I CSK 117/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa "Społem" W.Spółdzielni Spożywców "O." przeciwko Miastu W. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o oddanie w użytkowanie wieczyste i odpłatne przeniesienie własności nieruchomości. Powódka opierała swoje roszczenie na decyzji administracyjnej z 1980 r. o przekazaniu gruntu w użytkowanie jej poprzednikowi prawnemu. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając m.in. wygaśnięcie roszczeń z uwagi na upływ terminów oraz brak wystarczających dowodów na tożsamość nieruchomości i spełnienie przesłanek ustawowych. Skarga kasacyjna powódki zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Sąd Najwyższy, analizując zarzuty, uznał część z nich za niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym (dotyczące oceny dowodów). Jednakże, stwierdził istotne uchybienie procesowe Sądu Apelacyjnego polegające na zaniechaniu przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji, co miało wpływ na wynik sprawy. Sąd Najwyższy podkreślił, że mimo zasady kontradyktoryjności, w szczególnych okolicznościach, zwłaszcza gdy chodzi o prawa rzeczowe i istotne znaczenie ekonomiczne dla strony, sąd może przeprowadzić dowód z urzędu. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z urzędu przez sąd drugiej instancji, mimo istnienia wątpliwości co do kluczowych faktów, może stanowić istotne uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy, uzasadniające uchylenie wyroku. Potwierdzenie roli Sądu Najwyższego jako sądu prawa, a nie faktu.
Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i procedury cywilnej w postępowaniu kasacyjnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd powszechny jest związany decyzją administracyjną w zakresie jej skutków prawnych dla stosunków cywilnoprawnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny jest związany skutkami prawnymi decyzji administracyjnej, ale ocena, w jakim zakresie decyzja wpłynęła na prawa cywilne, należy do sądu powszechnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że sądy powszechne muszą uwzględniać skutki prawne orzeczeń organów administracyjnych, co wynika z podziału władz i zasady działania na podstawie prawa. Jednakże, ocena wpływu decyzji administracyjnej na stosunki cywilnoprawne pozostaje w gestii sądu cywilnego.
Czy zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego przez sąd drugiej instancji, mimo istnienia wątpliwości co do kluczowych faktów, stanowi istotne uchybienie procesowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w okolicznościach sprawy, gdy ustalenie spornego faktu wymagało wiadomości specjalnych, a strona nie złożyła wniosku dowodowego, sąd mógł (a nawet powinien) przeprowadzić dowód z urzędu, a jego zaniechanie stanowi istotne uchybienie procesowe.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji, gdy ustalenie kluczowych faktów (np. tożsamości nieruchomości) wymagało wiadomości specjalnych (geodezja), a dowody przedstawione przez stronę nie były wystarczające, sąd drugiej instancji powinien był przeprowadzić dowód z opinii biegłego z urzędu. Zaniechanie tego działania miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Czy roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami wygasło z uwagi na upływ terminów?
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenia oparte na art. 207 ust. 1 i art. 208 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wygasły z uwagi na upływ terminów określonych w przepisach przejściowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że roszczenie z art. 207 ust. 1 wygasło, jeśli nie zostało zgłoszone do 31 grudnia 2005 r., a roszczenie z art. 208 ust. 2 wygasło z dniem 31 grudnia 1996 r. Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił, że powódka nie wykazała przesłanek do uwzględnienia tych roszczeń, a także, że terminy na ich zgłoszenie upłynęły.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| "Społem" W.Spółdzielnia Spożywców "O." | spółka | powódka |
| Miasto W. | instytucja | pozwany |
Przepisy (20)
Główne
u.g.n. art. 204 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Stosuje się odpowiednio do następców prawnych spółdzielni istniejących w dniu 24 grudnia 1992 r. i istniejących w dniu wejścia w życie ustawy.
u.g.n. art. 207 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego dla posiadacza nieruchomości zabudowanej, z dodatkowymi przesłankami po nowelizacji z 2000 r. Roszczenie wygasło, jeśli nie zgłoszono go do 31 grudnia 2005 r.
u.g.n. art. 208 § 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego dla posiadacza gruntu, który wybudował na nim obiekt za zezwoleniem organu nadzoru budowlanego. Roszczenie wygasło z dniem 31 grudnia 1996 r.
Pomocnicze
u.g.n. art. 208 § 4
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Określa termin zawity do zgłoszenia roszczenia z art. 208 ust. 2.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasady swobodnej oceny dowodów, zarzut naruszenia niedopuszczalny w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 3983 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłącza zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów jako podstawę skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 39813 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 278
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodu z opinii biegłego; sąd decyduje o potrzebie jego przeprowadzenia.
k.p.c. art. 232 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku stron przedstawiania dowodów, ale dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodu z urzędu w szczególnych okolicznościach.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku sądu drugiej instancji ustosunkowania się do zarzutów apelacji.
k.p.a. art. 156 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki nieważności decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 107
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy uzasadnienia decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 157
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy procedury stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej.
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Dotyczy ustroju sądów administracyjnych.
k.c.
Kodeks cywilny
Ustawa o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw art. 14
Określa termin wygaśnięcia roszczenia z art. 207 ust. 1 u.g.n.
Ustawa o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 2c
Dotyczy roszczeń związanych z posiadaniem gruntu i decyzjami administracyjnymi.
u.g.g.i.w. art. 80 § 1a
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Przewidywał uznaniową decyzję administracyjną o przekazaniu gruntu w użytkowanie wieczyste.
u.g.g.i.w. art. 88a § 2
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Poprzednik prawny art. 208 ust. 2 u.g.n.
u.g.g.i.w. art. 88a § 4
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Określał termin wygaśnięcia roszczenia z art. 88a ust. 2.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Istotne uchybienie procesowe Sądu Apelacyjnego polegające na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z urzędu, które miało wpływ na wynik sprawy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (ocena dowodów) i art. 231 k.p.c. (domniemanie faktyczne) jako niedopuszczalne w skardze kasacyjnej. • Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 207, 208 u.g.n.) uznane za niezasadne lub błędnie sformułowane. • Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych (np. art. 227, 244 k.p.c.) uznane za niezasadne w kontekście oceny Sądu Apelacyjnego. • Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa administracyjnego (art. 156, 157 k.p.a.) uznane za niedotyczące Sądu Apelacyjnego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy, w ramach rozpoznawania skargi kasacyjnej, pełni rolę sądu prawa a nie faktu. • Dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu może być uzasadnione w sytuacji wysokiego uprawdopodobnienia zasadności dochodzonego powództwa, gdy jednak w ocenie sądu stanowcze ustalenie spornego faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga przeprowadzenia dodatkowego dowodu z opinii biegłego, nie wskazanego przez stronę, a przedstawione przez stronę dowody dla wykazania spornego faktu, nie zostały uznane przez sąd za niewiarygodne.
Skład orzekający
Marian Kocon
przewodniczący
Gerard Bieniek
członek
Dariusz Dończyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z urzędu przez sąd drugiej instancji, mimo istnienia wątpliwości co do kluczowych faktów, może stanowić istotne uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy, uzasadniające uchylenie wyroku. Potwierdzenie roli Sądu Najwyższego jako sądu prawa, a nie faktu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i procedury cywilnej w postępowaniu kasacyjnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe mogą być błędy proceduralne, nawet w postępowaniu kasacyjnym, i jak ważna jest rola dowodów, w tym opinii biegłych. Pokazuje też złożoność prawa nieruchomości i jego powiązania z prawem administracyjnym.
“Błąd proceduralny Sądu Apelacyjnego doprowadził do uchylenia wyroku przez Sąd Najwyższy – kluczowa rola dowodów w sprawach o nieruchomości.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.