I CSK 105/18

Sygn. akt I CSK 105/18
POSTANOWIENIE
Dnia 21 lutego 2019 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)
‎
SSN Grzegorz Misiurek
‎
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa I. sp. z o.o. w G.
‎
przeciwko V. B.V. w H. (Holandia)
‎
o zapłatę,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
‎
w dniu 21 lutego 2019 r.,
‎
skargi kasacyjnej strony powodowej
‎
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]
‎
z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt VI ACz […],
1. oddala skargę kasacyjną,
2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. odmówił odrzucenia pozwu. Wskazał, że zmiana dochodzonego w pozwie roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (wyroku Sądu Apelacyjnego w
[…]
z dnia 26 stycznia 2016 r.) na roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia nie miała znaczenia z uwagi na art. 15 § 1 k.p.c.
Pozwana wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego.
Sąd Apelacyjny w
[…]
postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 r. odrzucił pozew i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 14 400 zł tytułem kosztów procesu
. Podkreślił, że na podstawie art. 24 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.  Urz. UE 2012 L 351/1; dalej: „rozporządzenie nr 1215/2012”) istniała jurysdykcja krajowa sądów polskich w sprawie pierwotnie dochodzonego roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego.
Spostrzegł,
że po wszczęciu postępowania powódka pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. dokonała zmiany powództwa polegającej na zastąpieniu dochodzonego roszczenia roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Wskazał, że rozporządzenie nr 1215/2012 nie zawiera unormowań w zakresie wpływu tej okoliczności na dalsze kontynuowanie postępowania. Uznał, że za chwilę wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 1097 § 1 k.p.c. należy uznać  chwilę zmiany dochodzonego roszczenia w trybie art. 193 § 3 k.p.c., zwłaszcza że ta zmiana jest równoznaczna z dorozumianym cofnięciem dochodzonego pierwotnie roszczenia i wystąpieniem z zupełnie nowym roszczeniem. Przyjął, że oznacza to w rozpoznawanej sprawie, iż jurysdykcja krajowa istniejąca wcześniej dla roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego nie ma znaczenia dla zmienionego powództwa. S
konstatowa
ł, że s
koro pozwana ma siedzibę na terytorium Królestwa Niderlandów, należało przyjąć, iż niniejsza sprawa podlega jurysdykcji sądów tego państwa zgodnie z art. 4 w związku z art. 63 rozporządzenia nr 1215/2012.
Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zarzucając naruszenie przepisu postępowania, mianowicie art. 1097 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1097 § 1 k.p.c., jurysdykcja krajowa istniejąca w chwili wszczęcia  postępowania trwa nadal, choćby jej podstawy odpadły w toku postępowania („
perpetuatio iurisdictionis
”). Powstaje w związku z tym pytanie, czy  „chwilą wszczęcia postępowania” w rozumieniu tego przepisu była chwila wniesienia powództwa
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego
dnia 7 marca 2016 r., czy też chwila zmiany tego powództwa dnia 1 kwietnia 2016 r.
W niniejszej sprawie powódka zrezygnowała z pierwotnego roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (w stanie faktycznym sprawy dalsze podtrzymywanie go było bezcelowe, bo wyrok
Sądu Apelacyjnego w
[…]
został  wykonany), a w jego miejsce wystąpiła z roszczeniem o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia. Istota sprawy dotyczy zatem tego, czy w razie tak daleko idącej zmiany  powództwa, która polega na zastąpieniu jednego powództwa innym, jurysdykcja krajowa ustalona dla pierwszego powództwa jest nadal aktualna (
perpetuatio iurisdictionis
). Zagadnienie to nie zostało wyraźnie uregulowane ani w prawie europejskim, ani w kodeksie postępowania cywilnego.
Skutki przedmiotowej zmiany powództwa zostały określone w przepisach art. 193 k.p.c. Z art. 193 § 2 k.p.c., który wszakże
expressis verbis
dotyczy przedmiotowej zmiany powództwa, polegającej na wystąpieniu z innym roszczeniem obok poprzedniego roszczenia, wynika, że sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną. Konsekwentnie jednak należy uznać, że wystąpienie z nowym roszczeniem zamiast roszczenia dotychczasowego oznacza, że jest to nowa sprawa. Badaniu powinny zatem podlegać wszystkie przesłanki umożliwiające jej rozpoznanie, w tym jurysdykcja krajowa, na chwilę  dochodzenia nowego roszczenia zamiast dochodzonego wcześniej. Wynika to pośrednio także z art. 193 § 3 k.p.c., który określa m.in. skutki wystąpienia przez powoda z nowym roszczeniem zamiast roszczenia pierwotnego. Przedstawione rozumowanie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, według którego zmiana powództwa, polegająca na zastąpieniu roszczenia dotychczasowego nowym roszczeniem, stanowi zgłoszenie nowego powództwa z równoczesnym dorozumianym cofnięciem poprzedniego (orzeczenie z dnia 17 października 1945 r., C III 701/45, OSN 1945-1946, nr 1, poz. 20; orzeczenie z dnia 15 października 1953 r., I C 3178/52, OSNCK 1954, nr III, poz. 69; orzeczenie z dnia 28 lutego 1958 r., III CR 464/57, OSPiKA 1960, nr 11, poz. 290; uchwała z dnia 13 kwietnia 1988 r., III CZP 24/88, OSNCP 1989 r., nr 9, poz. 138; wyrok z dnia 31 marca 1998 r., II CKN 630/97, OSNC 1998, nr 11, poz. 181; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2003 r. V CKN 104/01, nie publ.; uchwała z dnia 8 marca 2007 r., III CZP 165/06, Monitor Prawniczy 2007 r., nr 21, s. 1195;
wyrok
z dnia 4 lutego 2015 r.,
IV CSK 188/14
, nie publ.). W podsumowaniu należy zatem przyjąć, że w wypadku zmiany powództwa, polegającej na zastąpieniu roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego roszczeniem
z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, chwilą wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 1097 § 1 k.p.c. jest chwila zmiany powództwa.
Powódka w uzasadnieniu w skargi kasacyjnej wyraziła pogląd, że jurysdykcja krajowa szczególna sądów polskich wynika w niniejszej sprawie z art. 1103
7
§ 2 k.p.c. Pogląd ten jest nietrafny. Wskazany przepis w ogóle bowiem nie znajduje zastosowania, gdyż jurysdykcja krajowa szczególna może wynikać tylko z przepisów zamieszczonych w rozporządzeniu
nr 1215/2012
. Potencjalnie można natomiast rozważać poszukiwanie jurysdykcji szczególnej w art. 7 ust. 1 albo 2 rozporządzenia nr 1215/2012. Pierwszy z tych przepisów przewiduje jurysdykcję szczególną sądu miejsca wykonania zobowiązania w  sprawach dotyczących umowy. Podstawą roszczenia w niniejszej sprawie są przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, zatem roszczenie to nie mieści się  w  formule art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Artykuł 7 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 przewiduje jurysdykcję szczególną sądu miejsca, w  którym nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, w sprawach dotyczących czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego. Nie można jednak przyjąć, że bezpodstawne wzbogacenie stanowi czyn podobny do czynu niedozwolonego w rozumieniu powołanego przepisu, już choćby z tych względów, że do bezpodstawnego wzbogacenia może dojść w ogóle bez czynu człowieka.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
14
k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
jw