I CSK 171/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną wniesioną przez Bank spółkę akcyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Bank domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, argumentując istnieniem istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wykładni przepisów dotyczących klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej, w szczególności art. 385¹ § 1 i 2 k.c. Bank przedstawił szereg pytań prawnych dotyczących możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, stosowania przepisów dyspozytywnych oraz wpływu stanu prawnego na możliwość obowiązywania umowy. Sąd Najwyższy przypomniał przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c., podkreślając, że skarżący musi wykazać istnienie istotnego zagadnienia prawnego, potrzebę wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważność postępowania lub oczywistą zasadność skargi. Analizując argumentację banku, Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy, o wykładnię których zabiegał pozwany, były już wielokrotnie przedmiotem wykładni zarówno Trybunału Sprawiedliwości UE, jak i Sądu Najwyższego. Wskazał na dominujący pogląd Sądu Najwyższego, zgodnie z którym klauzule indeksacyjne określają główne świadczenie kredytobiorcy i podlegają badaniu pod kątem abuzywności, jeśli nie są jasne i precyzyjne. Sąd podkreślił, że postanowienia pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, rażąco naruszając interesy konsumenta. W przypadku stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych, umowa bez nich nie może dalej obowiązywać, jeśli prowadzi to do zmiany jej istoty. Sąd Najwyższy, opierając się na utrwalonym orzecznictwie, uznał, że podniesione przez bank zagadnienia prawne zostały wyjaśnione, a istniejące rozbieżności usunięte. W związku z tym odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powodów koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych, w szczególności dotyczącej braku możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych i ryzyka walutowego.
Dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytów indeksowanych do waluty obcej z klauzulami pozwalającymi bankowi na swobodne kształtowanie kursu waluty. Nie dotyczy umów, gdzie klauzule były jasne i precyzyjne lub gdzie konsument wyraził zgodę na ich utrzymanie.
Zagadnienia prawne (6)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, przed etapem zastępowania go przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy na podstawie przepisów o wykładni oświadczeń woli (art. 65 § 1 i 2 k.c.) lub przepisów o skutkach nieważności czynności prawnej (art. 56 k.c.) w zw. z innymi przepisami, które mogłyby określać wartość waluty obcej według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia prawne dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej zostały już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości UE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej, w tym kwestie wykładni i stosowania przepisów dyspozytywnych, były już wielokrotnie przedmiotem analizy i zostały wyjaśnione w utrwalonym orzecznictwie krajowym i unijnym. Rozbieżności w wykładni zostały usunięte, a dominujący pogląd Sądu Najwyższego uznaje klauzule indeksacyjne za główne świadczenie kredytobiorcy, podlegające kontroli abuzywności.
Czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego po usunięciu postanowienia abuzywnego, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia prawne dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej zostały już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości UE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej, w tym kwestie wykładni i stosowania przepisów dyspozytywnych, były już wielokrotnie przedmiotem analizy i zostały wyjaśnione w utrwalonym orzecznictwie krajowym i unijnym. Rozbieżności w wykładni zostały usunięte, a dominujący pogląd Sądu Najwyższego uznaje klauzule indeksacyjne za główne świadczenie kredytobiorcy, podlegające kontroli abuzywności.
Czy jeżeli umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać bez abuzywnego postanowienia, dochodzi do automatycznej substytucji normą dyspozytywną, o ile zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia prawne dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej zostały już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości UE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej, w tym kwestie wykładni i stosowania przepisów dyspozytywnych, były już wielokrotnie przedmiotem analizy i zostały wyjaśnione w utrwalonym orzecznictwie krajowym i unijnym. Rozbieżności w wykładni zostały usunięte, a dominujący pogląd Sądu Najwyższego uznaje klauzule indeksacyjne za główne świadczenie kredytobiorcy, podlegające kontroli abuzywności.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego na potrzeby indeksowania przy wypłacie i spłacie kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienia prawne dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej zostały już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości UE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej, w tym kwestie wykładni i stosowania przepisów dyspozytywnych, były już wielokrotnie przedmiotem analizy i zostały wyjaśnione w utrwalonym orzecznictwie krajowym i unijnym. Rozbieżności w wykładni zostały usunięte, a dominujący pogląd Sądu Najwyższego uznaje klauzule indeksacyjne za główne świadczenie kredytobiorcy, podlegające kontroli abuzywności.
Czy klauzule indeksacyjne w umowach kredytów złotowych indeksowanych do waluty obcej, które nie zostały wyrażone w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem przesłanek z art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 385¹ § 1 k.c.
Uzasadnienie
W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a innymi warunkami, tak by konsument był w stanie oszacować konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu) określające zasady przeliczenia kwoty kredytu i rat, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
Czy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego, które prowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, pozwala na utrzymanie umowy w pozostałym zakresie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, umowa w pozostałej części obowiązuje strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jednakże, jeśli wyeliminowanie abuzywnych klauzul indeksacyjnych prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego i zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy, jej utrzymanie nie jest możliwe. Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku, gdy umowa bez abuzywnych klauzul nie może obowiązywać, a jej całkowity upadek nie naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (lub konsument wyraźnie chce upadku umowy), uzupełnienie luk w umowie nie jest możliwe.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W.K. | osoba_fizyczna | powód |
| B.K. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważność postępowania lub oczywista zasadność skargi.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych) w umowach z konsumentami.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków nieważności czynności prawnej.
p.w. art. 41
Ustawa - Prawo wekslowe
Dotyczy przeliczenia waluty w zobowiązaniach wekslowych.
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy ustalania wartości świadczenia w walucie obcej.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania Sądu Najwyższego stanem faktycznym ustalonym przez sądy niższej instancji.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania Sądu Najwyższego stanem faktycznym ustalonym przez sądy niższej instancji.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.
Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 art. 2 § 6
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Dotyczy stawek minimalnych opłat za czynności radców prawnych.
Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 art. 10 § 4
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Dotyczy stawek minimalnych opłat za czynności radców prawnych w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione przez bank zagadnienia prawne dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych zostały już wyjaśnione w orzecznictwie. • Brak jest istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego wykładni przepisów dotyczących klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych. • Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Godne uwagi sformułowania
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek. • Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. • W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji... określają główne świadczenie kredytobiorcy. • Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. • Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną. • Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. • Oceniana w niniejszej sprawie umowa bez dotkniętych abuzywnością tzw. klauzuli przeliczeniowych do waluty obcej nie może nadal obowiązywać.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych, w szczególności dotyczącej braku możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych i ryzyka walutowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytów indeksowanych do waluty obcej z klauzulami pozwalającymi bankowi na swobodne kształtowanie kursu waluty. Nie dotyczy umów, gdzie klauzule były jasne i precyzyjne lub gdzie konsument wyraził zgodę na ich utrzymanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie dotyczy powszechnego problemu klauzul abuzywnych w umowach kredytowych, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie konsumentów i prawników. Podkreśla utrwaloną linię orzeczniczą w tej materii.
“Sąd Najwyższy: Banki nie mogą dowolnie kształtować kursów walut w kredytach – ugruntowane orzecznictwo w sprawie klauzul abuzywnych.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.