I CR 158/67
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie wzorca umowy pozwalające na odcięcie dostawy wody z innych przyczyn niż wskazane w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę.
Powód - Stowarzyszenie (...) wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania przez pozwanego wzorca umowy zawierającego klauzulę pozwalającą na odcięcie dostawy wody w przypadku naruszenia obowiązków umownych przez konsumenta. Pozwany podniósł zarzut niewłaściwego oznaczenia strony i błędnej siedziby, a także wskazał, że zaprzestał stosowania wzorca. Sąd uznał, że mimo zaprzestania stosowania wzorca, powództwo jest dopuszczalne, a zakwestionowane postanowienie jest niedozwoloną klauzulą abuzywną, ponieważ narusza przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i dobre obyczaje konsumenckie.
Powód Stowarzyszenie (...) z siedzibą w P. pozwał Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Z. o uznanie za niedozwolone i zakazanie stosowania w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które brzmiało: „W przypadku naruszenia przez Korzystającego z lokalu obowiązków określonych w § 3 niniejszej umowy, Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu.”. Powód argumentował, że klauzula ta jest rażąco sprzeczna z dobrymi obyczajami i narusza interesy konsumentów, a także art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut niewłaściwego oznaczenia strony oraz wskazując, że zaprzestał stosowania wzorca przed wniesieniem pozwu, co jego zdaniem wyłącza możliwość uwzględnienia powództwa ze względu na upływ 6-miesięcznego terminu. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał powództwo za zasadne. Sąd stwierdził, że mimo zaprzestania stosowania wzorca przez pozwanego, powództwo jest dopuszczalne, ponieważ od zaniechania stosowania wzorca do dnia wniesienia pozwu nie upłynęło sześć miesięcy. Sąd oddalił zarzut pozwanego co do niewłaściwego oznaczenia strony. Połączenie spraw do wspólnego rozpoznania nie zostało uwzględnione ze względu na potencjalne wprowadzenie nieładu. Analizując zakwestionowane postanowienie pod kątem art. 385¹ § 1 k.c., sąd uznał je za niedozwoloną klauzulę abuzywną. Stwierdzono, że postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie i nie dotyczy głównych świadczeń stron. Co więcej, kształtuje ono prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy. Sąd podkreślił, że ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę enumeratywnie określa sytuacje, w których przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody, a zakwestionowana klauzula przyznaje przedsiębiorcy szersze uprawnienia niż te wynikające z przepisów prawa. W związku z tym, sąd zakazał stosowania tej klauzuli i zasądził od pozwanego na rzecz powoda koszty postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienie stanowi niedozwoloną klauzulę abuzywną.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zakwestionowana klauzula jest niedozwolona, ponieważ przyznaje przedsiębiorcy uprawnienie do odcięcia dostawy wody w szerszym zakresie niż przewiduje to ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, wprowadzając go w błąd co do jego praw.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uwzględnienie powództwa
Strona wygrywająca
Stowarzyszenie (...)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Stowarzyszenie (...) | instytucja | powód |
| „Przedsiębiorstwo (...) w Z.” Sp. z o.o. | spółka | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.p.c. art. 479³⁹
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy.
u.z.w.i.o.ś. art. 8 § ust. 1
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Określa enumeratywnie sytuacje, w których przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne.
Pomocnicze
k.p.c. art. 479¹⁷ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wydania wyroku zaocznego zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności.
k.p.c. art. 219
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy połączenia spraw do wspólnego rozpoznania.
k.p.c. art. 230
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uznania okoliczności za udowodnione na podstawie zgodnych oświadczeń stron lub braku zaprzeczenia.
k.p.c. art. 479³⁰
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy terminu do wniesienia powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.
k.p.c. art. 479³⁸
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uprawnienia do zgłaszania roszczenia o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.
k.p.c. art. 479⁴²
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zakazu stosowania niedozwolonych postanowień umownych.
k.p.c. art. 479⁴⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad orzekania o kosztach postępowania.
Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm. art. 14 § ust. 3 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu
Dotyczy stawki minimalnego wynagrodzenia radcy prawnego.
Dz.U. Nr 167, poz. 1398 art. 26 § ust. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy wysokości wpisu od pozwu.
Dz.U. Nr 167, poz. 1398 art. 113 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy obciążenia pozwanego kosztami sądowymi.
Dz.U. Nr 167, poz. 1398 art. 96 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy obciążenia pozwanego kosztami sądowymi.
Dz.U. Nr 167, poz. 1398 art. 94
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy obciążenia pozwanego kosztami sądowymi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zakwestionowane postanowienie wzorca umowy jest niedozwoloną klauzulą abuzywną, ponieważ narusza przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i dobre obyczaje konsumenckie. Powództwo jest dopuszczalne mimo zaprzestania stosowania wzorca przez pozwanego, gdyż nie upłynął 6-miesięczny termin od zaniechania stosowania.
Odrzucone argumenty
Pozwany podniósł zarzut niewłaściwego oznaczenia strony pozwanej i błędnej siedziby. Pozwany twierdził, że powództwo jest niedopuszczalne z powodu upływu 6-miesięcznego terminu od zaprzestania stosowania wzorca.
Godne uwagi sformułowania
dobre obyczaje rażąco naruszając jego interesy główne świadczenia stron essentialia negotii usługi użyteczności publicznej nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków na jego niekorzyść
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 385¹ k.c. w kontekście klauzul dotyczących odcięcia dostawy wody oraz stosowanie art. 479³⁹ k.p.c. w sprawach o ochronę konsumentów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odcięcia dostawy wody i przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Ocena abuzywności klauzuli zależy od konkretnych okoliczności i brzmienia § 3 umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnej usługi komunalnej (dostawa wody) i pokazuje, jak sądy chronią konsumentów przed nieuczciwymi klauzulami umownymi, nawet jeśli przedsiębiorca twierdzi, że zaprzestał ich stosowania.
“Czy firma może odciąć Ci wodę z powodu drobnego naruszenia umowy? Sąd mówi: tylko w ściśle określonych przypadkach!”
Sektor
usługi komunalne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyXVII AmC 3805/10 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 20 grudnia 2010 roku powód – Stowarzyszenie (...) z siedzibą w P. wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazania wykorzystywania przez pozwanego – „ Przedsiębiorstwo (...) w Z. ” Sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dawniej: Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Z. ) w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy o następującej treści: „W przypadku naruszenia przez Korzystającego z lokalu obowiązków określonych w § 3 niniejszej umowy, Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu.”. Powód wniósł ponadto o wydanie wyroku zaocznego zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności w przypadkach prawem przewidzianych, wydanie wyroku uwzględniającego powództwo w całości na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 479 17 § 1 k.p.c., rozpoznanie sprawy również pod nieobecność powoda, bądź jego pełnomocnika oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Swoje roszczenie powód oparł na fakcie, że przy prowadzeniu działalności gospodarczej pozwana posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem umownym zawierającym zakwestionowane postanowienie umowne. W ocenie powoda, przedmiotowe postanowienie stanowi niedozwoloną klauzulę abuzywną. Zdaniem powoda, wzorzec umowy stosowany przez pozwanego jest rażąco sprzeczny z dobrymi obyczajami i narusza uzasadnione interesy konsumentów. W opinii powoda zakwestionowana klauzula powinna zostać uznana za niedozwoloną, gdyż narusza art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2011 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzania ścieków. Pozwany w odpowiedzi na pozew nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie. Pozwany wniósł nadto o połączenie do wspólnego rozpoznania przez Sąd spraw oznaczonych sygnaturami akt: XVII AmC 3804/10, XVII AmC 3805/10 i XVII AmC 3806/10 na podstawie art. 219 k.p.c. Pozwany zgłosił zarzut niewłaściwego oznaczenia strony pozwanej i wskazanie błędnej jej siedziby. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany podniósł, że w dacie wniesienia pozwu posługiwał się wzorcem umowy, który zawierał zakwestionowane przez powoda postanowienie. Wskazał, że wcześniej wprowadził do obrotu prawnego wzorzec aneksu do wcześniejszego wzorca, który został ustalony w miesiącu maju 2010 roku. W ocenie pozwanego, w dacie wniesienia pozwu upłynął już 6-miesięczny termin, o którym mowa w art. 479 30 k.p.c. Jego zdaniem termin ten bowiem należy liczyć od daty wprowadzenia wzorca aneksu do umowy. Powód w piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2011 roku podtrzymał w całości wszystkie żądania pozwu. Na rozprawie w dniu 21 maja 2012 roku zarówno Prezes Zarządu pozwanej spółki (...) , jak również Prokurent pozwanej spółki (...) oświadczyli, że od dnia 9 lipca 2011 roku spółka nie stosuje już wzorca umownego zawierającego zakwestionowane przez powoda postanowienie. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny: Pozwany – „ Przedsiębiorstwo (...) w Z. ” Sp. z o.o. z siedzibą w Z. prowadzi działalność gospodarczą m.in. w zakresie świadczenia na rzecz konsumentów usług polegających na zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków. Bezsporne jest, że do dnia 9 lipca 2010 roku pozwany posługiwał się w obrocie z konsumentami wzorcem umownym o nazwie (...) , który zawierał zakwestionowane przez powoda postanowienie o następującej treści: „W przypadku naruszenia przez Korzystającego z lokalu obowiązków określonych w § 3 niniejszej umowy, Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu.”. Pozwany na rozprawie w dniu 21 maja 2012 roku przyznał bowiem, że w dniu 9 lipca 2010 roku zaprzestał stosowania przedmiotowego wzorca umownego. W toku postępowania sądowego pozwany nie zakwestionował, iż w stosowanym przez niego wzorcu umownym zawarte było powołane w pozwie postanowienie. Nie zaprzeczył także, aby stosował wskazane postanowienia w obrocie z konsumentami, w związku z czym powyższe okoliczności należało uznać za udowodnione w oparciu o przepis art. 230 k.p.c. Pozwany nie zakwestionował także wiarygodności dołączonego do pozwu wzorca umownego, ani też nie zarzucił niezgodności kwestionowanego postanowienia z jego treścią, dlatego okoliczności te należało uznać także za udowodnione na podstawie art. 230 k.p.c. Powyższy stan faktyczny nie był sporny między stronami i został ustalony przez Sąd w oparciu o zgodne oświadczenia stron oraz dokumenty złożone w toku prowadzonego postępowania sadowego. W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało zważyć, że nie zasługuje na uwzględnienie i nie może mieć wpływu na toczące się postępowanie fakt, na który wskazywał pozwany w odpowiedzi na pozew oraz na rozprawie w dniu 21 maja 2012 roku, że w dniu 9 lipca 2010 roku zaniechał stosowania wzorca umownego zawierającego zakwestionowane przez powoda postanowienie umowne. W myśl bowiem przepisu art. 479 39 k.p.c. z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy. A contrario zatem przyjąć należy, że jeżeli od zaniechania stosowania wzorca przez przedsiębiorcę do dnia wystąpienia z powództwem o uznanie postanowień za niedozwolone upłynęło sześć miesięcy, to powództwo takie nie może zostać uwzględnione. Omawiany termin ma charakter terminu zawitego a jego upływ powoduje utratę uprawnienia, którego termin ten dotyczy. Z art. 479 39 k.p.c. wynika nadto, że powództwo, o którym mowa w art. 479 38 k.p.c., nie ulega przedawnieniu. Może być wytoczone, dopóki oferent stosuje wzorce umowne, natomiast roszczenie wygasa po upływie 6-miesięcznego terminu zawitego liczonego od zaniechania stosowania wzorca. Powództwo wytoczone po zaniechaniu stosowania wzorca ma na celu, aby oferent lub inny przedsiębiorca nie stosował wzorca w przyszłości. Pozwany oświadczył, że w dniu 9 lipca 2010 roku zaniechał stosowania zakwestionowanego postanowienia. Powód wystąpił natomiast z pozwem w dniu 22 grudnia 2010 roku. Z tego też względu uznać należy, że zaniechanie stosowania przez pozwanego zaskarżonego postanowienia nie miało wpływu na bieg przedmiotowego postępowania. Powodowi przysługiwało zatem uprawnienie do zgłaszania roszczenia wynikającego z treści przepisu art. 479 38 k.p.c. Wobec wskazania przez powoda w piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2011 roku aktualnej firmy i adresu pozwanego, nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pozwanego niewłaściwego oznaczenia strony pozwanej i wskazanie błędnej jej siedziby. Sąd nie uwzględnił także wniosku pozwanego o połączenie wskazanych przez niego spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia w trybie art. 219 k.p.c. Sąd uznał bowiem, że połączenie spraw zgodnie z wnioskiem pozwanego w istocie nie przyczyni się do przyspieszenia postępowania, a wręcz przeciwnie - może wprowadzić w nich nieład i zamieszanie. Sąd doszedł do przekonania, że oddzielne rozpoznanie wskazanych spraw nie naruszy zasady ekonomiki procesowej i nie będzie wywierać jakichkolwiek negatywnych skutków procesowych, czy też ekonomicznych dla stron procesu. Należy tylko nadmienić, że połączenie oddzielnych spraw w celu ich łącznego rozpoznania a także rozstrzygnięcia na podstawie art. 219 k.p.c., nie oznacza, że takie połączenie tworzy z tych spraw jedną nową sprawę. Połączenie - podyktowane względami technicznymi i ekonomią procesową - nie pozbawia połączonych spraw ich odrębności i nie zmienia faktu, że łącznie rozpoznawane i rozstrzygane sprawy są nadal samodzielnymi sprawami (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1967 roku, sygn. akt I CR 158/67). Przechodząc do oceny zakwestionowanego przez powoda postanowienia umownego, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w myśl art. 385 1 § 1 k.c., za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przytoczonego sformułowania wynika zatem, że możliwość uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania zależna jest od spełnienia następujących przesłanek: 1) postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie, a więc nie podlegało negocjacjom; 2) ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami; 3) ukształtowane we wskazany sposób prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta; 4) postanowienie umowy nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, w tym ceny lub wynagrodzenia. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, natomiast brak jednej z nich skutkuje, że Sąd nie dokonuje oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności. Analizując zakwestionowane przez powoda postanowienie w oparciu o w/w kryteria, nie budzi wątpliwości Sądu, że konsumenci nie mieli wpływu na jego treść, a zatem należało uznać, że nie było ono z nimi uzgadniane indywidualnie. Przedmiotowe postanowienie nie dotyczy także, zdaniem Sądu, głównych świadczeń stron umowy. Należy przede wszystkim wskazać, że ustawodawca zastosował w tym względzie formułę negatywną, stanowiąc, że ocena dopuszczalności klauzul nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wprawdzie ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie „główne świadczenia stron”, ale należałoby sądzić, że z reguły są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia czyli tzw. essentialia negotii . W niniejszym przypadku są to: ze strony pozwanej – świadczenie na rzecz konsumenta usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, ze strony zaś konsumenta – zapłata wynagrodzenia za świadczone przez pozwanego usługi. Do rozstrzygnięcia pozostała zatem jedynie kwestia, czy zakwestionowane przez powoda postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Należy wskazać, że „dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania. Pojęcie „interesów konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Mogą tu bowiem wejść w grę także inne aspekty, jak choćby zdrowie konsumenta (i jego bliskich), jego czasu zbędnie traconego, dezorganizacji toku życia, przykrości, zawodu itp. Jednocześnie ustawodawca wymaga, by naruszenie interesów konsumenta było w stopniu „rażącym”, które to określenie odnosi się do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków w łączącym strony stosunku prawnym. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Pełnię treści pojęciu „dobrych obyczajów” (w szczególności w stosunkach umownych między profesjonalistą a konsumentem) nadaje judykatura - w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, sygn. akt I CK 832/04, IC Biul. SN 2006, nr 2, s. 86 wskazano, że za „sprzeczne z dobrymi obyczajami” należy uznać wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową, „rażące naruszenie interesów konsumenta” zaś polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym). Należy także wskazać, że klauzula generalna wyrażona w art. 385 1 § 1 k.c. uzupełniona została listą niedozwolonych postanowień umownych zamieszczoną w art. 385 3 k.c. Obejmuje ona najczęściej spotykane w praktyce klauzule uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami zarazem rażąco naruszające interesy konsumenta. Ich wspólną cechą jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków lub ryzyka między stronami prowadzące do zachwiania równowagi kontraktowej. Są to takie klauzule, które jedną ze stron (konsumenta) z góry, w oderwaniu od konkretnych okoliczności, stawiają w gorszym położeniu. Wyliczenie to ma charakter niepełny, przykładowy i pomocniczy. Funkcja jego polega na tym, iż zastosowanie we wzorcu umowy postanowień odpowiadających wskazanym w katalogu znacząco ułatwić ma wykazanie, że spełniają one przesłanki niedozwolonych postanowień umownych objętych klauzulą generalną art. 385 1 § 1 k.c. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że kwestionowana przez powoda klauzula o treści „W przypadku naruszenia przez Korzystającego z lokalu obowiązków określonych w § 3 niniejszej umowy, Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu.” stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. bowiem kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W niniejszej sprawie konieczna stałą się analiza przepisów ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 roku, Nr 123, poz. 858 ze zm.). Zgodnie z zapisem art. 6 powołanej ustawy dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Z kolei w myśl art. 8. ust 1 przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w art. 8 ust 1 enumeratywnie określa zatem sytuacje, których zaistnienie daję przedsiębiorcy wodno-kanalizacyjnemu prawo odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego. Przepis ten należy wykładać ściśle i nie ma możliwości rozszerzania podstaw odcięcia lub zamknięcia na inne sytuacje nieokreślone wyraźnie w przedmiotowym przepisie. Należy także podkreślić, że usługi zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, ze względu na ich niezbędność dla zaspokajania potrzeb życiowych usługobiorców, maja charakter szczególnych usług użyteczności publicznej. Winny więc być one świadczone w sposób powszechny i ciągły. Mając to na uwadze zasadnym jest przyjęcie, iż w sytuacjach uregulowanych w art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę ustawodawca dopuszcza jedynie możliwość odcięcia przez przedsiębiorcę wodno-kanalizacyjnego dopływu wody lub zamknięcia przyłącza i nie jest możliwe, aby wskazanemu przedsiębiorcy przysługiwało inne, dalej idące uprawnienie, w tym zwłaszcza prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Odcięcie wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacjach określonych w przepisie art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zatem, w umowach z konsumentami o zaopatrzenie w wodę i odprowadzenie ścieków, świadczeniodawca (przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne) działa bezprawnie jeżeli w sytuacjach określonych w art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę przewiduje uregulowanie zdecydowanie mniej korzystne dla konsumenta niż wynika to z powołanego, powszechnie obowiązującego przepisu prawa. A takim mniej korzystnym uregulowaniem jest z pewnością zakwestionowany przez powoda zapis wzorca umownego. Pozwany zastrzegł w nim bowiem możliwość odcięcia dostaw wody w sytuacji naruszenia przez konsumenta obowiązków określonych w § 3 Umowy. Do obowiązków tych nalezą m.in. terminowe regulowanie należności związanych z realizacją umowy, montaż, utrzymywanie i wymiana wodomierza-podlicznika, natychmiastowe powiadomienie o niesprawności lub uszkodzeniu wodomierza-podlicznika oraz zerwaniu plomb, umożliwienie uprawnienia przedstawicielom Przedsiębiorcy wstępu do lokalu. Z porównania zatem przedmiotowej klauzuli z treścią wskazanego wyżej przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków bezsprzecznie wynika, że na podstawie kwestionowanego zapisu umownego stosowanego przez pozwanego może on odciąć dostawy wody w sytuacji wystąpienia innych okoliczności aniżeli wynika to z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa regulujących te kwestie. W ocenie Sądu, działanie pozwanego polegające na wprowadzeniu spornej klauzuli do wzorca umowy stosowanego w obrocie z konsumentami należy uznać za niedopuszczalne, gdyż jest sprzeczne zarówno z przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, jak też zasadami współżycia społecznego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że umieszczenie we wzorcu umownym stosowanym w kontaktach z konsumentami klauzuli o treści wskazanej w pozwie prowadzi w ocenie Sądu do bezprawnego przyznania sobie przez pozwanego uprawnienia do zaprzestania świadczenia usług na rzecz konsumentów w zakresie szerszym, niż to wynika z obowiązujących przepisów prawa. Prowadzi to tym samym do sytuacji nieuzasadnionego uprzywilejowania przedsiębiorcy, który de facto uzyskuje możliwość rozszerzenia zasad prowadzenia swojej działalności gospodarczej kosztem naruszenia interesów konsumenta. W ocenie sądu przedmiotowa klauzula narusza normy dobrych obyczajów jakie powinny występować w relacjach przedsiębiorca - konsument. Powoduje bowiem po stronie konsumenta dezinformację co do uprawnień istniejących po stronie przedsiębiorcy. Postanowienie to w istocie zmierza do wykorzystania niewiedzy konsumenta co do istniejących regulacji prawnych w tym zakresie. Tymczasem do obowiązków przedsiębiorcy, jako profesjonalisty, należy formułowanie postanowień umownych w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla konsumenta, w szczególności zaś w sposób zgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z utrwaloną wykładnią do naruszenia interesu konsumenta dochodzi między innymi poprzez spowodowanie doznania przez konsumenta zawodu, wprowadzenie go w błąd i nierzetelne traktowanie. Zdaniem Sądu, naruszenie interesu konsumenta osiąga w tym przypadku stopień intensywności, który należy uznać za rażący. Zakwestionowany zapis bezsprzecznie zatem, w ocenie Sądu, kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Z tych względów Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że zakwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwanego w obrocie z konsumentami stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. i zakazał jego stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c. O wysokości wpisu od pozwu i obciążeniu nim pozwanego na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 113 ust. 1 oraz art. 96 ust. 1 pkt 3 i art. 94 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398). O kosztach postępowania orzeczono stosowanie do wyniku sporu na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. zasądzając od pozwanego na rzecz powoda koszty zastępstwa procesowego w minimalnej stawce wynagrodzenia radcy prawnego określonej według § 14 ust. 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Należy jedynie wskazać, że ponieważ powód wygrał sprawę w całości zastosowanie znajduje w tym przypadku art. 98 i 99 k.p.c., z którego wynika, że strona przegrywająca sprawę w całości obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw (zasada odpowiedzialności za wynik procesu). Zwrot tych kosztów przysługuje powodowi albowiem jego pełnomocnik procesowy będący radcą prawnym zgłosił żądanie ich zasądzenia (art. 109 k.p.c.). Publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanego zarządzono na podstawie art. 479 44 k.p.c.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI