I CR 158/67

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i KonsumentówWarszawa
SAOSCywilneochrona konsumentówWysokaokręgowy
ochrona konsumentówklauzule abuzywnewzorce umownedostawa wodyprawo cywilnesąd ochrony konkurencji i konsumentówdobre obyczajeinteresy konsumentów

Sąd uznał za niedozwolone postanowienie wzorca umowy pozwalające na odcięcie dostawy wody w przypadku stwierdzenia celowego uszkodzenia wodomierza, uznając je za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów.

Powód - Stowarzyszenie (...) złożyło pozew o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania przez pozwanego - Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. postanowienia wzorca umowy dotyczącego odcięcia dostawy wody w przypadku stwierdzenia celowego uszkodzenia wodomierza. Sąd Okręgowy w Warszawie uznał powództwo za zasadne, stwierdzając, że zakwestionowana klauzula jest niedozwolona w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Sąd podkreślił, że ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę enumeratywnie określa podstawy do odcięcia dostawy wody, a sporne postanowienie wykracza poza te ramy, naruszając dobre obyczaje i interesy konsumentów.

Powód, Stowarzyszenie (...) z siedzibą w P., wniosło o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania przez pozwanego, Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Z., postanowienia wzorca umowy o treści: „Przedsiębiorstwo ma prawo odciąć dostawę wody do nieruchomości lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, zawiadamiając na co najmniej 20 dni wcześniej powiatowego inspektora sanitarnego, burmistrza oraz Odbiorcę jeżeli: […] stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie wodomierza […].”. Powód argumentował, że klauzula ta jest rażąco sprzeczna z dobrymi obyczajami i narusza uzasadnione interesy konsumentów, a także art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc m.in. zarzut niewłaściwego oznaczenia strony oraz że od daty wprowadzenia aneksu do wzorca minął termin 6 miesięcy na wytoczenie powództwa. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał powództwo za zasadne. Sąd stwierdził, że zaniechanie stosowania wzorca przez pozwanego w dniu 9 lipca 2010 roku nie miało wpływu na bieg postępowania, gdyż pozew został wniesiony 22 grudnia 2010 roku, a termin 6 miesięcy od zaniechania stosowania wzorca nie upłynął. Sąd odrzucił zarzut niewłaściwego oznaczenia strony. Połączenie spraw wskazanych przez pozwanego nie zostało uwzględnione ze względu na brak przyczynienia się do przyspieszenia postępowania. Oceniając zakwestionowane postanowienie, Sąd uznał je za niedozwolone na podstawie art. 385¹ § 1 k.c., ponieważ nie zostało uzgodnione indywidualnie, nie dotyczyło głównych świadczeń stron i kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sąd podkreślił, że ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę enumeratywnie określa sytuacje, w których przedsiębiorca może odciąć dostawę wody, a sporne postanowienie wykracza poza te ramy, przyznając przedsiębiorcy uprawnienia szersze niż przewiduje prawo. Sąd zakazał stosowania tej klauzuli i orzekł o kosztach postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienie to jest niedozwolonym postanowieniem umownym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że klauzula ta nie została uzgodniona indywidualnie, nie dotyczy głównych świadczeń stron i kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Ponadto, postanowienie to przyznaje przedsiębiorcy uprawnienia szersze niż przewiduje ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, co jest niedopuszczalne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uwzględnienie powództwa

Strona wygrywająca

Stowarzyszenie (...)

Strony

NazwaTypRola
Stowarzyszenie (...)instytucjapowód
Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.spółkapozwany

Przepisy (17)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

k.p.c. art. 479³⁸

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy możliwości wystąpienia z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone.

k.p.c. art. 479³⁹

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy możliwości wytoczenia powództwa o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone, nawet po zaniechaniu jego stosowania, pod warunkiem zachowania terminu 6 miesięcy.

u.z.w.i.o.ś. art. 8 § ust. 1

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

Określa sytuacje, w których przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne.

Pomocnicze

k.p.c. art. 479¹⁷ § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wydania wyroku zaocznego zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności.

k.p.c. art. 219

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy połączenia spraw do wspólnego rozpoznania.

k.p.c. art. 230

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy uznania okoliczności za udowodnione na podstawie twierdzeń strony przeciwnej, jeśli nie zostały zakwestionowane.

k.p.c. art. 479³⁰

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy terminu 6 miesięcy na wytoczenie powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

k.p.c. art. 479⁴²

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zakazu stosowania niedozwolonych postanowień umownych.

k.p.c. art. 479⁴⁴

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasad zwrotu kosztów procesu.

k.p.c. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasad zwrotu kosztów procesu.

u.k.s.c. art. 26 § ust. 1 pkt 6

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Dotyczy wysokości wpisu od pozwu.

u.k.s.c. art. 113 § ust. 1

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Dotyczy obciążenia pozwanego kosztami sądowymi.

u.k.s.c. art. 96 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Dotyczy obciążenia pozwanego kosztami sądowymi.

u.k.s.c. art. 94

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Dotyczy obciążenia pozwanego kosztami sądowymi.

Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm. art. 14 § ust. 3 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

Dotyczy minimalnej stawki wynagrodzenia radcy prawnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakwestionowana klauzula jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. Zakwestionowana klauzula wykracza poza zakres uprawnień przedsiębiorcy określony w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Powództwo zostało wniesione w terminie 6 miesięcy od zaniechania stosowania wzorca.

Odrzucone argumenty

Zarzut niewłaściwego oznaczenia strony pozwanej. Upływ 6-miesięcznego terminu od zaniechania stosowania wzorca. Wniosek o połączenie spraw do wspólnego rozpoznania.

Godne uwagi sformułowania

dobre obyczaje rażąco naruszają jego interesy główne świadczenia stron essentialia negotii usługi użyteczności publicznej zasady współżycia społecznego zasada odpowiedzialności za wynik procesu

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 385¹ k.c. w kontekście klauzul dotyczących odcięcia dostaw mediów, stosowanie art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, zasady odpowiedzialności za wynik procesu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej klauzuli wzorca umowy dotyczącej odcięcia dostawy wody. Orzeczenie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, które może być przedmiotem kontroli instancyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu klauzul abuzywnych w umowach z konsumentami, tym razem w kontekście dostarczania podstawowych mediów, co ma duże znaczenie praktyczne dla wielu osób.

Czy firma może odciąć Ci wodę za uszkodzenie licznika? Sąd mówi: to niedozwolona klauzula!

Sektor

usługi komunalne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
XVII AmC 3806/10 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 20 grudnia 2010 roku powód – Stowarzyszenie (...) z siedzibą w P. wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazania wykorzystywania przez pozwanego – „ Przedsiębiorstwo (...) w Z. ” Sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dawniej: Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Z. ) w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy o następującej treści: „Przedsiębiorstwo ma prawo odciąć dostawę wody do nieruchomości lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, zawiadamiając na co najmniej 20 dni wcześniej powiatowego inspektora sanitarnego, burmistrza oraz Odbiorcę jeżeli: […] stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie wodomierza […].”. Powód wniósł ponadto o wydanie wyroku zaocznego zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności w przypadkach prawem przewidzianych, wydanie wyroku uwzględniającego powództwo w całości na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 479 17 § 1 k.p.c., rozpoznanie sprawy również pod nieobecność powoda, bądź jego pełnomocnika oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Swoje roszczenie powód oparł na fakcie, że przy prowadzeniu działalności gospodarczej pozwana posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem umownym zawierającym zakwestionowane postanowienie umowne. W ocenie powoda, przedmiotowe postanowienie stanowi niedozwoloną klauzulę abuzywną. Zdaniem powoda, wzorzec umowy stosowany przez pozwanego jest rażąco sprzeczny z dobrymi obyczajami i narusza uzasadnione interesy konsumentów. W opinii powoda zakwestionowana klauzula powinna zostać uznana za niedozwoloną, gdyż narusza art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2011 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzania ścieków. Pozwany w odpowiedzi na pozew nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie. Pozwany wniósł nadto o połączenie do wspólnego rozpoznania przez Sąd spraw oznaczonych sygnaturami akt: XVII AmC 3804/10, XVII AmC 3805/10 i XVII AmC 3806/10 na podstawie art. 219 k.p.c. Pozwany zgłosił zarzut niewłaściwego oznaczenia strony pozwanej i wskazanie błędnej jej siedziby. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany podniósł, że w dacie wniesienia pozwu posługiwał się wzorcem umowy, który zawierał zakwestionowane przez powoda postanowienie. Wskazał, że wcześniej wprowadził do obrotu prawnego wzorzec aneksu do wcześniejszego wzorca, który został ustalony w miesiącu maju 2010 roku. W ocenie pozwanego, w dacie wniesienia pozwu upłynął już 6-miesięczny termin, o którym mowa w art. 479 30 k.p.c. Jego zdaniem termin ten bowiem należy liczyć od daty wprowadzenia wzorca aneksu do umowy. Powód w piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2011 roku podtrzymał w całości wszystkie żądania pozwu. Na rozprawie w dniu 21 maja 2012 roku zarówno Prezes Zarządu pozwanej spółki (...) , jak również Prokurent pozwanej spółki (...) oświadczyli, że od dnia 9 lipca 2011 roku spółka nie stosuje już wzorca umownego zawierającego zakwestionowane przez powoda postanowienie. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny: Pozwany – „ Przedsiębiorstwo (...) w Z. ” Sp. z o.o. z siedzibą w Z. prowadzi działalność gospodarczą m.in. w zakresie świadczenia na rzecz konsumentów usług polegających na zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków. Bezsporne jest, że do dnia 9 lipca 2010 roku pozwany posługiwał się w obrocie z konsumentami wzorcem umownym o nazwie (...) , który zawierał zakwestionowane przez powoda postanowienie o następującej treści: „Przedsiębiorstwo ma prawo odciąć dostawę wody do nieruchomości lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, zawiadamiając na co najmniej 20 dni wcześniej powiatowego inspektora sanitarnego, burmistrza oraz Odbiorcę jeżeli: […] stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie wodomierza […].”. Pozwany na rozprawie w dniu 21 maja 2012 roku przyznał bowiem, że w dniu 9 lipca 2010 roku zaprzestał stosowania przedmiotowego wzorca umownego. W toku postępowania sądowego pozwany nie zakwestionował, iż w stosowanym przez niego wzorcu umownym zawarte było powołane w pozwie postanowienie. Nie zaprzeczył także, aby stosował wskazane postanowienia w obrocie z konsumentami, w związku z czym powyższe okoliczności należało uznać za udowodnione w oparciu o przepis art. 230 k.p.c. Pozwany nie zakwestionował także wiarygodności dołączonego do pozwu wzorca umownego, ani też nie zarzucił niezgodności kwestionowanego postanowienia z jego treścią, dlatego okoliczności te należało uznać także za udowodnione na podstawie art. 230 k.p.c. Powyższy stan faktyczny nie był sporny między stronami i został ustalony przez Sąd w oparciu o zgodne oświadczenia stron oraz dokumenty złożone w toku prowadzonego postępowania sadowego. W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało zważyć, że nie zasługuje na uwzględnienie i nie może mieć wpływu na toczące się postępowanie fakt, na który wskazywał pozwany w odpowiedzi na pozew oraz na rozprawie w dniu 21 maja 2012 roku, że w dniu 9 lipca 2010 roku zaniechał stosowania wzorca umownego zawierającego zakwestionowane przez powoda postanowienie umowne. W myśl bowiem przepisu art. 479 39 k.p.c. z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy. A contrario zatem przyjąć należy, że jeżeli od zaniechania stosowania wzorca przez przedsiębiorcę do dnia wystąpienia z powództwem o uznanie postanowień za niedozwolone upłynęło sześć miesięcy, to powództwo takie nie może zostać uwzględnione. Omawiany termin ma charakter terminu zawitego a jego upływ powoduje utratę uprawnienia, którego termin ten dotyczy. Z art. 479 39 k.p.c. wynika nadto, że powództwo, o którym mowa w art. 479 38 k.p.c., nie ulega przedawnieniu. Może być wytoczone, dopóki oferent stosuje wzorce umowne, natomiast roszczenie wygasa po upływie 6-miesięcznego terminu zawitego liczonego od zaniechania stosowania wzorca. Powództwo wytoczone po zaniechaniu stosowania wzorca ma na celu, aby oferent lub inny przedsiębiorca nie stosował wzorca w przyszłości. Pozwany oświadczył, że w dniu 9 lipca 2010 roku zaniechał stosowania zakwestionowanego postanowienia. Powód wystąpił natomiast z pozwem w dniu 22 grudnia 2010 roku. Z tego też względu uznać należy, że zaniechanie stosowania przez pozwanego zaskarżonego postanowienia nie miało wpływu na bieg przedmiotowego postępowania. Powodowi przysługiwało zatem uprawnienie do zgłaszania roszczenia wynikającego z treści przepisu art. 479 38 k.p.c. Wobec wskazania przez powoda w piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2011 roku aktualnej firmy i adresu pozwanego, nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pozwanego niewłaściwego oznaczenia strony pozwanej i wskazanie błędnej jej siedziby. Sąd nie uwzględnił także wniosku pozwanego o połączenie wskazanych przez niego spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia w trybie art. 219 k.p.c. Sąd uznał bowiem, że połączenie spraw zgodnie z wnioskiem pozwanego w istocie nie przyczyni się do przyspieszenia postępowania, a wręcz przeciwnie - może wprowadzić w nich nieład i zamieszanie. Sąd doszedł do przekonania, że oddzielne rozpoznanie wskazanych spraw nie naruszy zasady ekonomiki procesowej i nie będzie wywierać jakichkolwiek negatywnych skutków procesowych, czy też ekonomicznych dla stron procesu. Należy tylko nadmienić, że połączenie oddzielnych spraw w celu ich łącznego rozpoznania a także rozstrzygnięcia na podstawie art. 219 k.p.c., nie oznacza, że takie połączenie tworzy z tych spraw jedną nową sprawę. Połączenie - podyktowane względami technicznymi i ekonomią procesową - nie pozbawia połączonych spraw ich odrębności i nie zmienia faktu, że łącznie rozpoznawane i rozstrzygane sprawy są nadal samodzielnymi sprawami (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1967 roku, sygn. akt I CR 158/67). Przechodząc do oceny zakwestionowanego przez powoda postanowienia umownego, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w myśl art. 385 1 § 1 k.c., za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przytoczonego sformułowania wynika zatem, że możliwość uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania zależna jest od spełnienia następujących przesłanek: 1) postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie, a więc nie podlegało negocjacjom; 2) ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami; 3) ukształtowane we wskazany sposób prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta; 4) postanowienie umowy nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, w tym ceny lub wynagrodzenia. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, natomiast brak jednej z nich skutkuje, że Sąd nie dokonuje oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności. Analizując zakwestionowane przez powoda postanowienie w oparciu o w/w kryteria, nie budzi wątpliwości Sądu, że konsumenci nie mieli wpływu na jego treść, a zatem należało uznać, że nie było ono z nimi uzgadniane indywidualnie. Przedmiotowe postanowienie nie dotyczy także, zdaniem Sądu, głównych świadczeń stron umowy. Należy przede wszystkim wskazać, że ustawodawca zastosował w tym względzie formułę negatywną, stanowiąc, że ocena dopuszczalności klauzul nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wprawdzie ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie „główne świadczenia stron”, ale należałoby sądzić, że z reguły są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia czyli tzw. essentialia negotii . W niniejszym przypadku są to: ze strony pozwanej – świadczenie na rzecz konsumenta usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, ze strony zaś konsumenta – zapłata wynagrodzenia za świadczone przez pozwanego usługi. Do rozstrzygnięcia pozostała zatem jedynie kwestia, czy zakwestionowane przez powoda postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Należy wskazać, że „dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania. Pojęcie „interesów konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Mogą tu bowiem wejść w grę także inne aspekty, jak choćby zdrowie konsumenta (i jego bliskich), jego czasu zbędnie traconego, dezorganizacji toku życia, przykrości, zawodu itp. Jednocześnie ustawodawca wymaga, by naruszenie interesów konsumenta było w stopniu „rażącym”, które to określenie odnosi się do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków w łączącym strony stosunku prawnym. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Pełnię treści pojęciu „dobrych obyczajów” (w szczególności w stosunkach umownych między profesjonalistą a konsumentem) nadaje judykatura - w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, sygn. akt I CK 832/04, IC Biul. SN 2006, nr 2, s. 86 wskazano, że za „sprzeczne z dobrymi obyczajami” należy uznać wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową, „rażące naruszenie interesów konsumenta” zaś polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym). Należy także wskazać, że klauzula generalna wyrażona w art. 385 1 § 1 k.c. uzupełniona została listą niedozwolonych postanowień umownych zamieszczoną w art. 385 3 k.c. Obejmuje ona najczęściej spotykane w praktyce klauzule uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami zarazem rażąco naruszające interesy konsumenta. Ich wspólną cechą jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków lub ryzyka między stronami prowadzące do zachwiania równowagi kontraktowej. Są to takie klauzule, które jedną ze stron (konsumenta) z góry, w oderwaniu od konkretnych okoliczności, stawiają w gorszym położeniu. Wyliczenie to ma charakter niepełny, przykładowy i pomocniczy. Funkcja jego polega na tym, iż zastosowanie we wzorcu umowy postanowień odpowiadających wskazanym w katalogu znacząco ułatwić ma wykazanie, że spełniają one przesłanki niedozwolonych postanowień umownych objętych klauzulą generalną art. 385 1 § 1 k.c. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że kwestionowana przez powoda klauzula o treści „Przedsiębiorstwo ma prawo odciąć dostawę wody do nieruchomości lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, zawiadamiając na co najmniej 20 dni wcześniej powiatowego inspektora sanitarnego, burmistrza oraz Odbiorcę jeżeli: […] stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie wodomierza […].” stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. bowiem kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W niniejszej sprawie konieczną stała się analiza przepisów ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 roku, Nr 123, poz. 858 ze zm.). Zgodnie z zapisem art. 6 powołanej ustawy dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Z kolei w myśl art. 8. ust 1 przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w art. 8 ust 1 enumeratywnie określa zatem sytuacje, których zaistnienie daję przedsiębiorcy wodno-kanalizacyjnemu prawo odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego. Przepis ten należy wykładać ściśle i nie ma możliwości rozszerzania podstaw odcięcia lub zamknięcia na inne sytuacje nieokreślone wyraźnie w przedmiotowym przepisie. Należy także podkreślić, że usługi zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, ze względu na ich niezbędność dla zaspokajania potrzeb życiowych usługobiorców, maja charakter szczególnych usług użyteczności publicznej. Winny więc być one świadczone w sposób powszechny i ciągły. Mając to na uwadze zasadnym jest przyjęcie, iż w sytuacjach uregulowanych w art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę ustawodawca dopuszcza jedynie możliwość odcięcia przez przedsiębiorcę wodno-kanalizacyjnego dopływu wody lub zamknięcia przyłącza i nie jest możliwe, aby wskazanemu przedsiębiorcy przysługiwało inne, dalej idące uprawnienie, w tym zwłaszcza prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Odcięcie wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacjach określonych w przepisie art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zatem, w umowach z konsumentami o zaopatrzenie w wodę i odprowadzenie ścieków, świadczeniodawca (przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne) działa bezprawnie jeżeli w sytuacjach określonych w art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę przewiduje uregulowanie zdecydowanie mniej korzystne dla konsumenta niż wynika to z powołanego, powszechnie obowiązującego przepisu prawa. A takim mniej korzystnym uregulowaniem jest z pewnością zakwestionowany przez powoda zapis wzorca umownego. Pozwany zastrzegł w nim bowiem możliwość odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza wodociągowego w sytuacji, gdy nie doszło do poboru wody lub wprowadzenia ścieków do urządzeń kanalizacyjnych. W ten sposób pozwany zwalnia się z obowiązku wykazania dwóch przesłanek określonych w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, poprzestając wyłącznie na jednej. W ocenie Sądu, działanie pozwanego polegające na wprowadzeniu spornej klauzuli do wzorca umowy stosowanego w obrocie z konsumentami należy uznać za niedopuszczalne, gdyż jest sprzeczne zarówno z przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, jak też zasadami współżycia społecznego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że umieszczenie we wzorcu umownym stosowanym w kontaktach z konsumentami klauzuli o treści wskazanej w pozwie prowadzi w ocenie Sądu do bezprawnego przyznania sobie przez pozwanego uprawnienia do zaprzestania świadczenia usług na rzecz konsumentów w zakresie szerszym, niż to wynika z obowiązujących przepisów prawa. Prowadzi to tym samym do sytuacji nieuzasadnionego uprzywilejowania przedsiębiorcy, który de facto uzyskuje możliwość rozszerzenia zasad prowadzenia swojej działalności gospodarczej kosztem naruszenia interesów konsumenta. W ocenie sądu przedmiotowa klauzula narusza normy dobrych obyczajów jakie powinny występować w relacjach przedsiębiorca - konsument. Powoduje bowiem po stronie konsumenta dezinformację co do uprawnień istniejących po stronie przedsiębiorcy. Postanowienie to w istocie zmierza do wykorzystania niewiedzy konsumenta co do istniejących regulacji prawnych w tym zakresie. Tymczasem do obowiązków przedsiębiorcy, jako profesjonalisty, należy formułowanie postanowień umownych w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla konsumenta, w szczególności zaś w sposób zgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z utrwaloną wykładnią do naruszenia interesu konsumenta dochodzi między innymi poprzez spowodowanie doznania przez konsumenta zawodu, wprowadzenie go w błąd i nierzetelne traktowanie. Zdaniem Sądu, naruszenie interesu konsumenta osiąga w tym przypadku stopień intensywności, który należy uznać za rażący. Zakwestionowany zapis bezsprzecznie zatem, w ocenie Sądu, kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Z tych względów Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że zakwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwanego w obrocie z konsumentami stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. i zakazał jego stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c. O wysokości wpisu od pozwu i obciążeniu nim pozwanego na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 113 ust. 1 oraz art. 96 ust. 1 pkt 3 i art. 94 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398). O kosztach postępowania orzeczono stosowanie do wyniku sporu na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. zasądzając od pozwanego na rzecz powoda koszty zastępstwa procesowego w minimalnej stawce wynagrodzenia radcy prawnego określonej według § 14 ust. 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Należy jedynie wskazać, że ponieważ powód wygrał sprawę w całości zastosowanie znajduje w tym przypadku art. 98 i 99 k.p.c., z którego wynika, że strona przegrywająca sprawę w całości obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw (zasada odpowiedzialności za wynik procesu). Zwrot tych kosztów przysługuje powodowi albowiem jego pełnomocnik procesowy będący radcą prawnym zgłosił żądanie ich zasądzenia (art. 109 k.p.c.). Publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanego zarządzono na podstawie art. 479 44 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI