I CSK 202/11

Sąd Najwyższy2011-05-19
SNCywilneodpowiedzialność odszkodowawczaWysokanajwyższy
odszkodowaniedecyzja administracyjnadekret warszawskizwiązek przyczynowySkarb Państwaprawo prywatne międzynarodoweroszczenianieruchomościwłasność czasowa

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Skarbu Państwa w sprawie o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej z 1957 r., potwierdzając istnienie związku przyczynowego i zasądzając koszty postępowania.

Sprawa dotyczyła odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem w 1957 r. niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości objętej dekretem warszawskim. Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego. Skarga kasacyjna Skarbu Państwa została oddalona przez Sąd Najwyższy, który uznał za nieuzasadnione zarzuty dotyczące braku związku przyczynowego, niewłaściwego zastosowania prawa prywatnego międzynarodowego oraz wpływu późniejszych przepisów na ocenę szkody. Sąd Najwyższy potwierdził istnienie związku przyczynowego między wadliwą decyzją a szkodą powodów.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Skarbu Państwa od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji uwzględniający powództwo o zapłatę odszkodowania. Powodowie dochodzili odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem w dniu 25 stycznia 1957 r. niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej, odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości objętej dekretem warszawskim z 1945 r. Sąd pierwszej instancji uznał za udowodnione wystąpienie wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, uznając za nieuzasadnione zarzuty dotyczące legitymacji czynnej powoda, braku związku przyczynowego między szkodą a wadliwą decyzją oraz wpływu późniejszych przepisów. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając za nieuzasadnione zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania art. 25 § 2 Prawa prywatnego międzynarodowego (uznano, że umowa cesji dotyczyła roszczeń odszkodowawczych, a nie zobowiązania dotyczącego nieruchomości, co wykluczało wymóg formy aktu notarialnego), art. 160 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. (potwierdzono istnienie adekwatnego związku przyczynowego między wadliwą decyzją a szkodą powodów), art. 7 ust. 4 dekretu w zw. z art. 363 § 1 k.c. (uznano, że zaniechanie przez gminę wykonania obowiązku ustawowego nie ogranicza wysokości szkody) oraz błędnej wykładni art. 51 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (stwierdzono częściową zasadność zarzutu jedynie w odniesieniu do art. 51 ust. 2, jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy). Sąd Najwyższy zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 5 400 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, umowa cesji roszczeń odszkodowawczych nie wymaga formy aktu notarialnego, gdyż nie dotyczy zobowiązania związanego bezpośrednio z nieruchomością, a jedynie roszczeń majątkowych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że art. 25 § 2 Prawa prywatnego międzynarodowego dotyczy zobowiązań dotyczących nieruchomości, a nie przelewu wierzytelności odszkodowawczych. W związku z tym, brak było podstaw do stosowania tego przepisu i wymogu formy aktu notarialnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddala skargę kasacyjną

Strona wygrywająca

powodowie

Strony

NazwaTypRola
K. C. i in.innepowód
Skarb Państwa – Wojewoda M.organ_państwowypozwany
E. Y.innepowód
A. B.innestrona umowy cesji

Przepisy (13)

Główne

k.p.a. art. 160

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej.

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 7 ust. 2

Przesłanka odmowy przyznania prawa własności czasowej.

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 7 ust. 4

Przewiduje obowiązek gminy w zakresie 'zaoferowania' nieruchomości zamiennej.

k.c. art. 361 § § 1

Kodeks cywilny

Określa przesłankę związku przyczynowego w odpowiedzialności odszkodowawczej.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 51 § ust. 1 i 2

Rozszerza katalog przesłanek odmowy przyznania prawa własności czasowej.

p.p.m. art. 25 § § 2

Ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe

Stanowi, że zobowiązanie dotyczące nieruchomości podlegało prawu państwa, w którym nieruchomość jest położona.

k.p.c. art. 398¹⁴

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.

k.p.c. art. 98 § § 1 i § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu art. § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 4 pkt 1

Podstawa ustalenia wysokości kosztów postępowania kasacyjnego.

Pomocnicze

Ustawa o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw art. 5

k.c. art. 363 § § 1

Kodeks cywilny

Reguluje określenie podmiotu, któremu przysługuje uprawnienie do wyboru sposobu naprawienia szkody.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 3 § ust. 2

p.p.m. art. 25 § § 1

Ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe

Nie uprawnia do wyboru prawa dla przelewu wierzytelności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Istnienie adekwatnego związku przyczynowego między wadliwą decyzją z 1957 r. a szkodą powodów. Przelew wierzytelności odszkodowawczych nie wymaga formy aktu notarialnego na podstawie art. 25 § 2 Prawa prywatnego międzynarodowego. Art. 7 ust. 4 dekretu nie ogranicza wysokości szkody. Przepisy ustawy z 1958 r. miały zastosowanie przy ocenie nieważności decyzji z 1957 r.

Odrzucone argumenty

Brak adekwatnego związku przyczynowego. Niewłaściwe zastosowanie art. 160 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. Niewłaściwe zastosowanie art. 51 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 4 dekretu w zw. z art. 363 § 1 k.c. Niewłaściwe zastosowanie art. 25 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie wobec braku uzasadnionych podstaw. O tym, w jakim zakresie szkoda, wynikająca z bezprawnego niezaspokojenia przez pozwanego uprawnienia do przyznania prawa wynikającego z przepisów dekretu, jest normalnym następstwem takiego zaniechania, rozstrzyga ocena całokształtu okoliczności sprawy mających znaczenie w świetle uregulowania zawartego w art. 361 § 1 k.c. Za zdarzenie niweczące istnienie takiego normalnego związku przyczynowego między decyzją tzw. „sprawczą” z 1957 r. a szkodą nie może być uznana decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 8 maja 2008 r. W postępowaniu sądowym o naprawienie szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem wydaniem decyzji, której nieważność stwierdzono następnie tzw. „decyzją nadzorczą” nie wyeliminowaną z obrotu prawnego, Sąd nie jest władny samodzielnie badać i ustalać, czy odmowa przyznania własności czasowej była uzasadniona „planem zabudowania” obowiązującym w chwili wydania tej decyzji.

Skład orzekający

Kazimierz Zawada

przewodniczący

Zbigniew Kwaśniewski

sprawozdawca

Hubert Wrzeszcz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone wadliwymi decyzjami administracyjnymi z okresu PRL, zwłaszcza w kontekście dekretu warszawskiego. Interpretacja przepisów Prawa prywatnego międzynarodowego dotyczących przelewu wierzytelności odszkodowawczych. Kwestie związku przyczynowego w szkodach administracyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z dekretami warszawskimi i decyzjami administracyjnymi z okresu PRL. Konieczność uwzględnienia specyfiki poszczególnych przypadków i ich stanu faktycznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy odszkodowania za historyczną decyzję administracyjną z czasów PRL, co czyni ją interesującą z perspektywy historyczno-prawnej i pokazuje długotrwałe skutki wadliwych działań państwa. Interpretacja przepisów prawa prywatnego międzynarodowego dodaje jej waloru technicznego.

Skarb Państwa zapłaci odszkodowanie za decyzję sprzed ponad 50 lat – Sąd Najwyższy rozstrzyga historyczną sprawę dekretową.

Dane finansowe

koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt I CSK 202/11 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 19 maja 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
SSN Hubert Wrzeszcz 
 
Protokolant Anna Matura 
 
w sprawie z powództwa K. C. i in. , przeciwko 
Skarbowi Państwa – Wojewodzie M. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 maja 2011 r., 
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 2 października 2009 r.,  
 
 
oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na 
rzecz powodów kwotę 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) 
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo następców prawnych 
współwłaścicieli o zapłatę odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem w dniu 
25 stycznia 1957 r. niezgodnej z prawem decyzji, odmawiającej przyznania 
prawa  własności czasowej do nieruchomości objętej działaniem dekretu z dnia 
26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze 
m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej „dekretem”. Wskazał jako 
podstawę rozstrzygnięcia art. 160 k.p.a. w związku z art. 5 ustawy z dnia 
17  czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych 
ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692), uznając za udowodnione wystąpienie wszystkich 
przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Skarbu Państwa. 
Apelację pozwanego oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 października 
2009 r. 
Za nieuzasadniony uznał Sąd odwoławczy zarzut apelującego podważający 
legitymację czynną powoda E. Y. Przyjął, że przedmiotem cesji dokonanej w 1998 
r. przez A. B. na rzecz tego powoda był przelew roszczeń odszkodowawczych, a 
więc przelew wierzytelności, której źródłem był delikt administracyjny pozwanego. 
Sąd ten uznał, że z mocy art. 31 § 1 p.p.m. zobowiązanie nie wynikające z 
czynności prawnej podlega prawu państwa miejsca zdarzenia będącego źródłem 
zobowiązania, a prawo polskie nie wymaga szczególnej formy dla dokonania 
przelewu takiej wierzytelności. 
Sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska pozwanego o braku związku 
przyczynowego pomiędzy szkodą powodów, polegającą na utracie prawa 
wieczystego użytkowania, a wadliwą decyzją. W ocenie tego Sądu, zdarzeniem 
mającym wpływ na istnienie tego związku przyczynowego może być ostateczna 
decyzja odmawiająca ustanowienie własności czasowej, wydana po stwierdzeniu 
nieważności decyzji stanowiącej podstawę dochodzonego roszczenia. Ona bowiem 
przesądzałaby, że prawo własności czasowej nie powinno być przyznane, a zatem 
jego nieprzyznanie nie może być źródłem szkody podlegającej naprawieniu. 
Ponieważ w wyniku ponownego rozpoznania wniosku decyzją z dnia 8 maja 2008 r. 
odmówiono ustanowienia w odniesieniu do części nieruchomości prawa 

 
3 
wieczystego użytkowania z powodu trwałego rozdysponowania gruntu, przeto 
powyższe prowadzi w ocenie Sądu Apelacyjnego do wniosku, że nie da się 
skutecznie zaprzeczyć istnieniu związku przyczynowego między szkodą powodów 
a wadliwą decyzją z 1957 r. 
Ponadto Sąd odwoławczy ocenił, że przepis art. 54 ustawy z dnia 12 marca 
1958 r., rozszerzający z uwzględnieniem art. 3 tej ustawy podstawy wydania decyzji 
odmownej w stosunku do podstaw wynikających z art. 7 ust. 2 dekretu miał 
zastosowanie do spraw w toku, a zatem późniejsze ustawowe przesłanki odmowy 
przyznania użytkowania wieczystego nie miały znaczenia przy ocenie decyzji 
wydanej w 1957 r., a więc przed ich wejściem w życie. 
Sąd Apelacyjny ponadto uznał, że art. 7 ust. 4 dekretu wyklucza istnienie po 
stronie byłego właściciela roszczenia o przyznanie prawa użytkowania wieczystego 
na nieruchomości zamiennej, a po stronie gminy istniała na mocy tego przepisu 
uznaniowość w zaofiarowaniu nieruchomości zamiennej. 
Sąd odwoławczy nie podzielił nadto stanowiska, aby wystąpienie 
z  roszczeniem odszkodowawczym było uwarunkowane uprzednim wyczerpaniem 
trybu administracyjnego w przedmiocie ustanowienia prawa na podstawie art. 7 
ust. 4 dekretu. 
Nieuwzględniając również zarzutu przedawnienia roszczenia powodów Sąd 
drugiej instancji stwierdził, że art. 160 § 6 k.p.a. jest wyłączną podstawą dla 
określenia wymagalności i 3 letniego terminu przedawnienia roszczenia powodów. 
Pozwany Skarb Państwa zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, 
opierając skargę kasacyjną na zarzutach mieszczących się w ramach pierwszej 
podstawy kasacyjnej. 
Zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego obejmują: 
- 
art. 160 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. przez przyjęcie istnienia 
adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją PRN 
m. st. Warszawy z dnia 25 stycznia 1957 r., a szkodą powodów; 
- 
art. 51 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. 
o  zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz w zw. z art. 361 § 1 

 
4 
i  § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie jako eliminującego wystąpienie 
związku przyczynowego oraz szkody; 
- 
art. 7 ust. 4 dekretu w zw. z art. 363 § 1 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a. przez 
przyjęcie, że art. 7 ust. 4 dekretu nie ma wpływu na przesłankę 
odpowiedzialności w postaci szkody; 
- 
art. 25 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne 
międzynarodowe (Dz. U. Nr 46, poz. 290 ze zm.) przez uznanie braku 
wymogu zachowania formy aktu notarialnego dla umowy przelewu praw 
spadkowych nawet, jeżeli prawa te związane są z prawami do 
nieruchomości. 
Zarzut błędnej wykładni art. 51 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 
12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, 
poz. 70) uzasadniono wadliwym przyjęciem, że ma on zastosowanie jedynie do 
spraw toczących się w chwili jego wejścia w życie. 
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie 
sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego 
uchylenie i reformatoryjne orzeczenie oddalające w całości powództwo. 
Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego wnieśli 
o  oddalenie w całości tej skargi i o zasądzenie kosztów postępowania. 
Zakwestionowali zarzut wadliwego przyjęcia istnienia normalnego związku 
przyczynowego, twierdząc że dochodzą roszczenia z tytułu wydania bezprawnego 
orzeczenia administracyjnego, a nie z tytułu bezprawnej zabudowy ich gruntu. 
W ocenie powodów okoliczność nieprzyznania im prawa użytkowania 
wieczystego nieruchomości zamiennej na podstawie art. 7 ust. 4 dekretu nie 
pozbawiła ich prawa żądania naprawienia szkody wyrządzonej wydaniem 
„orzeczenia dekretowego” niezgodnego z prawem. 
Nadto powodowie ocenili jako niezrozumiały zarzut pozwanego naruszenia 
art. 25 § 2 p.p.m., twierdząc, że umowa cesji praw spadkowych nie dotyczyła prawa 
własności nieruchomości lecz przelewu roszczeń wynikających z dekretu 
warszawskiego, ponieważ przedmiotowa nieruchomości stanowiła własność 

 
5 
m. st. Warszawy i nie mogła być przedmiotem rozporządzenia między stronami 
umowy przelewu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie wobec braku 
uzasadnionych podstaw. 
Chronologicznie 
na 
wstępie 
wymagał 
oceny 
zarzut 
niewłaściwego 
zastosowania art. 25 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne 
międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.), zwanej dalej „p.p.m.”, ponieważ 
ma on znaczenie dla oceny czynnej legitymacji procesowej powoda E. Y. Zarzut ten 
okazał się nieuzasadniony, ponieważ skarżący błędnie uznał, że przelew praw 
spadkowych, 
obejmujących 
roszczenia 
związane 
z 
decyzją 
odmawiającą 
przyznania prawa własności czasowej, wymaga formy aktu notarialnego, o czym 
stanowi art. 25 § 2 p.p.m. Tymczasem przepis ten stanowił, że zobowiązanie 
dotyczące nieruchomości podlegało prawu państwa, w którym nieruchomość jest 
położona. Nie było zatem podstaw do stosowania tego przepisu w sytuacji, w której 
Sąd Apelacyjny jednoznacznie zakwalifikował umowę cesji z  dnia 18 listopada 
1998 r., zawartą między A. B. a  powodem E. Y., jako dotyczącą przelewu roszczeń 
odszkodowawczych będących następstwem wadliwej decyzji administracyjnej, 
a  nie jako zobowiązanie dotyczące nieruchomości. Taki charakter przedmiotu 
zobowiązania wynikającego z umowy przelewu wierzytelności nie uzasadniał 
zastosowania art. 25 § 2 p.p.m. Natomiast przelew takiej wierzytelności podlegał 
prawu właściwemu dla tej wierzytelności, ponieważ art. 25 § 1 p.p.m. nie uprawniał 
do wyboru prawa dla przelewu wierzytelności (v. wyrok SN z dnia 19 grudnia 
2003 r., III CK 80/02, OSNC 2005/1/17). 
Nieuzasadnionym okazał się również zarzut skarżącego naruszenia art. 160 
§ 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. wskutek przyjęcia istnienia adekwatnego 
związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją PRN m. st. Warszawy z dnia 
25 stycznia 1957 r., a szkodą powodów. Stwierdzenie przez uprawniony organ 
administracyjny niezgodności decyzji administracyjnej z prawem wiąże sąd 
w  zakresie 
wypełnienia 
podstawowej 
przesłanki 
odpowiedzialności 
odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 k.p.a., ale nie przesądza jeszcze 

 
6 
o  istnieniu pozostałych przesłanek tej odpowiedzialności wynikających z k.c., 
w  tym także o wystąpieniu normalnego związku przyczynowego (v. wyrok SN 
z  dnia 6 lutego 2004 r., II CK 404/02. niepubl.). O tym, w jakim zakresie szkoda, 
wynikająca z bezprawnego niezaspokojenia przez pozwanego uprawnienia do 
przyznania prawa wynikającego z przepisów dekretu, jest normalnym następstwem 
takiego zaniechania, rozstrzyga ocena całokształtu okoliczności sprawy mających 
znaczenie w świetle uregulowania zawartego w art. 361 § 1 k.c. Punktem wyjścia  
przy badaniu normalnego związku przyczynowego powinno być ustalenie, czy  fakt  
wskazany  jako  sprawcza przyczyna szkody stanowi conditio sine qua non jej 
wystąpienia (v. uchwała SN z dnia 21 marca 2003 r., III CZP 6/03, OSNC 
2004/1/4).  
W rozpoznawanej sprawie wymagałoby to udzielenia odpowiedzi na pytanie, 
czy uszczerbek  majątkowy doznany  przez  powodów, a wynikły z niezaspokojenia  
wynikającego z dekretu uprawnienia do przyznania prawa wieczystej dzierżawy lub  
prawa zabudowy (własności czasowej, użytkowania wieczystego) w następstwie 
wydania w 1957 r. nieważnej decyzji rażąco naruszającej uprawnienie powodów 
wskutek odmowy uwzględnienia ich wniosku, wystąpiłby także wtedy, gdyby 
w 1957 r. zapadła decyzja zgodna z prawem, tj. uwzględniająca ich wniosek 
złożony w 1949 r. w trybie art. 7 dekretu. Odpowiedź na to pytanie musi być 
negatywna, co przesądza o istnieniu normalnego związku przyczynowego 
pomiędzy szkodą powodów a tzw. decyzją sprawczą z 1957 r. Gdyby bowiem 
wydana w tym okresie decyzja była korzystna dla poprzedników prawnych 
powodów, to jej skutkiem byłby brak szkody w postaci niezaspokojenia uprawnienia 
przysługującego z mocy przepisów dekretu. O adekwatności przyczynowo – 
skutkowej następstw przesądza normalny przebieg zdarzeń, weryfikowany przez 
sąd jego wiedzą o tych zdarzeniach w chwili orzekania oraz zobiektywizowane 
kryteria wynikające z  doświadczenia życiowego i zdobyczy nauki, ale także  
poczucie prawne sędziego (v. uzasadnienie uchwały SN z dnia 21 marca 2003 r., 
III CZP 6/03, OSNC 2004/1/4).  
Za zdarzenie niweczące istnienie takiego normalnego związku przyczynowego  
między decyzją tzw. „sprawczą” z 1957 r. a szkodą nie może być uznana decyzja  
Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 8 maja 2008 r., wydana w następstwie  

 
7 
ponownego rozpoznania wniosku i odmawiająca ustanowienia prawa użytkowania 
wieczystego w odniesieniu do części działek ewidencyjnych nr 117/3 i nr 115. 
Zważyć  bowiem należy, że decyzja z dnia 8  maja 2008 r., wydana  w następstwie   
ponownego rozpoznania wniosku, nie eliminuje z obrotu prawnego decyzji z dnia  
13 listopada 2000 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego (tzw. „decyzji 
nadzorczej”), którą stwierdzono nieważność tzw. „decyzji sprawczej” z 25 stycznia 
1957 r. jako  wydanej z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 2 dekretu i pozbawiającej 
w ten sposób poprzedników prawnych powodów przysługującego im prawa.  
 
Zważywszy, że w dacie wydania przez SKO tzw. „decyzji nadzorczej”, tj. 
w dniu 13 listopada 2000 r., obowiązywały już od wielu lat przepisy art. 3 ust. 2 i art. 
51 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania  
nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70), rozszerzające w stosunku do art. 7 ust. 2  
dekretu katalog przesłanek odmowy  przyznania prawa własności czasowej także 
w odniesieniu do decyzji odmownych wydanych (jak w sprawie niniejszej) przed 
wejściem w życie ostatnio powołanej ustawy, to przyjąć należy, że organ wydający 
w 2000 r. tzw. „decyzję nadzorczą” miał obowiązek stosować także przepisy tej  
ustawy. Oznacza to, że SKO stwierdził nieważność tzw. „decyzji sprawczej” 
z 1957 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem przepisów art. 7 ust. 2 dekretu, 
już z uwzględnieniem znacznie rozszerzonego katalogu ustawowych przesłanek  
dopuszczalności odmowy przyznania prawa własności czasowej gruntu.  
 
W tej sytuacji późniejsza ocena, czy nieruchomość podlegałaby ewentualnie 
wywłaszczeniu nie przerywa normalnego związku przyczynowego pomiędzy  
wydaniem w 1957 r. z rażącym  naruszeniem prawa nieważnej decyzji o odmowie  
przyznania prawa własności czasowej gruntu, a szkodą powodów w postaci  
nieuzyskania tego prawa do gruntu (v. wyrok SN z dnia 2 marca 2006 r., I CSK 
90/05, OSNC 2006/11/193; wyrok SN z dnia 4 grudnia 2008 r., I CSK 238/08; 
niepubl.).   
 
W postępowaniu sądowym o naprawienie szkody wyrządzonej niezgodnym 
z prawem wydaniem decyzji, której nieważność stwierdzono następnie tzw. 
„decyzją nadzorczą” nie wyeliminowaną z obrotu prawnego, Sąd nie jest władny 
samodzielnie badać i ustalać, czy odmowa przyznania własności czasowej była  

 
8 
uzasadniona „planem zabudowania” obowiązującym w chwili wydania tej decyzji. 
Oznaczałoby to bowiem niedopuszczalne wkroczenie sądu w materię zastrzeżoną  
dla drogi postępowania administracyjnego i niedopuszczalne poddanie kontroli 
sądu powszechnego tzw. „decyzji nadzorczej” stwierdzającej nieważność decyzji  
pierwszej, tzw. „decyzji sprawczej”, z powodu naruszenia art. 7 ust. 2 dekretu 
(wyrok SN z dnia 4 marca 2010 r., I CSK 380/09, niepubl.).  
 
Tymczasem w judykaturze utrwalone jest stanowisko, że w postępowaniu  
cywilnym niedopuszczalna jest kontrola prawidłowości zastosowania prawa 
materialnego stanowiącego podstawę wydania decyzji administracyjnej (v. wyrok 
SN z dnia 16 grudnia 2009 r., I CSK 175/069, OSNC 2010/7-8/115, oraz obszernie 
powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo), a w razie toczącego się 
postępowania administracyjnego w przedmiocie ustanowienia  omawianego  prawa  
przyjmuje się konieczność zawieszenia równocześnie toczącego się postępowania 
cywilnego w sprawie o odszkodowanie (wyrok SN z dnia 28 stycznia 2010 r., I CSK 
251/09, niepubl.). Niedopuszczalna jest bowiem merytoryczna kontrola w postaci 
antycypowania 
albo 
korygowania 
w 
sądowym 
postępowaniu 
cywilnym 
o odszkodowanie decyzji organów administracyjnych, wydanych w przedmiocie  
rozpoznania  wniosku złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu (por. wyrok 
SN z dnia 15 października  2008 r., I CSK 235/08, niepubl.).  
 
Ponowne wydanie w 2008 r. decyzji odmownej w wyniku ponownego 
negatywnego rozpoznania wniosku nie eliminuje  z obrotu  prawnego  tzw. „decyzji 
nadzorczej” z 2000 r., następstwem  której jest nadal utrzymywanie się skutku 
nieważności tzw. „decyzji sprawczej” z 1957 r., której wydanie było zdarzeniem 
wyrządzającym szkodę. Próby strony pozwanej odmiennego kwalifikowania 
zdarzenia sprawczego i określania go mianem wcześniejszej zabudowy, bądź 
zaniechania uprzedniego rozpoznania wniosku dekretowego przed dokonaniem tej 
zabudowy, nie mogą odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą skutku, 
ponieważ strona powodowa, określając podstawę faktyczną powództwa, wskazała 
wyłącznie na wydanie nieważnej decyzji z 1957 r. jako na zdarzenie wyrządzające  
szkodę, której naprawienia domaga się w tym procesie.     

 
9 
   Jako nietrafne należało ocenić zarzut naruszenia art. 7 ust. 4 dekretu w zw. 
z art. 363 § 1 k.c. wskutek przyjęcia, że pierwszy z tych przepisów nie ma wpływu 
na przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej w postaci szkody. Skarżący 
zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 4 dekretu, a więc jego niewłaściwą 
subsumpcję w ustalonym stanie faktycznym. Tymczasem hipoteza i dyspozycja  
normy zawartej w tym artykule nie uzasadniają jego zastosowania w ustalonym 
przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym i zaaprobowanym następnie przez 
Sąd odwoławczy. Przepis objęty w skardze kasacyjnej zarzutem naruszenia, tj. art.  
7 ust. 4 dekretu, przewiduje bowiem obowiązek  określonego w nim zachowania się 
innego podmiotu aniżeli strona pozwana i nie może przesądzać o niższym 
rozmiarze 
szkody 
powodów, 
wywołanej 
wydaniem 
nieważnej 
decyzji 
administracyjnej, w następstwie zaniechania zachowania się przez gminę w sposób 
określony w art. 7 ust. 4 dekretu. Akceptacja stanowiska strony skarżącej 
musiałaby prowadzić do irracjonalnego wniosku, że zaniechanie przez gminę 
wykonania obowiązku ustawowego „zaofiarowania” uprawnionemu  określonych  
w tym przepisie praw miałoby skutkować ograniczeniem wysokości szkody 
poniesionej przez tegoż uprawnionego w następstwie wydania przez organ 
administracyjny nieważnej decyzji administracyjnej. Tymczasem szkodą powstałą 
w następstwie wydania nieważnej decyzji administracyjnej jest uszczerbek  
majątkowy wyrażający się wartością praw, których przyznania uprawnionym 
odmówiono na mocy decyzji, której nieważność stwierdzono. Zakres tego  
uszczerbku nie może  więc ulegać ograniczeniu w następstwie zachowań 
zobowiązanego z mocy dekretu podmiotu, na które to zachowanie uprawniony nie 
ma wpływu, uwzględniając przesłanki  stosowania art. 7 ust. 4 dekretu.  Odwołania 
się w ramach  omawianego zarzutu do naruszenia art. 363 § 1 k.c.  nie  można   
ocenić  jako  zarzutu  uzasadnionego, ponieważ wymieniony przepis k.c. reguluje 
określenie podmiotu, któremu przysługuje uprawnienie do wyboru sposobu 
naprawienia szkody, natomiast przepis ten nie dotyczy określenia granic czy 
rozmiarów szkody (wyrok SN z dnia 28 września 2005 r., I CK 113/05, niepubl.).  
Ostatni z zarzutów skargi, a mianowicie błędnej wykładni art. 51 ust. 1 i 2 
w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie    
wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70) okazał się częściowo  

 
10
uzasadniony, bo jedynie w odniesieniu do art. 51 ust. 2 wymienionej ustawy. 
Trafnie zakwestionował skarżący dokonaną przez Sąd Apelacyjny wykładnię tego 
przepisu odnośnie do intertemporalnego ograniczenia jego zastosowania jedynie 
do spraw toczących się w chwili  jego wejścia w życie. Brzmienie przepisu art. 51 
ust. 2 powołanej ustawy nie uzasadnia takiej jego interpretacji, która jednak  
ogranicza się wyłącznie do tego przepisu, a nie do pozostałych powołanych 
w ramach tego zarzutu. Zasadność zarzutu jedynie we wskazanym zakresie nie  
miała jednak żadnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia, ponieważ pomimo  
konieczności uwzględnienia rozszerzonych w 1958 r. ustawowych przesłanek 
odmowy ustanowienia prawa własności czasowej przez organ oceniający w 2000 r. 
ważność tzw. „decyzji sprawczej”, wydanej w 1957 r., organ ten wydając tzw. 
„decyzję nadzorczą” stwierdził nieważność wcześniejszej decyzji będącej źródłem 
szkody poprzedników prawnych powodów.    
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 
39814 k.p.c.  
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 
i § 3 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia  
Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności 
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI