I CSK 216/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanego towarzystwa ubezpieczeniowego od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego zasądzający od pozwanego na rzecz powoda 100 000 zł. Sprawa dotyczyła oszustwa dokonanego przez agentkę ubezpieczeniową, która przyjmowała od powoda wpłaty na inwestycje, obiecując wysokie zyski, podczas gdy pieniądze nie były prawidłowo lokowane. Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, ponieważ działania agentki były związane z wykonywaniem czynności agencyjnych. Sąd Najwyższy, analizując przepisy ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz Kodeksu cywilnego, zgodził się z Sądem Apelacyjnym co do odpowiedzialności pozwanego, jednakże uznał, że powód, jako konsument, przyczynił się do powstania szkody poprzez brak należytej staranności, lekkomyślność i niezweryfikowanie działań agentki. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, z pozostawieniem temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za działania agenta oraz ocena przyczynienia się konsumenta do powstania szkody.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz Kodeksu cywilnego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez agenta w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych, nawet jeśli działania agenta wykraczają poza udzielone mu umocowanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkodę wyrządzoną przez agenta w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych, nawet jeśli działania agenta wykraczają poza udzielone mu umocowanie, pod warunkiem istnienia funkcjonalnego związku między szkodą a czynnościami agencyjnymi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody wyrządzone przez agenta (art. 11 ust. 1 u.p.u.) ma charakter gwarancyjny i obejmuje zarówno odpowiedzialność kontraktową, jak i deliktową. Kluczowe jest istnienie funkcjonalnego związku między szkodą a czynnościami agencyjnymi, co oznacza, że działania agenta, nawet jeśli sprzeczne z prawem lub przekraczające umocowanie, muszą być powiązane z jego działalnością agencyjną.
Czy lekkomyślne zachowanie konsumenta, polegające na braku należytej staranności przy ocenie propozycji inwestycyjnych przedstawianych przez agenta ubezpieczeniowego, może stanowić przyczynienie się do powstania szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, lekkomyślne zachowanie konsumenta, polegające na braku należytej staranności, niezweryfikowaniu działań agenta i bezrefleksyjnym poddaniu się jego propozycjom, może stanowić przyczynienie się do powstania lub zwiększenia szkody w rozumieniu art. 362 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że powód, jako konsument, nie dochował wymaganej staranności przy ocenie propozycji inwestycyjnych agenta. Jego lekkomyślność, brak dążenia do uzyskania pisemnych potwierdzeń, niezweryfikowanie stanu rachunku i zakresu umocowania agenta, stanowiły przyczynienie się do powstania szkody, co powinno skutkować odpowiednim zmniejszeniem obowiązku odszkodowawczego.
Jakie kryteria należy stosować do oceny, czy szkoda została wyrządzona przez agenta 'przy wykonywaniu' czynności agencyjnych, a nie jedynie 'przy okazji' tych czynności?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał na szereg kryteriów, takich jak aspekt przedmiotowy (czy sprawca działał w ramach powierzonych czynności), podmiotowy (krąg potencjalnych poszkodowanych), temporalny (czas wykonywania czynności), lokalny (miejsce wykonywania czynności), posługiwanie się rekwizytami powierzającego, podleganie kierownictwu i kontroli zwierzchnika oraz zakres samodzielności.
Uzasadnienie
Choć Sąd Najwyższy nie wypracował jednoznacznych kryteriów, odwołał się do swojego wcześniejszego orzecznictwa (wyrok V CK 396/05) dotyczącego odpowiedzialności podwładnego (art. 430 k.c.), wskazując na potrzebę modyfikacji tych kryteriów w kontekście stosunku agencyjnego. Analiza tych czynników pozwala na ustalenie, czy działania agenta były ściśle związane z powierzonymi mu czynnościami.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. G. | osoba_fizyczna | powód |
| Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
u.p.u. art. 11 § 1
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym
Zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną osobom trzecim przez agenta w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych.
u.p.u. art. 4 § 1
Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym
Definicja czynności agencyjnych, które obejmują m.in. pozyskiwanie klientów, czynności przygotowawcze, zawieranie umów ubezpieczenia oraz uczestniczenie w ich administrowaniu i wykonywaniu.
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Obowiązek naprawienia szkody ulega odpowiedniemu zmniejszeniu, stosownie do okoliczności, a zwłaszcza winy obu stron, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody.
Pomocnicze
k.c. art. 22 § 1
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta jako osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące klauzul niedozwolonych w umowach z konsumentami.
k.c. art. 429
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wyłączenia odpowiedzialności powierzającego za szkody wyrządzone przez przyjmującego wykonanie czynności, który w tym przypadku nie miał zastosowania.
k.c. art. 430
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący odpowiedzialności zwierzchnika za szkody wyrządzone przez podwładnego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.
k.c. art. 758 § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy agencyjnej.
k.c. art. 758 § 2
Kodeks cywilny
Uprawnienia agenta do zawierania umów w imieniu zlecającego oraz do odbierania dla niego oświadczeń.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powód, jako konsument, przyczynił się do powstania szkody poprzez brak należytej staranności i lekkomyślność w ocenie propozycji inwestycyjnych agenta. • Działania agenta, mimo że mogły wykraczać poza umocowanie, miały charakter czynności agencyjnych, co uzasadnia odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń.
Odrzucone argumenty
Argument Sądu Apelacyjnego, że powód nie przyczynił się do powstania szkody.
Godne uwagi sformułowania
Powód był konsumentem w rozumieniu art. 22¹ k.c. • Postępowanie powoda nie nosiło cech wymaganej staranności i dbałości o własne interesy. • Brak należytej rozwagi w ramach współdziałania z agentem pozwanego i niepodjęcie działań mających na celu uzyskanie wiedzy o treści oraz charakterze czynności pozwanego... • Określenie tych przymiotów następuje w toku stosowania przepisów o ochronie konsumentów, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. • Na podzielenie zasługuje stanowisko Sądu Apelacyjnego, że sprzeczna z prawem działalność agenta M. B. była podejmowana w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych.
Skład orzekający
Bogumiła Ustjanicz
przewodniczący-sprawozdawca
Józef Frąckowiak
członek
Grzegorz Misiurek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za działania agenta oraz ocena przyczynienia się konsumenta do powstania szkody."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz Kodeksu cywilnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy oszustwa na dużą skalę dokonanego przez agenta ubezpieczeniowego i porusza ważne kwestie odpowiedzialności ubezpieczyciela oraz przyczynienia się konsumenta do szkody, co jest istotne dla wielu osób.
“Czy zaufanie do agenta ubezpieczeniowego zwalnia z obowiązku dbałości o własne pieniądze? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Dane finansowe
WPS: 100 000 PLN
odszkodowanie: 100 000 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.