I CSK 2158/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Z.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku w sprawie o zapłatę. Skarżący domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, wskazując na jej oczywistą zasadność. Podstawą argumentacji było twierdzenie, że Sąd Okręgowy błędnie ocenił dowód z dokumentu prywatnego w postaci faktury z potwierdzeniem zapłaty gotówką, nie stosując właściwie przepisów dotyczących rozkładu ciężaru dowodu i domniemań prawnych (art. 245, 234, 253 k.p.c. w zw. z art. 535 § 1 k.c.). Sąd Najwyższy, powołując się na utrwaloną judykaturę, wyjaśnił, że oczywista zasadność skargi wymaga, aby podstawy wskazane w skardze były prima facie uzasadnione i dostrzegalne bez głębszej analizy. W niniejszej sprawie spór dotyczył faktycznego dokonania zapłaty ceny sprzedaży. Sąd Okręgowy uznał, że pozwany nie wykazał zapłaty, mimo przedstawienia faktury z adnotacją o zapłacie gotówką. Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 245 k.p.c. odnosi się do autentyczności dokumentu prywatnego i oświadczenia w nim zawartego, ale nie do prawdziwości tego oświadczenia (zgodności z rzeczywistością), w przeciwieństwie do dokumentu urzędowego. Domniemanie z dokumentu prywatnego nie obejmuje faktu zapłaty. Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżący zbyt szeroko postrzega domniemanie prawne związane z dokumentem prywatnym i że obciążenie pozwanego ciężarem dowodzenia zapłaty, mimo przedstawienia faktury, nie uzasadnia tezy o oczywistej zasadności skargi. Ocena dowodów i stosowanie domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.) należą do sądów merytorycznych i nie podlegają kontroli kasacyjnej. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i obciążył skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: Wysokainterpretacja przepisów dotyczących dowodu z dokumentu prywatnego w postępowaniu kasacyjnym, zakres kontroli Sądu Najwyższego nad oceną dowodów przez sądy niższej instancji.
Dotyczy specyficznej sytuacji oceny dokumentu prywatnego jako dowodu zapłaty w kontekście skargi kasacyjnej.
Zagadnienia prawne (2)
Czy dokument prywatny z potwierdzeniem zapłaty gotówką, opatrzony podpisem wystawcy, stanowi dowód zapłaty, czy jedynie oświadczenia o jej dokonaniu, i jak w takiej sytuacji rozkłada się ciężar dowodu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Dokument prywatny potwierdza jedynie autentyczność oświadczenia w nim zawartego, a nie jego prawdziwość (zgodność z rzeczywistością). Domniemanie z art. 245 k.p.c. nie obejmuje faktu zapłaty. Ciężar dowodzenia zapłaty spoczywa na dłużniku, nawet jeśli przedstawił dokument prywatny z adnotacją o zapłacie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 245 k.p.c. dotyczy autentyczności dokumentu i złożonego oświadczenia, a nie prawdziwości tego oświadczenia. W przeciwieństwie do dokumentu urzędowego, dokument prywatny nie tworzy domniemania co do zgodności treści z rzeczywistością. Ocena dowodów, w tym stosowanie domniemań faktycznych, należy do sądów merytorycznych i nie podlega kontroli kasacyjnej.
Czy w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy może kontrolować ocenę dowodów i stosowanie domniemań faktycznych przez sądy niższej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ocena dowodów i stosowanie domniemań faktycznych należą do sfery kognicji sądów merytorycznych i zgodnie z utrwalonym poglądem nie podlegają kontroli kasacyjnej ze strony Sądu Najwyższego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalony pogląd judykatury, wskazując, że stosowanie domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.) lokuje się w sferze oceny dowodów, która jest domeną sądów pierwszej i drugiej instancji, a nie Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D.S. | osoba_fizyczna | powód |
| Z.K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.p.c. art. 245
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten odnosi się do autentyczności dokumentu i nakazuje domniemywać, że osoba, która dokument podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie; nie odnosi się natomiast do prawdziwości złożonego oświadczenia (zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy).
k.c. art. 535 § 1
Kodeks cywilny
Określa obowiązek zapłaty ceny przez kupującego.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Reguluje ogólny rozkład ciężaru dowodu.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego, ale w kontekście kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
W skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
k.p.c. art. 234
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy domniemań związanych z dokumentem urzędowym, ale w kontekście porównania z dokumentem prywatnym.
k.p.c. art. 253
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodu z dokumentów, w kontekście ciężaru dowodu.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Ograniczenie kognicji Sądu Najwyższego w sferze faktycznej.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Ograniczenie kognicji Sądu Najwyższego w sferze faktycznej.
k.p.c. art. 231
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy domniemań faktycznych, których stosowanie należy do sądów merytorycznych.
k.c. art. 462
Kodeks cywilny
Dotyczy zapłaty długu przez osobę trzecią, przywołany w kontekście zapłaty.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Oczywista zasadność skargi kasacyjnej z powodu błędnej oceny dowodu z dokumentu prywatnego i niewłaściwego zastosowania rozkładu ciężaru dowodu.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna, będąca nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze • oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie • Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań • dokument prywatny [...] nie odnosi się natomiast – inaczej niż art. 244 w związku z art. 252 k.p.c. kreujący domniemania związane z dokumentem urzędowym – do prawdziwości złożonego oświadczenia (zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy) • Stosowanie tego rodzaju domniemań (wnioskowań) lokuje się jednak w sferze oceny dowodów, a tym samym należy do domeny sądów meriti i zgodnie z utrwalonym poglądem nie podlega kontroli kasacyjnej ze strony Sądu Najwyższego
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "interpretacja przepisów dotyczących dowodu z dokumentu prywatnego w postępowaniu kasacyjnym, zakres kontroli Sądu Najwyższego nad oceną dowodów przez sądy niższej instancji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji oceny dokumentu prywatnego jako dowodu zapłaty w kontekście skargi kasacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie wyjaśnia istotne kwestie dotyczące dowodów z dokumentów prywatnych i zakresu kontroli Sądu Najwyższego, co jest kluczowe dla praktyków prawa cywilnego.
“Dokument prywatny z pieczątką 'zapłacono' nie zawsze oznacza zapłatę – Sąd Najwyższy wyjaśnia granice dowodzenia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.