I CSK 218/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 stycznia 2011 r. rozpatrzył skargę kasacyjną Polskiego Koncernu Naftowego O. S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który częściowo uwzględnił apelację pozwanej i uchylił wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła uznania postanowień wzorca umowy programu lojalnościowego Vitay za niedozwolone. Sąd Apelacyjny potwierdził kwalifikację regulaminu jako umowy, a nie przyrzeczenia publicznego, i ocenił poszczególne klauzule jako abuzywne. Pozwana wniosła skargę kasacyjną, zarzucając niezastosowanie art. 919 k.c. (przez błędne uznanie programu za umowę, a nie przyrzeczenie publiczne) oraz naruszenie art. 385¹ § 1 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Sąd Najwyższy oddalił skargę, stwierdzając, że choć Sąd Apelacyjny błędnie zakwalifikował regulamin jako umowę, to sama dopuszczalność kontroli postanowień wzorca umowy w postępowaniu o uznanie ich za niedozwolone nie jest warunkowana jego kwalifikacją jako umowy. Regulamin, jako wzorzec umowy ustalony przez jedną ze stron, podlega kontroli abstrakcyjnej w trybie art. 479³⁶ k.p.c., nawet jeśli nie doszło do zawarcia umowy. Sąd Najwyższy podkreślił, że kontroli podlegają wyłącznie postanowienia wzorca, a nie postanowienia samej umowy. Zarzut naruszenia art. 919 k.c. uznano za nietrafny, a zarzut naruszenia art. 385¹ § 1 k.c. za bezzasadny, gdyż Sąd Apelacyjny prawidłowo zinterpretował przesłanki uznania klauzuli za abuzywną (sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta). Sąd Najwyższy uznał, że strona skarżąca jedynie polemizowała z ocenami sądu odwoławczego, nie wykazując błędnej wykładni ani niewłaściwego zastosowania przepisów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że regulaminy programów lojalnościowych są wzorcami umownymi podlegającymi kontroli jako klauzule abuzywne, nawet jeśli nie są umowami w ścisłym znaczeniu.
Dotyczy specyficznej sytuacji programów lojalnościowych i kontroli wzorców umów w postępowaniu o uznanie za niedozwolone.
Zagadnienia prawne (2)
Czy regulamin programu lojalnościowego, ustalony przez jedną ze stron, może być uznany za wzorzec umowy podlegający kontroli w trybie przepisów o klauzulach niedozwolonych, nawet jeśli nie jest umową w ścisłym tego słowa znaczeniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, regulamin programu lojalnościowego, jako wzorzec umowy ustalony przez jedną ze stron, podlega kontroli abstrakcyjnej w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, niezależnie od tego, czy doszło do zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że regulamin jest szczególną postacią wzorca umowy (art. 384 § 1 k.c.) i podlega kontroli w trybie art. 479³⁶ k.p.c. Dopuszczalność takiej kontroli nie jest warunkowana kwalifikacją regulaminu jako umowy, a jedynie tym, że został ustalony przez jedną ze stron.
Czy postanowienie wzorca umowy, które jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy, może być uznane za niedozwolone na podstawie art. 385¹ § 1 k.c.?
Odpowiedź sądu
Nie, na podstawie art. 385¹ § 1 k.c. nie można uznać za niedozwolone postanowienia wzorca umowy, które jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 119/10, która stanowi, że art. 385¹ § 1 k.c. nie dotyczy postanowień sprzecznych z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Stowarzyszenie Towarzystwo L. w P. | instytucja | powód |
| Polski Koncern Naftowy O. S.A. w P. | spółka | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Określa przesłanki uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone (klauzulę abuzywną): kształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie jego interesów.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 385
Kodeks cywilny
Regulamin jest szczególną postacią wzorca umowy. Treść umowy ma priorytet nad treścią wzorca w razie sprzeczności.
k.c. art. 385 § § 1
Kodeks cywilny
Regulamin jest jedną z postaci wzorca umowy.
k.c. art. 384 § § 1
Kodeks cywilny
Regulamin jest wzorcem umowy ustalonym przez jedną ze stron. Wymaga doręczenia przed zawarciem umowy.
k.c. art. 919
Kodeks cywilny
Dotyczy przyrzeczenia publicznego.
k.p.c. art. 479³⁶
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.
k.p.c. art. 479³⁸ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa, kto może wytoczyć powództwo w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.
k.p.c. art. 398¹⁹
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odrzucenia pozwu przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz polemiki ze stanem faktycznym ustalonym przez sąd niższej instancji w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Regulamin programu lojalnościowego, jako wzorzec umowy ustalony przez jedną ze stron, podlega kontroli abstrakcyjnej w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, niezależnie od tego, czy doszło do zawarcia umowy. • Sąd Apelacyjny prawidłowo zinterpretował przesłanki z art. 385¹ § 1 k.c. dotyczące klauzul abuzywnych.
Odrzucone argumenty
Program Vitay stanowi przyrzeczenie publiczne, a nie umowę, co wyłącza kontrolę jego postanowień w trybie przepisów o klauzulach niedozwolonych. • Osiem postanowień Regulaminu Programu Vitay nie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami ani nie narusza w sposób rażący interesów konsumentów.
Godne uwagi sformułowania
Sąd drugiej instancji wadliwie zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji, który zakwalifikował ustalony przez stronę pozwaną regulamin programu Vitay jako umowę. • Regulamin jest jedną spośród wymienionych tym przepisem szczególnych postaci wzorca umowy, a więc, jak każdy wzorzec umowy, ustalany jest przez jedną ze stron i z tego już choćby powodu nie może być kwalifikowany czy utożsamiany z umową. • Kontrola postanowień wzorca umowy w sądowym postępowaniu odrębnym w ramach szczególnego trybu postępowania w sprawach gospodarczych (art. 479³⁶ – art. 479⁴⁵ k.p.c.) może mieć charakter kontroli abstrakcyjnej, której dokonanie nie jest bynajmniej warunkowane uprzednim zawarciem umowy pomiędzy twórcą wzorca, a jego potencjalnym adresatem. • Przedmiotem kontroli sądowej w omawianym postępowaniu są bowiem wyłącznie postanowienia wzorca umowy ustalonego przez jedną ze stron, a nie także postanowienia zawartej ewentualnie umowy z udziałem strony nawet związanej postanowieniami wzorca, wydanego przez jej kontrahenta.
Skład orzekający
Zbigniew Kwaśniewski
przewodniczący-sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Bogumiła Ustjanicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że regulaminy programów lojalnościowych są wzorcami umownymi podlegającymi kontroli jako klauzule abuzywne, nawet jeśli nie są umowami w ścisłym znaczeniu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji programów lojalnościowych i kontroli wzorców umów w postępowaniu o uznanie za niedozwolone.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnie stosowanych programów lojalnościowych i wyjaśnia, jak sądy oceniają ich regulaminy pod kątem ochrony konsumentów, co jest istotne dla wielu firm i konsumentów.
“Czy regulamin Twojego programu lojalnościowego jest zgodny z prawem? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Sektor
usługi
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.