I CSK 139/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 października 2012 r. rozpoznał skargi kasacyjne obu stron w sprawie, w której Skarb Państwa – Naczelnik Urzędu Skarbowego domagał się uznania umowy darowizny pieniędzy za bezskuteczną oraz zapłaty od pozwanego Jerzego K. Sąd Okręgowy uznał darowiznę za bezskuteczną i zasądził zapłatę, jednak Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, oddalając powództwo o zapłatę, a jedynie uznając darowiznę za bezskuteczną. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, jednocześnie oddalając skargę kasacyjną pozwanego. Kluczowe dla sprawy było rozstrzygnięcie, czy wierzyciel może dochodzić od osoby trzeciej zapłaty na zasadach odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.) lub z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 k.c.) po uwzględnieniu skargi pauliańskiej (art. 527 k.c.), zwłaszcza gdy przedmiotem czynności były pieniądze, które uległy zmieszaniu z majątkiem osoby trzeciej. Sąd Najwyższy uznał, że akcja pauliańska jest dopuszczalna nawet w przypadku pieniędzy, a trudności w stosowaniu art. 532 k.c. powinny prowadzić do dostosowania skutków uznania czynności za bezskuteczną, umożliwiając egzekucję z całego majątku osoby trzeciej. Ponadto, sąd wskazał, że wierzyciel może dochodzić odszkodowania lub zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia od osoby trzeciej, jeśli jej zachowanie nosiło znamiona deliktu lub gdy rozporządziła ona uzyskaną korzyścią w sposób wykluczający zastosowanie art. 531 § 2 k.c., przy czym dopuścił możliwość jednoczesnego wytoczenia powództwa pauliańskiego i o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozstrzygnięcie kluczowych kwestii związanych ze stosowaniem skargi pauliańskiej do pieniędzy oraz możliwością dochodzenia roszczeń od osoby trzeciej na zasadach ogólnych po uwzględnieniu skargi.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której przedmiotem darowizny były pieniądze i doszło do ich zmieszania z majątkiem osoby trzeciej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy akcja pauliańska (art. 527 k.c.) jest dopuszczalna, gdy przedmiotem czynności prawnej dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela są pieniądze?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, akcja pauliańska jest dopuszczalna, a trudności w stosowaniu art. 532 k.c. powinny prowadzić do dostosowania skutków uznania czynności za bezskuteczną, umożliwiając egzekucję z całego majątku osoby trzeciej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że cel ochrony wierzyciela jest taki sam niezależnie od tego, czy przedmiotem darowizny jest rzecz czy pieniądze. Brak możliwości identyfikacji pieniędzy w majątku osoby trzeciej nie powinien wyłączać możliwości zastosowania skargi pauliańskiej, lecz wymaga dostosowania sposobu egzekucji.
Czy wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może dochodzić od osoby trzeciej zapłaty na zasadach odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.) lub z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 k.c.), zwłaszcza gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wierzyciel może dochodzić odszkodowania od osoby trzeciej, jeżeli jej zachowanie nosiło znamiona deliktu, lub zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia, jeśli osoba trzecia rozporządziła przedmiotem przysporzenia w okolicznościach wykluczających zastosowanie art. 531 § 2 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził możliwość dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych od osoby trzeciej po uwzględnieniu skargi pauliańskiej, wskazując na wsteczną moc wyroku pauliańskiego i możliwość zaspokojenia się z majątku osoby trzeciej lub jego surogatów, nawet jeśli korzyść została przeznaczona na spłatę długu.
Czy wierzyciel może wytoczyć osobie trzeciej powództwo o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia jednocześnie z powództwem pauliańskim?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tej kwestii ostatecznie, wskazując na różne poglądy w orzecznictwie, ale zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka uznania czynności za bezskuteczną została spełniona, co uzasadniało uwzględnienie skargi kasacyjnej powoda.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odnotował rozbieżności w orzecznictwie dotyczące możliwości jednoczesnego wytoczenia powództwa pauliańskiego i o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, jednak w kontekście konkretnej sprawy uznał, że prawomocne uznanie darowizny za bezskuteczną otwiera drogę do dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. | organ_państwowy | powód |
| Jerzy K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Janusz K. | osoba_fizyczna | dłużnik |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 527 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela, jeśli czynność ta została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.
k.c. art. 532
Kodeks cywilny
Uprawnienie wierzyciela do zaspokojenia się z przedmiotów majątkowych, które w następstwie czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły, z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej.
Pomocnicze
k.c. art. 527 § § 3
Kodeks cywilny
Domniemanie świadomości pokrzywdzenia wierzycieli przez osobę trzecią, jeśli uzyskała ona korzyść majątkową bezpłatnie.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Podstawa odpowiedzialności deliktowej za szkodę wyrządzoną z winy.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa obowiązku zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści majątkowej.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Wyłączenie obowiązku zwrotu korzyści, gdy osoba wzbogacona zużyła ją w sposób nieproduktywny.
k.c. art. 531 § § 1
Kodeks cywilny
Uznanie czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela.
k.c. art. 531 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość bezpośredniego dochodzenia świadczenia od dalszego nabywcy korzyści.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dopuszczalność skargi pauliańskiej w przypadku pieniędzy. • Możliwość dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych od osoby trzeciej po uwzględnieniu skargi pauliańskiej. • Wsteczna moc wyroku pauliańskiego. • Możliwość egzekucji z całego majątku osoby trzeciej w przypadku pieniędzy. • Przeznaczenie korzyści na spłatę długu nie wyłącza obowiązku zwrotu w ramach bezpodstawnego wzbogacenia.
Odrzucone argumenty
Akcja pauliańska nie może dotyczyć czynności prawnych, których przedmiotem są pieniądze. • Brak podstaw do zasądzenia odszkodowania od pozwanego na podstawie art. 415 k.c. z powodu braku niedbalstwa. • Nie można dochodzić świadczenia od osoby trzeciej na podstawie art. 415 lub 405 k.c. jednocześnie ze skargą pauliańską bez uprzedniego prawomocnego wyroku pauliańskiego.
Godne uwagi sformułowania
Trudności w stosowaniu art. 532 k.c. w przypadkach, w których przedmiotem czynności dłużnika są pieniądze lub inne rzeczy zamienne, powinny więc skłaniać nie do wnioskowania o niedopuszczalności akcji pauliańskiej w tych przypadkach, lecz do dostosowania skutków uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela do specyfiki tych przypadków. • Wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może być też chroniony na zasadach ogólnych. • Tytuł prawny nabycia korzyści przez osobę trzecią jest więc od samego początku bezskuteczny względem wierzyciela.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozstrzygnięcie kluczowych kwestii związanych ze stosowaniem skargi pauliańskiej do pieniędzy oraz możliwością dochodzenia roszczeń od osoby trzeciej na zasadach ogólnych po uwzględnieniu skargi."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której przedmiotem darowizny były pieniądze i doszło do ich zmieszania z majątkiem osoby trzeciej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu ochrony wierzycieli przed działaniami dłużników ukrywających majątek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii pieniędzy jako przedmiotu skargi pauliańskiej jest bardzo istotne praktycznie.
“Czy można odzyskać pieniądze od osoby, która dostała je w darowiźnie od dłużnika? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
WPS: 3 494 068 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.