I CSK 2043/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez bank od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który z kolei zmienił wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu w sprawie o zapłatę i ustalenie nieważności umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. Sąd Okręgowy ustalił nieważność umowy i zasądził kwoty na rzecz powodów, jednak Sąd Apelacyjny, uwzględniając zarzut potrącenia, oddalił powództwo o zapłatę. Bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się jej przyjęcia do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów dotyczących abuzywności klauzul kursowych i ryzyka walutowego oraz możliwości zastąpienia abuzywnych postanowień innymi przepisami. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 398^9 § 1 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Uzasadnił to brakiem wykazania przez skarżącego istnienia istotnego zagadnienia prawnego lub rozbieżności w orzecznictwie, wskazując, że problematyka abuzywności umów frankowych była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego i orzecznictwa TSUE. Sąd podkreślił, że nie jest trzecią instancją usuwającą błędy w stosowaniu prawa w indywidualnych sprawach, a przyjęcie skargi wymaga wykazania przesłanek o charakterze publicznoprawnym. Wskazał, że kwestie podniesione przez bank były już rozstrzygnięte, a skarżący nie wykazał potrzeby ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego ani istnienia poważnych rozbieżności w orzecznictwie. Sąd odniósł się również do argumentacji banku dotyczącej możliwości uzupełnienia umowy po usunięciu klauzul abuzywnych, wskazując na dominujący pogląd o nieważności umowy w takich przypadkach, gdy nie można odtworzyć praw i obowiązków stron lub gdy zastąpienie klauzul prowadziłoby do zmiany istoty umowy. Sąd Najwyższy zasądził od banku na rzecz powodów zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul w umowach kredytów frankowych i braku możliwości ich uzupełniania przez sąd lub zastępowania przepisami prawa krajowego.
Dotyczy sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie spełnia wymogów formalnych przyjęcia do rozpoznania, a podniesione zagadnienia zostały już rozstrzygnięte.
Zagadnienia prawne (4)
Czy w przypadku stwierdzenia abuzywności klauzuli kursowej w umowie kredytu indeksowanego do CHF, abuzywna jest wyłącznie klauzula kursowa, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji (klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego)?
Odpowiedź sądu
Sądy meriti stwierdziły abuzywność zarówno klauzuli kursowej, jak i klauzuli ryzyka walutowego. Kwestia ta nie stanowi podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej, gdyż była już wielokrotnie rozstrzygana.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że potrzeba wykładni w tym zakresie nie istnieje, ponieważ sądy niższych instancji stwierdziły abuzywność obu klauzul. Rozstrzyganie problemu dotyczącego konsekwencji stwierdzenia abuzywności jedynie klauzuli kursowej byłoby nieadekwatne do okoliczności sprawy.
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego dopuszczalne jest ustalenie treści umowy na podstawie przepisów o wykładni umów (art. 65 § 1 i 2 k.c.) lub innych przepisów prawa krajowego, które mogłyby zastąpić abuzywną normę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie jest dopuszczalne ustalenie treści umowy na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. po usunięciu postanowień abuzywnych, gdyż prowadziłoby to do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej i naruszałoby cele Dyrektywy 93/13.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na orzecznictwo TSUE i własne, stwierdził, że nie można dokonywać wykładni umów w celu ustalenia zgodnego zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF po usunięciu postanowień abuzywnych. Nie jest też możliwe zastąpienie abuzywnych postanowień przepisami prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie przez analogię, gdyż stoi to w sprzeczności z celami prewencyjnymi Dyrektywy.
Czy jeżeli umowa kredytu indeksowanego do CHF nie może obowiązywać bez abuzywnego postanowienia, dochodzi do automatycznej substytucji normą dyspozytywną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to umowa będzie dotknięta nieważnością, chyba że zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument nie potwierdził postanowień abuzywnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że dominuje pogląd o nieważności umowy w przypadku, gdy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych nie można odtworzyć praw i obowiązków stron lub gdy zastąpienie klauzul prowadziłoby do zmiany istoty umowy. Wykluczono możliwość przekształcenia kredytu frankowego w złotowy oprocentowany stawką WIBOR/LIBOR.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Art. 358 § 2 k.c. nie stwarza możliwości usunięcia luki w umowach kredytowych po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, ponieważ dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie obcej, a w przypadku kredytu indeksowanego CHF waluta obca stanowi jedynie miernik wartości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 358 § 2 k.c. nie ma zastosowania do kredytów indeksowanych do CHF, gdyż waluta obca jest jedynie miernikiem wartości, a nie walutą, w której wyrażone jest zobowiązanie. Ponadto, sankcje za abuzywność działają ze skutkiem ex tunc, a ustawa 'antyspreadowa' nie zawiera przepisów dyspozytywnych zastępujących nieuczciwe klauzule.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.P. | osoba_fizyczna | powód |
| A.B. | osoba_fizyczna | powód |
| (…) Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące abuzywności klauzul umownych.
k.p.c. art. 398⁹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące wykładni umów, które nie mogą być stosowane do ustalania treści umowy po usunięciu postanowień abuzywnych.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący skutków nieważności czynności prawnej, nie może być stosowany do zastępowania abuzywnych klauzul.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Nie ma zastosowania do kredytów indeksowanych do CHF jako miernika wartości.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
ustawa 'antyspreadowa'
Ustawa o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
Nie zawiera przepisów dyspozytywnych zastępujących nieuczciwe klauzule.
Ustawa z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo dewizowe
Wprowadziła art. 358 § 2 k.c., który nie ma zastosowania do kredytów indeksowanych do CHF.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego ani rozbieżności w orzecznictwie. • Podniesione zagadnienia prawne były już wielokrotnie rozstrzygane przez Sąd Najwyższy i TSUE. • Nie jest dopuszczalne zastępowanie abuzywnych klauzul umownych przepisami prawa krajowego lub wykładnia sądowa w celu ich złagodzenia.
Odrzucone argumenty
Potrzeba wykładni przepisów art. 385^1 § 1 i 2 k.c. wywołująca rozbieżności w orzecznictwie SN. • Istnienie istotnych zagadnień prawnych dotyczących możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego. • Automatyczna substytucja normą dyspozytywną w przypadku, gdy umowa nie może obowiązywać bez abuzywnego postanowienia. • Zastosowanie art. 358 § 2 k.c. w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. • Wskazanie przyczyny określonej w art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych. • Nie istnieje przy tym istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia oraz wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach. • W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje obecnie pogląd, że w przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią umowy. • Nie jest także możliwe zaradzenie lukom wynikającym z usunięcia nieuczciwego warunku zawartego w umowie kredytowej przez zastosowanie przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie do umowy tylko odpowiednio lub przez analogię i które odzwierciedlają regułę obowiązującą w krajowym prawie zobowiązań.
Skład orzekający
Monika Koba
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul w umowach kredytów frankowych i braku możliwości ich uzupełniania przez sąd lub zastępowania przepisami prawa krajowego."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie spełnia wymogów formalnych przyjęcia do rozpoznania, a podniesione zagadnienia zostały już rozstrzygnięte.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w sprawie kredytów frankowych, co jest nadal gorącym tematem dla wielu konsumentów i prawników. Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej, mimo podniesionych przez bank argumentów, pokazuje rygorystyczne podejście SN do wymogów formalnych.
“Sąd Najwyższy nie daje szans bankom w sporach o kredyty frankowe – skarga kasacyjna odrzucona!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.