I CNP 42/17

SN
Sygn. akt I CNP 42/17
POSTANOWIENIE
Dnia 8 grudnia 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marta Romańska (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Monika Koba
‎
SSN Roman Trzaskowski
w sprawie skargi J. W. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W.
‎
z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt XXVII Ca (…), wydanego w sprawie
z powództwa Miasta W.
‎
przeciwko J. W.
‎
o eksmisję,
‎
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 grudnia 2021 r.,
po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika pozwanego J. W. - adw. J. J. na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2018 r.,
‎
sygn. akt I CNP 42/17,
odrzuca zażalenie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 7 marca 2018 r. Sąd Najwyższy odrzucił skargę pozwanego J. W. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W.  z 29 września 2016 r., wydanego w sprawie z powództwa Miasta W. o eksmisję, odstąpił od obciążenia pozwanego kosztami postępowania na rzecz powoda oraz oddalił wniosek pełnomocnika reprezentującego pozwanego z urzędu o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanemu. W motywach rozstrzygnięcia odnoszącego się do wynagrodzenia pełnomocnika Sąd Najwyższy stwierdził, że wniesienie pisma procesowego, które z uwagi na braki podlega odrzuceniu, nie jest pomocą prawną, w związku ze świadczeniem której pełnomocnik może zabiegać o wynagrodzenie; por. też postanowienie Sądu Najwyższego z 13 marca 2012 r., II PK 286/11 (LEX nr 1215148).
Zażalenie od rozstrzygnięcia w przedmiocie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną pozwanemu z urzędu w postępowaniu skargowym wniósł adwokat  J. J. J.. Zarzucił w nim, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 1714) oraz wniósł o zmianę tego postanowienia i przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną pozwanemu z urzędu w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi, które to wynagrodzenie nie zostało pokryte w żadnej części.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Adwokat J. J. J. wywiódł dopuszczalność zażalenia od rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2012 r., SK 20/11. Skarżący nie wziął jednak pod uwagę wyroku z 13 października 2015 r., SK 63/12 (OTK A 2015, nr 9, poz. 146), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 394
2
§ 1 k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia Sądu Najwyższego w przedmiocie kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi o wznowienie postępowania, o których Sąd ten orzekał po raz pierwszy, jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 32 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny dostrzegł wprawdzie, że uregulowania procesowe dotyczące zaskarżalności postanowień w przedmiocie kosztów postępowania prowadzą do odmiennego potraktowania podmiotów występujących w postępowaniu przed sądami powszechnymi i tych występujących przed Sądem Najwyższym, ale różnice te uznał za usprawiedliwione.
Niezależnie od powyższego trzeba odnotować, iż w art. 87
1
§ 1 k.p.c.
ustawodawca dał wyraz zasadzie, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Dotyczy ono także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Przez przyznanie zdolności postulacyjnej w postępowaniu przed Sądem Najwyższym wyłącznie profesjonalnym pełnomocnikom ustawodawca zmierzał do angażowania Sądu Najwyższego w rozstrzyganie najpoważniejszych problemów prawnych i dopiero wtedy, gdy sprawa zostanie właściwie przygotowana do wydania w niej rozstrzygnięcia. W interesie społecznym jest bowiem, by na wokandę Sądu Najwyższego trafiły sprawy wstępnie wyselekcjonowane, przygotowane formalnie i nadające się do merytorycznego rozpoznania.
Realizacji powyższego złożenia służy przyznanie pełnomocnikom ustanawianym do reprezentowania stron z urzędu kompetencji do tego, by ocenili, czy wystąpienie w danym momencie z nadzwyczajnym środkiem prawnym (skargą kasacyjną, skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia) jest uzasadnione merytorycznie lub formalnie. Profesjonalni pełnomocnicy ze względu na zdobyte kwalifikacje są w stanie ocenić dopuszczalność i zasadność wystąpienia ze środkiem prawnym w imieniu strony i nie muszą działać pod jej dyktando, gdy chodzi o wystąpienie w danych okolicznościach ze skargą kasacyjną lub skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Nałożenie na nich takiego obowiązku podważałoby sens regulacji zakładającej niedopuszczalność samodzielnego działania strony przed Sądem Najwyższym.
Trudno nie zgodzić się z adwokatem J.J.J., że udzielenie stronie pomocy prawnej wymaga nie tylko sporządzenia pisma procesowego, ale też zapoznania się z aktami sprawy, wykonania ich fotokopii, czy podjęcia innych działań wymagających nakładu czasu, pracy i wiążących się z wydatkami. Z woli ustawodawcy nakład pracy pełnomocnika jest mu rekompensowany nie tylko wtedy, gdy w imieniu strony złoży skutecznie nadzwyczajny środek zaskarżenia, ale i wtedy, gdy sporządzi opinię o braku ku temu podstaw. Sporządzenie takiej opinii jest wyrazem profesjonalizmu pełnomocnika (art. 118 § 5 k.p.c.), i - oceniając rzeczy z perspektywy indywidualnej  ale i społecznej - prowadzi do osiągnięcia celu regulacji ustalonej w art. 87
1
§ 1 k.p.c.
Tłumacząc przyjętą przez siebie metodę działania w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, w której adwokat J. J. J. wyznaczony został pełnomocnikiem dla pozwanego, zarzuca on, że
braki skargi nie były oczywiste, skoro nie została ona odrzucona przez Sąd Okręgowy. Tymczasem wskazać trzeba, że w świetle art. 424
6
§ 3 i art. 424
8
§ 1 k.p.c., Sąd Okręgowy nie był uprawniony do wyciągania konsekwencji ze stwierdzonego braku skargi w postaci nieuprawdopodobnienia wyrządzenia stronie szkody przez wydanie zaskarżonego wyroku. Kompetencja do odrzucenia  skargi  w razie niespełniania przez nią wymagań określonych w art. 424
5
§ 1 k.p.c. przysługiwała i nadal przysługuje wyłącznie Sądowi Najwyższemu, co jednoznacznie wynika z art. 424
5
§ 1 k.p.c. Do kompetencji Sądu Najwyższego należy również badanie, ze skutkiem ewentualnego odrzucenia skargi, czy zostały zachowane warunki, o jakich mowa w art. 424
8
§ 2 k.p.c. (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2020 r., II CZ 21/20, niepubl.).
Adwokat J. J. J. objaśnił przyczyny wystąpienia ze skargą mimo braków w dokumentach mających wykazywać poniesienie przez pozwanego szkody w związku z wydaniem zakwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia, trudnościami w skomunikowaniu się ze skarżącym w terminie, w którym mogła być sporządzona opinia o braku podstaw do wniesienia skargi oraz spóźnioną  reakcją pozwanego na przesłane mu wezwanie do przedłożenia
‎
dokumentów. Pełnomocnik twierdzi, że otrzymał od pozwanego komplet
‎
zażądanych dokumentów 8 czerwca 2017 r., podczas gdy 2 czerwca 2017 r. mijał termin do sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi, a poza tym „nie  mógł  zakładać, że mocodawca nie uzupełni dokumentów w późniejszym terminie”. Tego rodzaju szczegóły współpracy pełnomocnika ze stroną, dla której  jest ustanawiany, nie są znane Sądowi prowadzącemu postępowanie. Niewątpliwie  jednak do pełnomocnika należy powiadomienie strony o terminach, w jakich bezwzględnie muszą być dokonane czynności w sprawie, a ewentualnie także o  terminie i zasadach uzupełnienia czynności dokonanych wadliwie. W niniejszej sprawie między 28 czerwca 2017 r. a 7
marca 2018 r. do akt nie zostały złożone żadne dodatkowe dokumenty, które by uzupełniały złożoną skargę.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest już pogląd, że nie przysługują koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu adwokatowi (radcy prawnemu) za sporządzenie oczywiście bezzasadnego środka zaskarżenia, ale i środka podlegającego odrzuceniu, a zatem zawierającego takie wady, które uniemożliwiają przystąpienie do jego merytorycznego rozpoznania. Sam fakt świadczenia pomocy prawnej z urzędu i w związku z tym sporządzenie pisma procesowego nie jest wystarczającą podstawą do otrzymania wynagrodzenia z tego tytułu. Pomoc ta powinna być udzielona zgodnie z wymaganiami stawianymi profesjonaliście (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 123; z 20 września 2007 r., II CZ 69/07, OSNC 2008, nr 3, poz. 41; z 11 maja 2011 r„ II CSK 699/10, OSNC Zb. Dod. 2011, nr C, poz. 72; z 22 września 2011 r. V CZ 66/11, LEX nr 960548; z 2 grudnia 2011 r., III CZ 69/11, LEX nr 1119504; z 13 marca 2012 r., II PK 286/11, LEX nr 1215148), gdyż inaczej zatraca się sens jego ustanowienia. Konieczność nadania biegu oczywiście bezzasadnej skardze kasacyjnej, skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia czy zażaleniu w związku z ich odrzuceniem generuje niepotrzebne koszty ponoszone ze środków publicznych, ale też angażuje  siły i środki pracowników wymiaru sprawiedliwości, które mogłyby być przeznaczone na rozpoznanie innych, oczekujących na to spraw.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398
6
§ 3 k.p.c. w związku
‎
z  art.
394
1
§ 3 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.
jw