I CSK 1902/25

Sąd NajwyższyWarszawa2025-12-19
SNCywilneochrona konsumentówWysokanajwyższy
kredyt hipotecznyCHFabuzywnośćklauzula indeksacyjnaklauzula spreadowanieważność umowyochrona konsumentaprawo upadłościoweskarga kasacyjnaSąd Najwyższy

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości banku od wyroku ustalającego nieważność umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, uznając, że sprawa nie zawiera istotnych zagadnień prawnych ani rozbieżności w orzecznictwie.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną syndyka masy upadłości banku od wyroku Sądu Apelacyjnego, który potwierdził nieważność umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF z uwagi na abuzywne klauzule. Syndyk argumentował, że ustalenie nieważności umowy nie powinno być traktowane jako wierzytelność podlegająca zgłoszeniu do masy upadłości i że postępowanie powinno zostać zawieszone. Sąd Najwyższy odmówił jednak przyjęcia skargi do rozpoznania, stwierdzając brak istotnych zagadnień prawnych i rozbieżności w orzecznictwie, a także wyjaśniając, że powództwo o ustalenie nieważności umowy nie jest wierzytelnością podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości G. S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego ustalający nieważność umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i spreadowych. Powodowie, jako spadkobiercy kredytobiorcy, domagali się ustalenia nieważności umowy oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sąd Apelacyjny uznał, że powodowie mieli interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, a klauzule indeksacyjne i spreadowe były niedozwolone, co skutkowało nieważnością całej umowy. Syndyk w skardze kasacyjnej podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując m.in. kwalifikację powództwa o ustalenie nieważności jako sprawy o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odmówił jej przyjęcia, stwierdzając, że nie wystąpiły przesłanki z art. 398^9 § 1 k.p.c. (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów). Sąd wskazał, że powództwo o ustalenie nieważności umowy nie jest wierzytelnością w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądził koszty postępowania kasacyjnego od syndyka na rzecz powodów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, powództwo o ustalenie nieważności umowy nie jest wierzytelnością podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu nie stanowi realizacji wierzytelności w postaci roszczenia i dlatego nie może być zakwalifikowane jako sprawa o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego. Roszczenie materialnoprawne jest ściśle określonym zachowaniem dłużnika, podczas gdy żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie jest wierzytelnością pieniężną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

Strona wygrywająca

J. W. i M. W.

Strony

NazwaTypRola
J. W.osoba_fizycznapowód
M. W.osoba_fizycznapowód
Syndyk masy upadłości G. spółki akcyjnej w upadłości w W.spółkapozwany

Przepisy (27)

Główne

k.p.c. art. 189

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Apelacyjny uznał, że strona powodowa posiadała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu, mimo posiadania roszczenia dalej idącego o zapłatę świadczeń nienależnych.

k.c. art. 22 § 1

Kodeks cywilny

Sąd II instancji stwierdził, że kredytobiorczyni, mimo prowadzenia działalności gospodarczej, posiadała przymiot konsumenta, gdyż kredyt był udzielony na cel mieszkaniowy i nie pozostawał w bezpośrednim związku z działalnością gospodarczą.

k.c. art. 385 § 1

Kodeks cywilny

Sąd II instancji uznał, że klauzule indeksacyjna i spreadowa kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jego interesy, co prowadziło do potraktowania ich jako niedozwolonych.

k.p.c. art. 398 § 9

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdzając, że nie wystąpiły przesłanki istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.

pr. up. art. 145 § 1

Prawo upadłościowe

Sąd Najwyższy uznał, że powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości.

Pomocnicze

k.p.c. art. 316 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 391 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

pr. up. art. 144 § 1

Prawo upadłościowe

pr. up. art. 263

Prawo upadłościowe

ustawa o CEiDG art. 16 § 1

Ustawa o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy

ustawa o CEiDG art. 16 § 2

Ustawa o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy

pr. up. art. 84 § 1

Prawo upadłościowe

pr. up. art. 145 § 1

Prawo upadłościowe

k.p.c. art. 398 § 9

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 174 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 177 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.c. art. 353 § 1

Kodeks cywilny

pr. up. art. 91 § 2

Prawo upadłościowe

pr. up. art. 240 § 2

Prawo upadłościowe

pr. up. art. 246

Prawo upadłościowe

pr. up. art. 245 § 1

Prawo upadłościowe

pr. up. art. 264 § 1

Prawo upadłościowe

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 108 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 398 § 21

Kodeks postępowania cywilnego

Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw art. 19 § 1

Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw art. 31

Argumenty

Skuteczne argumenty

Powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest wierzytelnością podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości. Postępowanie o ustalenie nieważności umowy nie podlega zawieszeniu na podstawie przepisów prawa upadłościowego dotyczących wierzytelności.

Odrzucone argumenty

Skarga kasacyjna zawiera istotne zagadnienia prawne. Istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. Żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie może być przeliczone na sumę w rozumieniu art. 245 ust. 1 pkt 3 pr. upadł.

Skład orzekający

Władysław Pawlak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie stanowiska Sądu Najwyższego w kwestii kwalifikacji powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu jako wierzytelności w postępowaniu upadłościowym oraz braku obowiązku zawieszania takich postępowań."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji upadłości banku i powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie SN dotyczące kluczowych kwestii proceduralnych w sprawach o kredyty CHF w kontekście upadłości banku, z jasnym stanowiskiem co do kwalifikacji roszczeń i braku obowiązku zawieszania postępowań. Jest to istotne dla prawników procesowych i specjalistów od prawa upadłościowego.

Upadłość banku a kredyty CHF: Sąd Najwyższy wyjaśnia, czy ustalenie nieważności umowy to wierzytelność.

Dane finansowe

WPS: 220 217,58 PLN

koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
I CSK 1902/25
POSTANOWIENIE
19 grudnia 2025 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
na posiedzeniu niejawnym 19 grudnia 2025 r. w Warszawie
‎
w sprawie z powództwa J. W. i M. W.
‎
przeciwko Syndykowi masy upadłości G. spółce akcyjnej w upadłości w W.
‎
o ustalenie,
‎
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w upadłości w W.
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
‎
z 28 listopada 2024 r., I ACa 610/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5400   (pięć tysięcy czterysta) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
[PG]
UZASADNIENIE
Pozwem
skierowanym przeciwko G. S.A. w W. (następca prawny – G. S.A. w K. – […] Bank Hipoteczny), powodowie – J. W. i M. W., między innymi, wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr […] indeksowanego do CHF, zawarta 29 września 2008 r. pomiędzy G. S.A. w K.  - […] Bank Hipoteczny, a kredytobiorcą – M. W., której jedynymi spadkobiercami są powodowie – J. W. oraz M. W.1, jest nieważna; zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 220.217,58 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 220.217,58 zł od dnia doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty. M. W. – spadkodawczyni J. W. (mąż) oraz M. W.1 (syn) umowę o kredyt hipoteczny z 29 września 2008 r. z G. S.A. – […] Bank Hipoteczny zawierała, jako przedsiębiorca, a jego celem było refinansowanie kredytu mieszkaniowego w B. S.A. oraz sfinansowanie rozbudowy i remontu domu w L., który służył wyłącznie zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych. W dniu składania wniosku o kredyt działalność gospodarcza kredytobiorczyni była prowadzona w hali usytuowanej na działce, na której posadowiony był też dom M. W. i powodów, w którym zamieszkiwali. Dnia 30 kwietnia 2019 roku zmarła M. W. Spadek po zmarłej M. W. z mocy ustawy nabyli wprost powodowie: mąż – J. W., w udziale do 1/2 części oraz syn – M. W.1, w udziale do 1/2 części (w małżeństwie M. i J. małżonków W. obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej).
W odpowiedzi na pozew G. Bank S.A. z siedzibą w W., między innymi, wniósł o oddalenie powództwa w całości.
Dnia 20 lipca 2023 r. postanowieniem Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie ogłosił upadłość G. S.A. w W. Postanowieniem z 6 października 2023 roku Sąd Okręgowy w Warszawie zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie z uwagi na ogłoszenie upadłości pozwanego G. S.A. z siedzibą w W.; a następnie podjął postępowanie w części dotyczącej roszczenia powodów o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr […] indeksowanego do CHF zawarta 29 września 2008 r. jest nieważna i wezwał Syndyka masy upadłości G. S.A. z siedzibą w Warszawie w upadłości do udziału w sprawie w charakterze pozwanego. Pozwany - Syndyk masy upadłości G. S.A w upadłości w W. jest następcą prawnym Ge. S.A. z siedzibą w K., a także G. S.A. z siedzibą w W.
W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 15 lutego 2024 r., w szczególności,
ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr […] z 29 września 2008 r. zawarta pomiędzy M. W., której spadkobiercami są powodowie J. W., M. W.1, a G. Spółką Akcyjną […] Bank Hipoteczny Oddział w Ł., którego następcą prawnym jest Syndyk Masy Upadłości G. Spółki Akcyjnej w upadłości w W. jest nieważna.
Apelację od powyższego wyroku Sądu I instancji wniósł pozwany, zaskarżając go
w całości i zarzucając Sądowi Okręgowemu w Szczecinie naruszenie wyszególnionych przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego. We wnioskach skarżący domagał się, między innymi, uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie, zmiany zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie, przez oddalenie powództwa w całości. Powodowie w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie.
Sąd II instancji, w szczególności, odniósł się do zarzutu naruszenia art. 189 k.p.c. przyjmując, że Sąd Okręgowy w Szczecinie uznał trafnie, że strona powodowa miała interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu, mimo posiadania roszczenia dalej idącego o zapłatę świadczeń nienależnych. Argumentacja przeciwna strony pozwanej okazała się nieuzasadniona, albowiem sprowadzała się do formalistycznego pojmowania interesu prawnego (art. 189 k.p.c.) i wąskiego rozumienia stanowiska, że jeżeli strona może wystąpić z roszczeniem o zasądzenie świadczenia, to przesądza to o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia prawa lub stosunku prawnego. W efekcie, w ocenie Sądu Apelacyjnego, strona powodowa posiadała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu. W dalszej kolejności Sąd II instancji odniósł się do istoty sporu pomiędzy stronami spornej umowy kredytu, która to istota w realiach sprawy dotyczyła przede wszystkim oceny zawartych w analizowanej umowie postanowień dotyczących sposobu przeliczania świadczeń obu stron z waluty polskiej na walutę objętej mechanizmem indeksacji, czyli franka szwajcarskiego i odwrotnie. Odnośnie do statusu prawnego kredytobiorczyni, Sąd II instancji stwierdził, że w chwili zawarcia umowy o kredyt prowadziła ona działalność gospodarczą, jednakże zawarcie umowy nie pozostawało w bezpośrednim związku z tą działalnością. Kredyt został udzielony na cel mieszkaniowy. Z tego względu należało przyjąć, że spadkodawczyni powodów przysługiwał przymiot konsumenta w rozumieniu art. 22
1
k.c., a tym samym zawarta umowa podlegała ocenie w kontekście przepisów art. 385
1
i następnych k.c. W ocenie Sądu odwoławczego zawarte w poddanej pod osąd umowie klauzule indeksacyjna i spreadowa kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jego interesy (art. 385
1
§ 1 k.c.), co prowadziło, w efekcie, do potraktowania ich jako niedozwolonych. Redagując postanowienia umowne Bank niewątpliwie przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości świadczenia wypłaconego przez niego na rzecz kredytobiorczyni, a także rat kredytu poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wartości spreadu walutowego (nie wiążąc się zarazem względem konsumenta żadnymi weryfikowalnymi kryteriami ustalania). Konkludując, Sąd II instancji uznał, że Sąd Okręgowy zasadnie uznał, że klauzula indeksacyjna - podobnie jak wszystkie inne postanowienia umowy i ogólnych warunków kredytowania odwołujące się do bankowej tabeli kursów walut obcych jako wiążącego dla kredytobiorcy przelicznika wysokości zobowiązania - miały charakter niedozwolony. W ocenie Sądu II instancji, Sąd Okręgowy doszedł do prawidłowego wniosku, że zastosowanie abuzywnej klauzuli dotyczącej sposobu przeliczania świadczenia kredytodawcy i kredytobiorcy wyrażonej w walucie polskiej na walutę obcą stanowiło samoistną i wystarczającą przesłankę nieważności umowy w kontekście jurydycznym tworzonym przez normy prawa materialnego interpretowane zgodnie z normami prawa europejskiego tworzącymi system ochrony konsumenta. W konsekwencji w realiach sprawy, jak zważył Sąd odwoławczy uznać było trzeba, że wyeliminowanie uznanych za abuzywne klauzul spowodowało „upadek” całej spornej umowy; uznane za niedozwolone postanowienia umowne zawarte w umowie kredytu zawartej przez strony co do zasady nie mogły wiązać strony i być zastąpione przez żadne regulacje prawne. Ostatecznie Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok rozstrzygający o żądaniu powodów w pełni odpowiada prawu; wbrew zarzutom i wywodom apelacji nie narusza przepisów prawa materialnego krajowych i unijnych. Konstatacja ta legła u podstaw oddalenia apelacji w pozostałym zakresie - w oparciu o art. 385 k.p.c. - jako bezzasadnej.
W konsekwencji Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z
28 listopada 2024 r. - sprostował
zaskarżony wyrok w ten sposób, że oznaczył go za jako wyrok częściowy (pkt 1); zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II w ten sposób, że uchylił rozstrzygnięcie o kosztach procesu (pkt 2); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 3).
Pozwany - Syndyk masy upadłości G. S.A. (w upadłości) w W. - skargą kasacyjną zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 28 listopada 2024 r., w części, tj.: w zakresie pkt 3 rozstrzygnięcia, którym Sąd II instancji oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie, opierając skargę na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 pr. up. oraz art. 145 ust. 1 pr. up. i art. 263 pr. up. oraz na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, to znaczy: art. 22
1
k.c.; art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o CEiDG; art. 84 § 1 pr. Up; art. 145 ust. 1 pr.up; art. 189 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na to, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne (art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c.), sprowadzające się do pytania: „Czy postanowienie umowy kredytu mające charakter klauzuli abuzywnej może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 84 ust 1 PrUp,) wobec tego, że postanowienie prowadzi do upadku umowy na skutek usunięcia z niej klauzul abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu postępowania upadłościowego jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli, poprzez skutek w postaci upadku umowy kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty rat takiego kredytu do masy upadłości” – zagadnienie pierwsze oraz do pytania: „Czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr. up. i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego ustawą?” – zagadnienie drugie; a ponadto, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c.), tj.:
art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w  zw. z art. 145 ust. 1 pr. up. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up.
W ocenie skarżącego r
ozstrzygnięcie powyższych zagadnień prawnych położy kres istotnym wątpliwościom dotyczącym wykładni przepisów prawa czy postępowanie w sprawie o ustalenie nieważności umowy kredytu lub niektórych jej postanowień podlega zawieszeniu do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up. (ewentualnie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up.) — i może być podjęte przeciwko syndykowi dopiero w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność wynikająca z tego powództwa po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. W ocenie Syndyka postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego albo denominowanego) do waluty obcej wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy) jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy” w rozumieniu art. 145 pr. up. Jak wskazał skarżący, w swoim wywodzie prawnym, przekonywujące jest stanowisko,
że roszczenie o ustalenie nieważności umowy wiąże się z wierzytelnością kredytobiorcy - konsumenta wobec kredytodawcy - upadłego banku o zwrot świadczenia nienależnego. Wartość świadczenia, do którego jest zobowiązany upadły bank na skutek nieważności umowy, wyznacza kwotę roszczenia o ustalenie nieważności („wierzytelności”), a roszczenie dotyczy bez wątpienia masy upadłości i tym samym podlega zgłoszeniu do listy jako „wierzytelność”. W efekcie zdaniem skarżącego wskazane przezeń przesłanki tzw.: „przedsądu”, tj. -
art. 398
9
§ 1 pkt 1 oraz 2 k.p.c. uzasadniają
przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
We wnioskach skarżący domagał się, między innymi, uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu II instancji w zaskarżonej części i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie apelacji pozwanego i oddalenia powództwa o ustalenie nieważności  spornej umowy kredytowej, ewentualnie, uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu II instancji w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie lub innemu sądowi równorzędnemu, ewentualnie, uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu II instancji w zaskarżonej części oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie w zakresie jego pkt. I rozstrzygnięcia, to jest ustalającym nieważność spornej umowy kredytu oraz przekazania sprawy
Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę pozwanego powodowie wnieśli o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia przez Sąd Najwyższy o jej
oddalenie w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym z tytułu zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 398
9
§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłanki określone w art. 398
9
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c., lecz żadna z nich nie wystąpiła.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c.) polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.).
Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).
Przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zagadnienia prawne nie mają charakteru istotnego, zaś wskazane kwestie interpretacyjne nie budzą poważnych wątpliwości i zarówno opisane problemy prawne, jak i zgłoszone wątpliwości interpretacyjne mogą być rozwiązane przy zastosowaniu podstawowych zasad wykładni przepisów prawnych.
Ochrona konsumentów należy do priorytetowych zadań w polityce i prawodawstwie unijnym, czego wyrazem jest art. 38 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Przepisy regulujące niedozwolone postanowienia w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami zostały wprowadzone do kodeksu cywilnego w wyniku implementacji do polskiego porządku prawnego dyrektywy Rady 93/13. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej zawartej przez konsumenta przedsiębiorcy również przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy.
Powództwo konsumenta - kredytobiorcy o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. nieistnienia (nieważności) stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), nie stanowi realizacji wierzytelności w postaci roszczenia i dlatego tego rodzaju postępowanie sądowe nie może być zakwalifikowane jako sprawa o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 oraz art. 263 pr. upadł. Roszczenie materialnoprawne jako takie jest identyfikowane z prawem lub uprawnieniem, które są określone w ten sposób, że wierzyciel może żądać od dłużnika konkretnego zachowania się. Cechą charakterystyczną roszczeń jest nie tylko to, że z góry jest określony adresat obowiązków, ale zarazem to, że określone jest konkretne zachowanie się obowiązanego.
Klasycznym przykładem tak skonstruowanego roszczenia jest wierzytelność wynikająca ze stosunku zobowiązaniowego i według art. 353  § 1 k.c. zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić.
W powołanych przepisach prawa upadłościowego chodzi rzecz jasna o zobowiązania pieniężne oraz o zobowiązania majątkowe niepieniężne upadłego, które mogą być przekształcone w zobowiązania pieniężne (art. 91 ust. 2 w zw. z art. 240 pkt 2 in fine oraz art. 246 pr. upadł.). Oczywistym jest też że żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie może być przeliczone na sumę w rozumieniu art. 245 ust. 1 pkt 3 pr. upadł. Poza tym pozytywne rozstrzygnięcie takiego żądania na drodze sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym przymusowemu wykonaniu, tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr. upadł.).
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398
9
§ 2 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego  orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c. (mając na uwadze okoliczność, że postępowanie kasacyjne w odniesieniu do całości żądania o ustalenie - jako żądania majątkowego niepieniężnego odrębnego w stosunku do roszczenia o zapłatę - zostało zakończone), w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 1
1
k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).
Władysław Pawlak
[PG]
[a.ł]
‎

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI