I CO 25/08

Sygn. akt I CO 25/08 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 listopada 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
 
w sprawie ze skargi M. J. w wznowienie postępowania w sprawie ze skargi M. J. o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego 
w W. z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt V S (...), wydanego w sprawie ze skargi M. J. o 
stwierdzenie przewlekłości postępowania egzekucyjnego z wniosku M. J. przeciwko 
Skarbowi Państwa – Ministrowi o świadczenie pieniężne prowadzonego przez 
Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym, pod sygn. III Km (...), 
zakończonej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2007 r., sygn. 
akt I CNP (...), na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2008 r., 
 
oddala skargę. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 października 2007 r. odrzucił skargę 
M. J. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu 
Okręgowego w W. z dnia 9 marca 2007 r., wydanego w sprawie o stwierdzenie 
przewlekłości postępowania w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd Najwyższy uznał, że to 
prawomocne postanowienie nie jest postępowaniem kończącym postępowanie w 
sprawie, wobec czego nie przysługuje od takiego postanowienia skarga w trybie art. 
4241 k.p.c. 
Od postanowienia tego wniesiona została skarga o wznowienie postępowania, w 
której jako podstawę wznowienia wskazano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 
kwietnia 2008 r., SK 77/06, zgodnie z którym przepis art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w części 

 
2 
obejmującej słowa „kończącego postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art. 32 ust. 1 
i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji (OTK-A 2008, nr 3, poz. 39). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
W pierwszej kolejności należy rozważyć kwestię oddziaływania wyroku Trybunału 
Konstytucyjnego (dalej TK) na zaskarżone skargą o wznowienie postępowania 
postanowienie Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu Najwyższego w obecnym składzie 
nie jest dopuszczalne odrzucenie – po wejściu w życie wyroku TK - skargi o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia postępowania 
wydanego przed tym zdarzeniem z tego tylko względu, że chodzi o orzeczenie 
niebędące postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Wyrok TK co do 
zasady działa bowiem retroaktywnie. 
Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie TK o niezgodności z 
 Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne 
orzeczenie sądowe, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji 
lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych 
dla danego postępowania. Artykuł 4011 k.p.c. przewiduje natomiast, że można żądać 
wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał orzekł o niezgodności aktu 
normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. 
W wyroku w sprawie SK 77/06 TK stwierdził, że przepis art. 4241 § 1 i 2 k.p.c., w 
części obejmującej słowa „kończącego postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art. 
32 ust. 1 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Nie może być kwestionowane, że wyrok ten 
wywiera pełną moc wiążącą, w szczególności zobowiązuje ustawodawcę do podjęcia 
działań 
mających 
na 
celu 
wyeliminowanie 
niekonstytucyjnego 
stanu 
rzeczy. 
Stwierdzając niezgodność z Konstytucją art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. TK uznał, że przepis ten 
wyraża regulację zbyt wąską, nie obejmuje bowiem orzeczeń niekończących 
postępowania w sprawie, przez co wyklucza złożenie skutecznej skargi na takie 
orzeczenia, a w konsekwencji dochodzenie odpowiedzialności odszkodowawczej od 
Skarbu Państwa. 
Nie oznacza to jednak, wbrew zarzutom skarżącego, że oparta na tym wyroku 
skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie. Rozważenia wymaga 
bowiem, czy wskutek tego wyroku zmianie uległ stan prawny w taki sposób, aby 
hipotezą art. 4241 k.p.c. objęte zostały postanowienia niekończące postępowania. 
Wyrok, na który powołuje się skarżący, usunął z treści przepisu słowa 
„kończącego postępowanie w sprawie”. Słowa te nie zawierają jednak żadnej normy 

 
3 
prawnej. Zatem wyrok ten, nie dość, że nie usunął z systemu prawnego żadnej normy 
prawnej, to jeszcze rozszerzył treść normatywną art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w taki sposób, 
aby objąć jego hipotezą również postanowienia niekończące postępowania. Zatem 
wyrok taki, wydany w wypadku niekonstytucyjnego pominięcia, nie wypełnia tegoż 
pominięcia i nie stwarza podstawy do rozszerzenia treści normatywnej Przeciwne 
stanowisko zakładałoby przejmowanie przez TK uprawnień ustawodawcy, skoro tylko 
ustawodawca posiada kompetencję do zmiany treści przepisów prawnych i nadawania 
im takiej treści, aby – w kierunku wskazanym przez TK – pozostawała w zgodzie z 
Konstytucją. 
W postanowieniu z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie II CO 17/08 Sąd Najwyższy 
zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu swojego wyroku TK zauważył, że strona, która nie 
wniosła skargi na przewlekłość postępowania zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 
czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w 
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843), może 
dochodzić – na podstawie art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny 
(Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)– naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości, po 
prawomocnym zakończeniu postępowania co do istoty sprawy. TK ponadto podkreślił, 
że skarga na przewlekłość postępowania stanowi instrument skutecznego dochodzenia 
szkody spowodowanej przez przewlekłość postępowania sądowego. Dlatego właśnie, 
jak podkreślił TK, Konstytucja nie nakazuje, aby ustawodawca stworzył skargę o 
stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia oddalającego skargę na 
przewlekłość postępowania. Podobna sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. 
Jeżeli zatem Konstytucja nie wymaga, aby skarga przewidziana w art. 4241 i nast. 
k.p.c. przysługiwała od orzeczeń oddalających czy odrzucających skargę na 
przewlekłość postępowania, to – jak wskazał SN w przytoczonym wyżej orzeczeniu – 
wyrok TK nie może stanowić podstawy rozszerzenia art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w taki 
sposób, aby wywieść wniosek przeciwny. Stan konstytucyjności osiągnięty może być w 
inny sposób. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, postanowienie oddalające 
skargę na przewlekłość postępowania nie stoi na przeszkodzie domaganiu się 
naprawienia szkody wyrządzonej przewlekłością postępowania w odrębnym procesie 
(uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP 
2006, nr 21-22, poz. 341). Podobne stanowisko wyrażane jest w doktrynie. Wskazuje 
się, że art. 4171 § 2 k.c., uzależniający odpowiedzialność państwa za wydanie 
wadliwego orzeczenia od stwierdzenia jego niezgodności z prawem we właściwym 

 
4 
postępowaniu, nie może być rozumiany w taki sposób, aby w każdym wypadku 
wymagane było uzyskanie prejudykatu, o jakim mowa w art. 4241 i nast. k.p.c. 
Twierdzenia te należy odnieść do innych postanowień niekończących postępowania w 
sprawie. Podzielić należy pogląd SN wyrażony w uzasadnieniu postanowienia w sprawie 
II CO 17/08, zgodnie z którym nie istnieją racjonalne powody do angażowania Sądu 
Najwyższego w weryfikację w trybie art. 4241 i nast. k.p.c. wszystkich prawomocnych 
orzeczeń 
sądu 
drugiej 
instancji, 
zarówno 
kończących 
postępowanie, 
jak 
i 
niekończących, rozstrzygających zagadnienia incydentalne, uboczne. 
Przyjmując, że ustawodawca sprzecznie z Konstytucją zamknął drogę do 
dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wydania niezgodnych z 
prawem orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, należy zarazem uznać, że nie 
oznacza to, iż odpowiedzialność ta musi być realizowana przez mechanizm skargi o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 
Rozważenia zatem wymaga, czy uprawnienie do wznowienia postępowania można 
wywieść wprost z Konstytucji. Na pytanie to należy odpowiedzieć przecząco. Z art. 77 ust. 
1 Konstytucji nie można bowiem wyprowadzić podstawy prawnej dla wydawania przez 
Sąd Najwyższy prejudykatów w przedmiocie prawidłowości orzeczenia sądowego jako 
wstępnego etapu realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. 
Przepis ten ustanawia konstytucyjne prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej 
działaniem organu władzy publicznej, ale nie przesądza o sposobie jego egzekwowania. 
Jeśli kierować się wyłącznie jego treścią, to należałoby raczej dojść do wniosku, że 
dochodzenie tej odpowiedzialności powinno przebiegać na zasadach ogólnych. W wyroku 
z dnia 23 września 2003 r., K 20/02 (OTK-A 2003, nr 7, poz. 76) sam TK podkreślił, że 
unormowanie drogi dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej działaniem organu 
władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji) zostało powierzone ustawodawcy zwykłemu. 
Zatem w obecnym stanie prawnym brak podstawy do rozpoznawania skarg o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia skierowanych przeciwko 
orzeczeniom niekończącym postępowań w sprawie. Teza taka nie powinna być 
odczytywana w kategoriach zanegowania mocy wiążącej wyroku TK w sprawie SK 77/06. 
Ostatecznie należało uznać, że skarga oparta na tym wyroku stanowi wprawdzie 
skargę opartą na ustawowej podstawie w rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c., jednakże nie 
może odnieść pożądanego skutku i zasługuje na oddalenie, ponieważ wyrok TK sam 
przez się nie zmienił stanu prawnego, a zarazem dopuszczalności skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w odniesieniu do orzeczeń 

 
5 
niekończących postępowania w sprawie nie można wywieść bezpośrednio z przepisów 
Konstytucji. 
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 412 § 2 k.p.c.