I CSK 162/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia E. S.A. o zwrot kwoty przewoźnego, którą zapłaciła dwukrotnie. Pierwotnie, w ramach umowy spedycji z C. Sp. z o.o., powódka zapłaciła spedytorowi wynagrodzenie, które obejmowało również przewoźne. Pozwany spedytor zlecił rozliczenie przewoźnego firmie O., która nie przekazała należności przewoźnikowi P. S.A. W konsekwencji, powódka została zmuszona do ponownego zapłacenia przewoźnego bezpośrednio przewoźnikowi na mocy prawomocnego wyroku sądu. Sąd Apelacyjny oddalił powództwo o zwrot podwójnie zapłaconej kwoty, opierając się na zarzucie przedawnienia roszczenia, zgodnie z art. 803 w zw. z art. 120 § 1 k.c. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę ponownego rozważenia kwestii przedawnienia, analizując możliwość zastosowania art. 5 k.c. (nadużycie prawa podmiotowego przez pozwanego) oraz badając, czy odpowiedzialność pozwanego nie wynika z odrębnej umowy gwarancyjnej (art. 392 k.c.), a nie tylko z umowy spedycji. Podkreślono, że początek biegu przedawnienia powinien być liczony od daty wydania prawomocnego wyroku zasądzającego przewoźne od powódki, co mieściło się w terminie wniesienia pozwu. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących umowy spedycji, odpowiedzialności spedytora, umowy gwarancyjnej, nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) oraz początku biegu przedawnienia roszczeń.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z podwójnym zapłaceniem przewoźnego i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot podwójnie zapłaconego przewoźnego jest zasadny, gdy pozwany spedytor wykorzystał niejasne powiązania między podmiotami i krótkie terminy przedawnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zastosowanie art. 5 k.c. (nadużycie prawa podmiotowego) może wykluczyć zasadność zarzutu przedawnienia w sytuacji, gdy pozwany swoim zachowaniem wprowadził powoda w błąd co do rzeczywistych intencji i doprowadził do upływu terminu przedawnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przedsiębiorcy powinni kierować się lojalnością i uczciwością. Zachowania mające na celu wprowadzenie drugiej strony w błąd, prowadzące do upływu terminu przedawnienia, nie mogą być aprobowane i mogą stanowić podstawę do uznania zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa podmiotowego.
Czy odpowiedzialność spedytora za zwrot podwójnie zapłaconego przewoźnego wynika z umowy spedycji, czy z odrębnej umowy gwarancyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odpowiedzialność pozwanego Spedytora wobec powoda stanowiła wynik zobowiązania gwarancyjnego, mającego uzasadnienie w art. 392 k.c., a nie bezpośrednio z umowy spedycji, która została co do istoty wykonana.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że umowa spedycji została wykonana w zakresie organizacji przewozu i zapłaty wynagrodzenia przez zleceniodawcę. Roszczenie powoda o zwrot przewoźnego, zapłaconego dwukrotnie z powodu nieprzekazania należności przez podmiot trzeci, wynikało z gwarancji udzielonej przez spedytora, zabezpieczającej powoda przed roszczeniami wynikającymi z ustawy (Prawo przewozowe).
Od kiedy należy liczyć bieg przedawnienia roszczenia powoda o zwrot podwójnie zapłaconego przewoźnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Początek biegu przedawnienia roszczenia powoda należy liczyć od dnia wydania prawomocnego wyroku zasądzającego przewoźne od powódki, co stanowiło pierwszy moment, od którego można było wymagać od powódki spełnienia świadczenia i powstania szkody.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że bieg przedawnienia nie mógł rozpocząć się przed powstaniem roszczenia. Najwłaściwszym terminem początkowym jest data wydania prawomocnego wyroku zasądzającego przewoźne od powódki, gdyż od tego momentu powstał obowiązek świadczenia i potencjalna szkoda, uzasadniająca roszczenie wobec gwaranta (spedytora).
Czy naruszenie przepisów postępowania cywilnego (art. 328 § 2 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c.) miało istotny wpływ na wynik sprawy?
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenia przepisów postępowania cywilnego nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uchybienia w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego, związane z przytoczeniem podstawy prawnej i szczupłością uzasadnienia, nie miały wpływu na treść wyroku, a zasadność skargi kasacyjnej wiązała się przede wszystkim z prawem materialnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. S.A. | spółka | powódka |
| C. Spółka z o.o. | spółka | pozwana |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nadużycie prawa podmiotowego przez powołanie się na przedawnienie roszczeń, jeśli prowadzi do nieuczciwego rozliczenia.
k.c. art. 392
Kodeks cywilny
Umowa o zwolnienie dłużnika przez osobę trzecią od obowiązku świadczenia (gwarancja).
Pr. przew. art. 51 § ust. 1
Prawo przewozowe
Obowiązek zapłaty należności ciążących na przesyłce przez odbiorcę.
Pomocnicze
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Podstawa odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Ogólny termin przedawnienia roszczeń.
k.c. art. 120 § § 1
Kodeks cywilny
Określenie początku biegu przedawnienia od dnia wymagalności roszczenia lub od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
k.c. art. 794 § § 1
Kodeks cywilny
Treść umowy spedycji.
k.c. art. 803 § § 1
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń z umowy spedycji.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Reguły interpretacji umów.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Chwila zamknięcia rozprawy a treść orzeczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 5 k.c. wobec zachowania pozwanego. • Odpowiedzialność pozwanego z tytułu umowy gwarancyjnej (art. 392 k.c.). • Prawidłowe ustalenie początku biegu przedawnienia od daty prawomocnego wyroku zasądzającego przewoźne.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania cywilnego przez Sąd Apelacyjny. • Przedawnienie roszczenia z umowy spedycji (argumentacja Sądu Apelacyjnego).
Godne uwagi sformułowania
nie można było wymagać od uprawnionego, aby realizując ratio przepisów o spedycji i przewozie wymagać przewidzenia skutków możliwego przedawnienia i biegu jego terminu, tylko ze względu na okoliczność pojawienia się nieuczciwych kontrahentów • Przedsiębiorców w obrocie gospodarczym obowiązuje wzajemna lojalność i uczciwość postępowania • nie można godzić się na taką interpretację rozwiązania prawnego, która aprobuje, albo rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia, albo jego wymagalność, nie mówiąc już o przedawnieniu roszczenia, zanim samo to roszczenie nie powstanie.
Skład orzekający
Jan Górowski
przewodniczący
Wojciech Jan Katner
sprawozdawca
Barbara Myszka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umowy spedycji, odpowiedzialności spedytora, umowy gwarancyjnej, nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) oraz początku biegu przedawnienia roszczeń."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z podwójnym zapłaceniem przewoźnego i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak złożone relacje między przedsiębiorcami, niejasne rozliczenia i wykorzystanie przepisów o przedawnieniu mogą prowadzić do sytuacji, w której jedna strona musi zapłacić dwukrotnie. Sąd Najwyższy interweniuje, aby zapobiec niesprawiedliwości, podkreślając znaczenie uczciwości w obrocie gospodarczym i wprowadzając istotne interpretacje dotyczące odpowiedzialności gwarancyjnej i nadużycia prawa.
“Zapłaciłeś rachunek dwa razy? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy możesz odzyskać pieniądze od spedytora!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.