, że w razie naruszenia przepisów ustawy o zamówieniach publicznych umowa jest nieważna.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Strony są obowiązane przedstawić dowody i dostarczyć sądowi uzasadnienie twierdzeń.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności towarzyszących czynności, w szczególności kontekstu prawnego i zwyczajów.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach o prawa majątkowe, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań, sąd może w całości znieść między stronami koszty postępowania lub w całości obciążyć nimi jedną ze stron.
Konstytucja art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wszyscy wobec prawa są równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Konstytucja art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny i bezstronny sąd.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędne ustalenie przez Sąd Apelacyjny daty początkowej płatności odsetek ustawowych. • Kara umowna była rażąco wygórowana i powinna zostać miarkowana.
Odrzucone argumenty
Nieważność umowy z powodu niezastosowania ustawy o zamówieniach publicznych (argument odrzucony przez SN w poprzednim postępowaniu). • Brak podstaw do miarkowania kary umownej. • Data wymagalności odsetek powinna być ustalona od daty wyroku Sądu Okręgowego.
Godne uwagi sformułowania
Ustawodawca, posługując się w art. 484 § 2 k.c. celowo niedookreślonym pojęciem „rażąco wygórowanej” kary umownej, chciał w ten sposób zapewnić możliwość elastycznego stosowania instytucji miarkowania kary umownej, opierającej się w dużym stopniu na uznaniu sędziowskim, uwzględniającym konkretne okoliczności sprawy. • Wysokość szkody poniesionej przez wierzyciela na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, pozostaje nadal jednym z kryteriów i przesłanek podejmowania decyzji o zastosowaniu miarkowania kary umownej. • Skoro pozwany mógł rozwiązać umowę w każdym czasie za rocznym wypowiedzeniem, to wynagrodzenie za roczny okres jest właściwą i stosowną miarą, wyznaczającą wysokość kary umownej, którą można w okolicznościach sprawy zaakceptować, zaś w części, w której przewyższa tę kwotę, należy ocenić karę jako rażąco wygórowaną.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący-sprawozdawca
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Zbigniew Strus
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie daty wymagalności odsetek w przypadku braku oznaczenia terminu płatności oraz zasady miarkowania kar umownych w przypadku rażącego wygórowania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym treści umowy menedżerskiej i sposobu jej rozwiązania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak Sąd Najwyższy koryguje błędne ustalenia sądów niższych instancji dotyczące daty wymagalności odsetek i miarkowania kar umownych, co jest praktycznie istotne dla prawników.
“Sąd Najwyższy: Kiedy odsetki zaczynają biec? Kluczowa data w sprawie o odszkodowanie umowne.”
Dane finansowe
WPS: 212 000 PLN
odszkodowanie umowne: 106 000 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.