I CO 116/12

Sygn. akt ACz 1719/12 POSTANOWIENIE Dnia 19 listopada 2012r Sąd Apelacyjny w Krakowie-Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący : SSA Krzysztof Sobierajski Sędziowie : SSA Józef Wąsik SSO Regina Kurek ( del.) po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2012r w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku P. P. T. przy uczestnictwie A. T. o nadanie klauzuli wykonalności na skutek zażalenia wnioskodawcy od zarządzenia Przewodniczącego składu Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 8 sierpnia 2012r sygn. akt I Co 116/12 postanawia : uchylić zaskarżone zarządzenie ACz 1719/12 UZASADNIENIE Wnioskodawca P. P. T. wniósł o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu Wielkiej Instancji w D. L. B. z dnia 19 VI 2012r w zakresie orzeczenia w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron L. T. , ustalenia miejsca pobytu dziecka, uregulowania kontaktów matki z dzieckiem i zakazu wywożenia dziecka poza granice Francji. Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2012r Przewodniczący składu Sądu Okręgowego w Nowym Sączu zwrócił pozew. W uzasadnieniu zarządzenia podano, iż pełnomocnik wnioskodawcy został wezwany do przedłożenia dokumentu stwierdzającego, że orzeczenie sądu francuskiego z dnia 19.VI. 2012r jest prawomocne, w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku. Skoro w zakreślonym terminie powyższe zarządzenie nie zostało wykonane, skutkowało to zwrotem wniosku. Przewodniczący Składu powołał się na zapis art. 1151§ 1 kpc z którego wynika, iż do wniosku o nadanie klauzuli należy dołączyć dokumenty wymienione w art. 1147 kpc , a zatem – jak wynika z § 2 art. 1147 kpc –osoba powołująca się na uznanie orzeczenia sądu państwa obcego jest zobowiązana przedstawić dokument stwierdzający, że orzeczenie jest prawomocne , chyba, że prawomocność orzeczenia wynika z jego treści. Brak przedstawienia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego prawomocność orzeczenia , którego dotyczył wniosek , skutkował zwrotem wniosku. Zażalenie na powyższe zarządzenie Przewodniczącego Składu złożył wnioskodawca zarzucając: 1.naruszenie przepisów prawa Unii Europejskiej, a w szczególności : - naruszenie art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez zastosowanie w sprawie przepisów ustawy z 17 listopada 1964r Kodeks postępowania cywilnego podczas, gdy wyczerpujące uregulowanie zawierające wykaz dokumentów niezbędnych do stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego wynika z rozporządzenia Rady ( WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej uchylające rozporządzenie ( WE) nr 1347/2000, które powinno być stosowane bezpośrednio z pominięciem regulacji zawartej w Kodeksie Postępowania Cywilnego z uwagi na prymat prawa wspólnotowego przed uregulowaniami prawa wewnętrznego , stanowiący jedną z podstawowych zasad Wspólnoty Europejskiej, a także bezpośrednie obowiązywanie ( stosowanie) i bezpośrednią skuteczność , co stanowi o stosowaniu prawa wspólnotowego przez sądy państw członkowskich bez konieczności wydawania odpowiednich przepisów prawa wewnętrznego oraz o kształtowaniu poprzez regulację prawa wspólnotowego praw i obowiązków obywateli i możliwości powoływania się na nie w postępowaniu przed organami wewnętrznymi państw członkowskich - art. 37 Rozporządzenia Rady ( WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 poprzez jego pominięcie i zastosowanie regulacji zawartej w Kodeksie postępowania cywilnego , mimo prymatu prawa wspólnotowego nad prawem państw członkowskich, a nadto z uwagi na samodzielne i wyczerpujące uregulowanie w treści Rozporządzenia w zakresie dokumentów wymaganych do stwierdzenia wykonalności orzeczenia sadu zagranicznego wobec czego art. 1151 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 1147 kpc nie powinny znaleźć zastosowania w przedmiotowej sprawie 2.naruszenie przepisów postępowania cywilnego , w szczególności : - art. 776 kpc w zw. z art. 777 § 1 kpc w zw. z art. 30 ust.1 Rozporządzenia poprzez ich nieuwzględnienie i niezastosowanie w przedmiotowej sprawie , mimo, że zgodnie z ich treścią tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, zaś tytułem egzekucyjnym jest m.inn orzeczenie podlegające natychmiastowemu wykonaniu ; powyższe zatem pozostaje w sprzeczności z decyzją Sądu o zwrocie wniosku i odmowie nadania klauzuli wykonalności - naruszenie art. 1151 § 2 kpc w zw. z art. 1147 kpc poprzez ich zastosowanie mimo wyczerpującego uregulowania w zakresie dokumentów wymaganych do stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego zawartego w rozporządzeniu, który winien mieć wyłączne zastosowanie w przedmiotowym aspekcie niniejszej sprawy, a nadto z uwagi na uczynienie ich przez Sąd Okręgowy podstawą zapadłego rozstrzygnięcia mimo, iż art. 1151 koc nie znajduje zastosowania do orzeczeń natychmiast wykonalnych , które z uwagi na przymiot natychmiastowej wykonalności są wykonalne niezależnie od ich prawomocności wobec czego brak podstaw do odmowy ich wykonania na skutek braku prawomocności. Wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego zarządzenia poprzez uwzględnienie wniosku i stwierdzenia wykonalności orzeczenia Sądu Wielkiej Instancji w D. B. wydanego w dniu 19 czerwca 2012r Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Zażalenie wnioskodawcy jest uzasadnione. Zagadnienia dotyczące uznawania i wykonywania zagranicznych orzeczeń stanowią, obok jurysdykcji krajowej, zasadniczy zręb tzw. europejskiego prawa procesowego cywilnego , wiążącego państwa Unii Europejskiej wcześniej na mocy Konwencji brukselskiej. Problematyka uznawania i wykonywania pozostaje przedmiotem regulacji w licznych dwustronnych umowach międzynarodowych , których Polska jest stroną i które mają pierwszeństwo przed postanowieniami Kodeksu Postępowania Cywilnego. Wykonanie zagranicznego orzeczenia może nastąpić zasadniczo tylko po przeprowadzeniu specjalnego postępowania w państwie wykonania , którego celem jest udzielenie zagranicznemu orzeczeniu tzw. exequatur. Postępowanie o stwierdzenie wykonalności ma na celu nadanie orzeczeniu zagranicznemu mocy wykonawczej. Państwa członkowskie Unii Europejskiej ( za wyjątkiem Danii) postanowiły ująć w jednym akcie prawnym postanowienia dotyczące orzekania w sprawach rozwodowych i odpowiedzialności rodzicielskiej. Formą regulacji spraw dotyczących jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej są postanowienia zawarte w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r ( Bruksela II) W każdym państwie członkowskim ocena skuteczności orzeczeń objętych zakresem przedmiotowym rozporządzenia nr 2201/2003 , wydanych w innym państwie członkowskim, następuje na podstawie przepisów tegoż rozporządzenia. . Z punktu widzenia przepisów Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie uregulowane w rozporządzeniu nr 2201/2003 jest postępowaniem szczególnym, w stosunku do postępowania na podstawie art. 1150 i nast. kpc . Skoro tak – a nie ulega wątpliwości, iż w sprawie niniejszej znajdują zastosowanie przepisy właśnie tegoż rozporządzenia , to jako trafny jawi się zarzut wnioskodawcy, o naruszeniu art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 37 Rozporządzenia Rady ( WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r o jurysdykcji, uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, naruszeniu art. 1151§ 2 kpc w zw. z art. 1147 kpc , poprzez zastosowanie w sprawie niniejszej przepisów Kodeksu postępowania cywilnego a nie regulacji zawartej w rozporządzeniu nr 2201/2003. Przepisy w/w rozporządzenia zawierają regulację autonomiczną wobec prawa wewnętrznego poszczególnych państw, nie jest ona jednak wyczerpująca i w konsekwencji do postępowania na podstawie art. 28 i nast. rozporządzenia nr 2201/2003 znajdują uzupełniająco zastosowanie przepisy procesowe państwa wykonania ale tylko w zakresie nieuregulowanym w przepisach samego rozporządzenia. ( art. 30 komentowanego rozporządzenia ) W rozporządzeniu nr 2201/2003 postanowienia dotyczące wykonywania zostały zawarte w art. 28- 39. Zgodnie z celem i założeniami tego rozporządzenia wymagania wykonania zagranicznych orzeczeń nie są nadmiernie sformalizowane ani skomplikowane. Wykonanie następuje na żądanie osoby uprawnionej, po stwierdzeniu wykonalności przez kompetentny organ państwa , w którym wykonanie ma nastąpić. W związku z powyższym, stosownie do zapisu art. 28 komentowanego rozporządzenia, orzeczenie o wykonywaniu władzy rodzicielskiej wydane w jednym państwie członkowskim i w tym państwie wykonalne oraz które zostały doręczone , są wykonalne w innym państwie członkowskim na wniosek uprawnionego. Artykuł powyższy ustanawia zatem dwa warunki stwierdzenia wykonalności zagranicznego orzeczenia : wykonalność oraz jego doręczenie stronie przeciwnej. Celem przesłanki doręczenia, jest umożliwienie tej stronie , przeciwko której dochodzi się wykonania orzeczenia, jego dobrowolnego wykonania. Zgodnie z art. 30 ust.3 komentowanego rozporządzenia, do wniosku o stwierdzenie wykonalności dołącza się dokumenty, o których mowa w art. 37 i 39 rozporządzenia. Strona wszczynająca zatem postępowanie o stwierdzenie wykonalności zobowiązana jest do przedstawienia odpisu orzeczenia , który spełnia warunki niezbędne do ustalenia jego autentyczności oraz zaświadczenia wydanego zgodnie z art. 39 rozporządzenia. Jeżeli orzeczenie zagraniczne jest orzeczeniem zaocznym , strona musi dodatkowo złożyć dokumenty określone w art. 37 ust.2 komentowanego rozporządzenia; oryginał lub uwierzytelniony odpis dokumentu , z którego wynika, że pismo wszczynające postępowanie lub pismo równorzędne zostało doręczone stronie , która nie stawiła się w sądzie lub dokument wskazujący , ze strona przeciwna jednoznacznie zgadza się z orzeczeniem. Wszystkie te warunki muszą być zbadane przez sąd z urzędu. Jeżeli wymienione wyżej warunki zostały spełnione ( a na wstępnym etapie rozpoznawania sprawy pod tym kątem należy sprawę zbadać ) i nie istnieją podstawy odmowy wykonania orzeczenia ( a należy pamiętać o treści art. 31ust.2 komentowanego rozporządzenia ) sąd nie może odmówić zgody na wykonanie orzeczenia. Z powyższych rozważań wynika zatem, iż na podstawie prawa wspólnotowego jest możliwe uznawanie i wykonywanie orzeczeń nieprawomocnych. Rozporządzenia unijne znajdują bowiem zastosowanie w stosunkach z państwami , wobec których uzasadniony jest większy stopień zaufania do ich organów jurysdykcyjnych. W stosunkach z tymi państwami uzasadnione jest respektowanie skutków orzeczeń nieprawomocnych i innych orzeczeń składających się na tymczasową ochronę prawną ( zob. Komentarz do Kodeksu Postępowania Cywilnego cz. IV przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego Wyd. LexisNexis W-wa 2006 str 329 ) Szczególną zatem cechą mającego w sprawie zastosowanie rozporządzenia nr 2201/2003 jest to, że orzeczenie podlega uznaniu lub wykonaniu bez względu na to, czy jest prawomocne czy ostateczne w państwie jego pochodzenia. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której orzeczenie w sprawie małżeńskiej ma być podstawą wpisu w księdze stanu cywilnego – art. 21 ust.2 w/w rozporządzenia przewiduje, że orzeczenie nie może podlegać żadnemu środkowi zaskarżenia , czyli musi być prawomocne w państwie pochodzenia. W świetle zawartej w art. 2 pkt 4 rozporządzenia nr 2201/2003 legalnej definicji pojęcia orzeczenia , a także wykładni jej przepisów , przyjmuje się , że prawomocność formalna czy też ostateczność orzeczenia nie są warunkami uznania czy wykonania. Uznaniu i wykonaniu podlegają więc orzeczenia nieprawomocne w świetle prawa państwa ich pochodzenia i nierozstrzygające sprawy w sposób definitywny. O możliwości wykonania -na podstawie przepisów komentowanego rozporządzenia – orzeczeń nieprawomocnych świadczy również jednoznacznie art. 35 w/w rozporządzenia , z którego wynika możliwość zawieszenia postępowania przez sąd rozpoznający środek zaskarżenia, jeżeli przeciwko orzeczeniu w państwie jego wydania ,wniesiony został zwykły środek zaskarżenia. Ustawodawca nie zdecydował się jednak na likwidację przesłanki prawomocności na gruncie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego znajdują bowiem zastosowanie do państw ( poza wspólnotowych )o różnych systemach prawnych , również takich w stosunku do których zaufanie do ich organów jurysdykcyjnych nie powinno sięgać tak daleko , aby dopuszczalne było uznawanie i wykonywanie nieprawomocnych orzeczeń tych organów. W konkluzji powyższych rozważań, podzielić należy stanowisko skarżącego, iż w sprawie niniejszej nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego , lecz przepisy rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz odpowiedzialności rodzicielskiej . Skoro tak – to niezasadnym było wezwanie Przewodniczącego składu Sądu pierwszej instancji skierowane do wnioskodawcy, o przedłożenie dokumentu potwierdzającego prawomocność orzeczenia, którego wniosek dotyczył, a skoro postępowanie w celu usunięcia braków formalnych pozwu wdrożone zostało z przytoczonymi uchybieniami, nie mogło wywołać skutku w postaci zwrotu pozwu. Oparcie zatem rozstrzygnięcia na przepisach , które nie mają zastosowania w sprawie, ( a to stało się przyczyną bezzasadnego wezwania ) skutkuje uchyleniem zaskarżonego zarządzenia . W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 386 § 4 kpc w zw. z art. 397§ 2 kpc w zw. z art. 398 kpc .