I CSK 1779/24
Podsumowanie
Sąd Najwyższy przyznał adwokatowi P.T. dodatkowe wynagrodzenie za pomoc prawną z urzędu, stosując wyższe stawki wynikające z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Sąd Najwyższy rozpatrzył wniosek adwokata P.T. o zmianę postanowienia dotyczącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek oparto na wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym niezgodność z Konstytucją przepisów określających niższe stawki wynagrodzenia dla adwokatów z urzędu. Sąd Najwyższy, stosując prokonstytucyjną wykładnię art. 416¹ k.p.c., uznał wniosek za dopuszczalny i przyznał adwokatowi dodatkowe wynagrodzenie, powiększając je o należny podatek VAT.
Sąd Najwyższy rozpatrzył wniosek adwokata P.T. o zmianę postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022 r. w zakresie przyznanych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek został złożony w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r. (SK 90/22), który orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, w zakresie w jakim określały one stawki niższe niż minimalne stawki opłat za czynności adwokackie. Sąd Najwyższy, odwołując się do art. 416¹ k.p.c., który pozwala na uchylenie postanowień wydanych na podstawie aktu normatywnego uznanego za niezgodny z Konstytucją, przyjął prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. Stwierdził, że przepis ten ma zastosowanie również do postanowień niekończących postępowania wydanych w sprawach zakończonych orzeczeniem niemerytorycznym, w tym postanowień o kosztach. Sąd podkreślił, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu jest legitymowany do złożenia takiego wniosku we własnym imieniu. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i stwierdzoną luką prawną, Sąd Najwyższy zasądził stawkę wynagrodzenia wynikającą z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, stosując odpowiednie przepisy. Wniosek o zwrot kosztów postępowania wznowieniowego został oddalony, ponieważ pełnomocnik z urzędu działał we własnym imieniu i na własną rzecz, a w tym postępowaniu nie można było wskazać strony przeciwnej.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, wniosek jest dopuszczalny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przyjął prokonstytucyjną wykładnię art. 416¹ k.p.c., uznając, że przepis ten ma zastosowanie również do postanowień niekończących postępowania wydanych w sprawach zakończonych orzeczeniem niemerytorycznym, w tym postanowień o kosztach. Podkreślono, że regulacja ta ma charakter szczególny i przyznaje uprawnienia stronie, której prawa zostały naruszone.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana postanowienia i oddalenie wniosku
Strona wygrywająca
P.T. (w zakresie przyznanych kosztów)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D.R. | osoba_fizyczna | powód |
| W. w S. | inne | pozwany |
| P.T. | osoba_fizyczna | pełnomocnik z urzędu |
Przepisy (4)
Główne
k.p.c. art. 416¹
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten, mimo literalnego brzmienia sugerującego zastosowanie jedynie w sprawach zakończonych wyrokiem, powinien być interpretowany prokonstytucyjnie, obejmując także postanowienia niekończące postępowania wydane w sprawach zakończonych orzeczeniem niemerytorycznym, w tym postanowienia o kosztach.
Pomocnicze
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
Przepisy tego rozporządzenia w zakresie określającym opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
Stawki wynagrodzenia należne pełnomocnikowi z urzędu ustalono na podstawie tego rozporządzenia, w drodze analogii do stawek dla adwokatów z wyboru, w celu wypełnienia luki prawnej powstałej po stwierdzeniu niekonstytucyjności przepisów.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
Zasądzono stawkę wynagrodzenia wynikającą z tego rozporządzenia, stosując odpowiednie przepisy (§ 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność z Konstytucją przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określających stawki wynagrodzenia dla adwokatów z urzędu (wyrok TK SK 90/22). Prokonstytucyjna wykładnia art. 416¹ k.p.c. dopuszczająca stosowanie przepisu do postanowień niekończących postępowania i postanowień o kosztach. Legitymacja pełnomocnika z urzędu do złożenia wniosku we własnym imieniu. Konieczność wypełnienia luki prawnej poprzez analogiczne stosowanie stawek dla adwokatów z wyboru.
Odrzucone argumenty
Argumenty sugerujące, że art. 416¹ k.p.c. dotyczy wyłącznie spraw zakończonych wyrokiem merytorycznym. Argumenty kwestionujące dopuszczalność wniosku o zwrot kosztów postępowania wznowieniowego złożonego przez pełnomocnika z urzędu.
Godne uwagi sformułowania
Prokonstytucyjna wykładnia art. 416¹ k.p.c. w systemie prawa powstała luka, uzasadniająca ustalenie stawki wynagrodzenia należnej pełnomocnikowi z urzędu w drodze analogii nikogo nie można uznać za stronę przeciwną do pełnomocnika z urzędu w niniejszym postępowaniu
Skład orzekający
Jacek Grela
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie przyznawania wyższego wynagrodzenia adwokatom z urzędu po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, interpretacja art. 416¹ k.p.c. oraz dopuszczalność wniosków pełnomocników z urzędu w zakresie kosztów."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnej sytuacji prawnej wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego i specyfiki kosztów pomocy prawnej z urzędu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z wynagrodzeniem adwokatów z urzędu i wpływem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na orzecznictwo sądów powszechnych, co jest istotne dla prawników i środowiska prawniczego.
“Wyższe stawki dla adwokatów z urzędu: Sąd Najwyższy reaguje na wyrok Trybunału Konstytucyjnego.”
Dane finansowe
koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu: 1800 PLN
Sektor
inne
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
SN I CSK 1779/24 POSTANOWIENIE 25 września 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Jacek Grela na posiedzeniu niejawnym 25 września 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa D.R. przeciwko W. w S. o zapłatę, na skutek skargi o wznowienie postępowania adwokata P.T. od postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 3 listopada 2022 r., I CSK 1557/22, 1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 3 listopada 2022 r. w ten sposób, że przyznaje adwokatowi P.T. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Szczecinie dodatkowo 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych, powiększonych o należną stawkę podatku od towarów i usług, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym; 2. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania wznowieniowego. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy postanowieniem z 3 listopada 2022 r. (I CSK 1557/22) uzupełnił postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r. (I CSK 1557/22) w ten sposób, że dodał punkt 3, w którym przyznał adw. P.T. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Szczecinie 3 600 zł powiększoną o stawkę należnego podatku od towarów i usług, z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Adwokat P.T. wniósł o zmianę postanowienia w zakresie przyznanych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz o zwrot kosztów postępowania. Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, w którym orzeczono, że § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 416 1 k.p.c. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio. Artykuł 416 1 k.p.c. przewiduje więc szczególny środek prawny o cechach skargi o wznowienie postępowania, pozwalający na uchylenie prawomocnych postanowień niekończących postępowania ze względu na następcze stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wadliwości podstawy prawnej tego postanowienia. Literalne brzmienie przepisu prowadziłoby do wniosku, że znajduje on zastosowanie jedynie w przypadku zakończenia postępowania wyrokiem (orzeczeniem merytorycznym). Jednak uzależnienie zakresu uprawnień stron, dotkniętych rozstrzygnięciem opartym na normie zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny, od sposobu zakończenia postępowania w danej sprawie nie znajduje żadnego uzasadnienia. Prokonstytucyjna wykładnia art. 416 1 k.p.c. wymaga więc przyjęcia, że wniosek, o którym mowa w tym przepisie może dotyczyć także postanowienia niekończącego postępowania wydanego w każdej sprawie prawomocnie zakończonej, również w razie zakończenia jej orzeczeniem niemerytorycznym. Poza tym wniosek z art. 416 1 k.p.c. może dotyczyć każdego wydanego w sprawie postanowienia, które nie kończy postępowania w sprawie, w tym także postanowienia o kosztach procesu (zob. postanowienie SN z 21 marca 2013 r., II CZ 3/13). Pełnomocnik ustanowiony przez sąd (pełnomocnik z urzędu) jest legitymowany do złożenia wniosku na podstawie art. 416 1 k.p.c. w zakresie przyznania na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (zob. uchwały SN: z 20 maja 2011 r., III CZP 14/11, OSNC 2012, nr 1, poz. 2, i z 8 marca 2012 r., III CZP 2/12, OSNC 2012, nr 10, poz. 115). Taki wniosek pełnomocnik wnosi w imieniu własnym i na własną rzecz, nie działając w tym zakresie w imieniu mocodawcy. Kierując się prokonstytucyjną wykładnią art. 416 1 k.p.c. należało uznać wniosek o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach za dopuszczalny. Regulacja przewidziana w powołanym przepisie ma charakter szczególny i przyznaje uprawnienia stronie, której prawa zostały naruszone. Trybunał Konstytucyjny w wielu wyrokach uznał za pozbawione podstaw różnicowanie sytuacji pełnomocników ustanawianych z urzędu i z wyboru w zakresie przysługującego im wynagrodzenia (zob.m.in. wyroki: z 23 kwietnia 2020 r., SK 66/19, OTK ZU 2020, z. A, poz. 13; z 20 grudnia 2022 r., SK 78/21, OTK ZU, z. A, poz. 20, i z 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22, OTK ZU 2023, z. A, poz. 49). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, stwierdził niekonstytucyjność przepisów rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3767/22, przyjął, że wobec niekonstytucyjnego charakteru wskazanych przepisów pierwszego z tych rozporządzeń w systemie prawa powstała luka, uzasadniająca ustalenie stawki wynagrodzenia należnej pełnomocnikowi z urzędu w drodze analogii do unormowań dotyczących ogólnych stawek zastępstwa procesowego (podobnie np. postanowienie SN z 13 września 2023 r., I CSK 4563/22). W związku z tym konieczne jest zastąpienie zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny stawek - stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia i rodzaju postępowania - stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za tego samego rodzaju prace (pomoc prawną) wyświadczone przez adwokata ustanowionego z wyboru, wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Z tych względów Sąd Najwyższy , mając na względzie wskazywaną w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia, zasądził stawkę wynikającą z § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Wniosek o zwrot kosztów postępowania, a w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu wywołanego przedmiotowym wnioskiem podlegał oddaleniu, jako że nikogo nie można uznać za stronę przeciwną do pełnomocnika z urzędu w niniejszym postępowaniu, a wniosek ten pełnomocnik składa samodzielnie, działając w imieniu własnym i na własną rzecz. Jacek Grela (M.M.) [SOP]
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę