I CNP 55/12

Sygn. akt I CNP 55/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 10 lipca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski 
 
 
ze skargi Skarbu Państwa - Wojskowego Biura Emerytalnego  
w W. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku  
Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 września 2011 r.,  
wydanego w sprawie  
z powództwa A. W. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W. 
o zapłatę, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lipca 2013 r., 
 
 
odrzuca skargę; zasądza od Skarbu Państwa - Wojskowego 
Biura Emerytalnego w W. na rzecz A. W. kwotę 1200 (jeden 
tysiąc dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed 
Sądem Najwyższym. 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Wyrokiem z 29 września 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego 
Skarbu Państwa – Wojskowego Biura Emerytalnego od wyroku Sądu Rejonowego 
z 29 kwietnia 2011 r., wydanego w sprawie z powództwa A. W. o zapłatę.  
Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego orzeczenia Sądu 
Okręgowego wniósł pozwany Skarb Państwa, podnosząc, że w sprawie nie istniała 
droga sądowa i żądając stwierdzenia niezgodności z prawem tego orzeczenia, jak 
również - na podstawie art. 42411 § 3 k.p.c. - uchylenia zaskarżonego wyroku 
i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji oraz odrzucenia pozwu.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.  
Wniesiona 
skarga 
o 
stwierdzenie 
niezgodności 
z 
prawem 
jest 
niedopuszczalna.  
Skargę w niniejszej sprawie wniósł pozwany Skarb Państwa, domagając się 
uchylenia zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia Sądu 
pierwszej instancji ze względu na brak drogi sądowej. Wniesienie tej skargi przez 
Skarb Państwa – stronę postępowania jest jednak niedopuszczalne. Podstawową 
funkcją analizowanej skargi jest bowiem doprowadzenie do prejudycjalnego 
stwierdzenia przez Sąd Najwyższy wystąpienia jednej z materialnoprawnych 
przesłanek 
roszczenia 
o 
naprawienie 
szkody 
wyrządzonej 
jurysdykcyjną 
działalnością 
sądów 
powszechnych 
w 
postaci 
niezgodności 
z 
prawem 
prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.). Skarga ta służy więc dochodzeniu 
przez poszkodowaną stronę odszkodowania od Skarbu Państwa. Między 
postępowaniem unormowanym w art. 4241 i nast. k.p.c. i postępowaniem 
z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie zachodzi przy tym 
ścisły związek, gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego uwzględniające skargę stanowi 
prejudykat w późniejszym procesie odszkodowawczym. W tym kontekście nie jest 
dopuszczalne wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności prawomocnego 
orzeczenia przez Skarb Państwa, gdyż nie mógłby on w przyszłym postępowaniu 
dochodzić odszkodowania od samego siebie, innymi słowy, na rzecz pozwanego 
Skarbu Państwa nie powstało nieodzowne dla niniejszego postepowania 
roszczenie o naprawienie szkody. Pogląd ten, wyrażony już w doktrynie, należy 

 
3 
zaaprobować. Podkreślono w nim podstawową funkcję skargi, która nie stanowi 
klasycznego środka zaskarżenia zmierzającego do uchylenia lub zmiany 
zaskarżonego orzeczenia. Poza tym zaakcentowano w nim subsydiarność skargi, 
która stanowi środek nadzwyczajny, dopuszczalny w razie braku innych możliwych 
sposobów uchylenia lub zmiany orzeczenia. Okoliczności tej nie zmienia 
możliwość, skądinąd całkowicie wyjątkowa, uchylenia zaskarżonego orzeczenia 
przez Sąd Najwyższy, który stwierdza niezgodność orzeczenia z prawem. 
Określona w art. 42411 § 3 k.p.c. możliwość uchylenia ma charakter nadzwyczajny 
i nie może być głównym celem wniesionej skargi. Uchylenie to następuje jedynie 
przy okazji stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a nie 
stanowi samoistnego celu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Skarga ta 
w żadnym bowiem stopniu nie konkuruje z innymi środkami prawnymi.  
Na etapie badania dopuszczalności skargi nie dochodzi jeszcze do analizy, 
czy podstawy do uchylenia orzeczenia istnieją. Sąd bada zaś, czy podmiot 
wnoszący skargę jest legitymowany do jej wniesienia. W niniejszej sprawie, mimo 
że skarga została wniesiona przez stronę postępowania, nie można jej uznać za 
dopuszczalną ze względu na okoliczność, że podmiotem tym jest Skarb Państwa. 
Podmiot ten nie mógłby zaś, jak już zaznaczono, w przyszłym postępowaniu 
odszkodowawczym dochodzić odszkodowania od samego siebie.  
Jedynie na marginesie można wskazać, że skarga o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest dopuszczalna, jeżeli 
zmiana lub uchylenie tego orzeczenia nie było i nie jest możliwe w drodze 
przysługujących stronie środków prawnych (art. 4241 § 1 k.p.c.). Skarżący 
wskazuje, że ze względu  na niedopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawie nie 
ma innej drogi do wyeliminowania orzeczenia, które zapadło w postępowaniu, 
w którym sądom nie przysługiwała droga sądowa. Z poglądem tym nie można 
jednak się zgodzić, gdyż zgodnie z art. 64 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. 
o  Sądzie Najwyższym,  Sąd Najwyższy na wniosek Prokuratora Generalnego 
unieważnia prawomocne orzeczenie wydane w sprawie, która w chwili orzekania ze 
względu na osobę nie podlegała orzecznictwu sądów polskich lub w której w chwili 
orzekania droga sądowa była niedopuszczalna, jeżeli orzeczenie to nie może być 
wzruszone w trybie przewidzianym w ustawach o postępowaniach sądowych. 

 
4 
Środek ten służy właśnie wyeliminowaniu z obrotu prawnego prawomocnego 
orzeczenia, które zostało wydane m.in. przy braku drogi sądowej. 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak  w sentencji (art. 4248 § 1 k.p.c.). 
O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 
w zw. z art. 391 § 1, art. 39820 i art. 42412 k.p.c. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
db