I CSK 1760/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie dotyczącego umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. Bank wnosił o przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazując na pięć istotnych zagadnień prawnych, w tym możliwość ustalenia treści umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, moment oceny stanu prawnego, automatyczną substytucję normą dyspozytywną oraz zakres kontroli abuzywności klauzul kursowych i ryzyka walutowego. Sąd Najwyższy, powołując się na własne uchwały i orzecznictwo, uznał, że przedstawione przez skarżącego wątpliwości nie spełniają wymogów istotnych zagadnień prawnych. Podkreślono, że w przypadku niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej, umowa nie wiąże w pozostałym zakresie, a nie ma możliwości zastąpienia abuzywnych klauzul przepisami prawa, w tym art. 358 § 2 k.c., który nie mógłby być stosowany do umowy zawartej przed jego wejściem w życie. Sąd wskazał również na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego, których rozszczepienie byłoby sztuczne. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powodów zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytu indeksowanego do CHF i braku możliwości ich zastąpienia przepisami prawa.
Dotyczy umów kredytu indeksowanego do CHF zawartych przed wejściem w życie art. 358 § 2 k.c. lub w sytuacji, gdy klauzule kursowe są niejednoznaczne.
Zagadnienia prawne (6)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy – Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest dopuszczalne ustalenie treści umowy w taki sposób.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę III CZP 25/22, zgodnie z którą w razie niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Nie ma możliwości wypełnienia luk po usunięciu abuzywnej klauzuli przez odwołanie się do przepisów prawa lub zwyczajów.
Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.) dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnia, że ocena abuzywności klauzuli odbywa się według stanu z chwili zawarcia umowy. Skutek niezwiązania klauzulą abuzywną ex tunc oznacza, że zdarzenia następujące po zawarciu umowy nie mają znaczenia dla niewiążącego charakteru niedozwolonych postanowień.
Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie dochodzi do automatycznej substytucji normą dyspozytywną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych, umowa nie może być utrzymana w mocy, ponieważ nie jest możliwe określenie zgodnego z wolą stron rozmiaru świadczeń. Nie ma możliwości wypełnienia luk po usunięciu abuzywnej klauzuli przez odwołanie się do przepisów prawa.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 358 § 2 k.c. nie znajduje automatycznego zastosowania w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnia, że nie jest możliwe wypełnienie luk po usunięciu abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej przez odwołanie się m.in. do art. 358 § 2 k.c. Ponadto, przepis ten wszedł w życie po zawarciu umowy kredytu, co wyklucza jego zastosowanie.
Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy badać, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13.
Uzasadnienie
Choć sąd ocenia abuzywność na podstawie stanu z chwili zawarcia umowy i nie można zastąpić abuzywnych klauzul przepisami prawa, to ostateczne rozstrzygnięcie powinno uwzględniać cel dyrektywy UE dotyczącej ochrony konsumentów.
Czy art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zakresie dotyczącym tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni obowiązywania umowy wartości waluty obcej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Klauzule ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego są ze sobą ściśle powiązane i nie mogą funkcjonować oddzielnie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnia, że klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej, a klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie bez mechanizmu przeliczeniowego. Rozszczepienie tych klauzul byłoby zabiegiem sztucznym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.G. | osoba_fizyczna | powód |
| G.B. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnia przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w przypadku wystąpienia istotnych zagadnień prawnych.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych). Ocena abuzywności następuje według stanu z chwili zawarcia umowy. Klauzule te nie są wiążące dla konsumenta, chyba że wyrazi on świadomą wolę objęcia go takim postanowieniem.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
§ 1 zd. 2 - Postanowienia określające główne świadczenia stron podlegają kontroli z punktu widzenia abuzywności tylko wówczas, gdy są niejednoznaczne.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków czynności prawnej.
p.w. art. 41
Ustawa - Prawo wekslowe
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy ustalania wartości waluty obcej. Nie może być stosowany automatycznie w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej, a także do umów zawartych przed jego wejściem w życie.
k.p.c. art. 98 § § 1, 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 art. 2 § § 2 pkt 7
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
Dotyczy stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie.
Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 art. 10 § § 4 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
Dotyczy stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedstawione przez bank zagadnienia prawne nie stanowią istotnych zagadnień prawnych w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. • Orzecznictwo Sądu Najwyższego jest utrwalone w kwestii abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytu indeksowanego do CHF i braku możliwości ich zastąpienia przepisami prawa. • Klauzule ryzyka walutowego i kursowego są ze sobą ściśle powiązane i nie mogą funkcjonować oddzielnie.
Odrzucone argumenty
Konieczność wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.). • Możliwość ustalenia treści umowy w zakresie regulowanym przez abuzywną normę na podstawie przepisów k.c. lub analogii. • Automatyczna substytucja abuzywnej klauzuli normą dyspozytywną, w tym art. 358 § 2 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Sformułowane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne nie czynią zadość wymogom stawianym istotnym zagadnieniom prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. • W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. • Nie jest możliwe wypełnienie powstałych w umowie luk po usunięciu z niej abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej przez odwołanie się m.in. do art. 358 § 2 k.c. czy art. 24 ust. 3 ustawy o NBP. • Klauzule ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym.
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytu indeksowanego do CHF i braku możliwości ich zastąpienia przepisami prawa."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytu indeksowanego do CHF zawartych przed wejściem w życie art. 358 § 2 k.c. lub w sytuacji, gdy klauzule kursowe są niejednoznaczne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w ważnej i wciąż aktualnej kwestii kredytów frankowych, co jest istotne dla wielu konsumentów i prawników.
“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy stawia kropkę nad 'i' w kwestii abuzywności klauzul walutowych.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.