I CNP 17/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę K.Z. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2021 r. w sprawie o zapłatę. Skarżąca zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów postępowania (art. 156^2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 372 k.p.c.) poprzez brak pouczenia o możliwości uznania zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, co miało doprowadzić do pozbawienia jej możliwości obrony praw. Ponadto zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w tym art. 5 k.c. w zw. z art. 118 k.c. poprzez nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia, art. 409 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że pozwana jest nadal wzbogacona, oraz art. 358^1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 406 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez błędną wykładnię sposobu ustalenia wysokości zwracanego świadczenia. Sąd Najwyższy, działając w ramach tzw. przesądu, odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, uznając ją za oczywiście bezzasadną. Stwierdził, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 5 k.c. do oceny zarzutu przedawnienia, a naruszenie przepisów postępowania nie skutkowało nieważnością postępowania. Podobnie uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia ani zasad ustalania wysokości świadczenia podlegającego zwrotowi. W konsekwencji, skarga została odrzucona, a skarżąca obciążona kosztami postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem, stosowania art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia, odpowiedzialności za bezpodstawne wzbogacenie oraz waloryzacji świadczeń pieniężnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, a ocena 'oczywistej bezzasadności' skargi wymaga uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy naruszenie przepisów postępowania, polegające na braku pouczenia strony o możliwości zastosowania art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia, prowadzi do nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie art. 156^2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. nie skutkuje nieważnością postępowania, jeśli strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika powinna być świadoma możliwości zastosowania art. 5 k.c., a zastosowanie tej klauzuli nie było rażąco błędne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że profesjonalny pełnomocnik powinien być świadomy możliwości zastosowania art. 5 k.c. przez sąd z urzędu. Zastosowanie tej klauzuli w okolicznościach sprawy było oczywiste i nie stanowiło zaskoczenia, a strona nie wykazała, aby brak informacji o zamiarze jej zastosowania uniemożliwił jej obronę.
Czy zarzut przedawnienia roszczenia może zostać oddalony jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) w sytuacji, gdy powodowie uzyskali odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, a następnie zostali zobowiązani do jego zwrotu po uchyleniu decyzji administracyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może oddalić zarzut przedawnienia jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, jeśli całokształt okoliczności sprawy wskazuje na nadużycie prawa podmiotowego przez stronę podnoszącą ten zarzut.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że stosowanie art. 5 k.c. jest domeną sądów merytorycznych i wymaga oceny całokształtu okoliczności sprawy. W tej sytuacji, gdzie pozwana uzyskała cenę za nieruchomość i odszkodowanie za jej wywłaszczenie, a powodowie byli zobowiązani do zwrotu odszkodowania, uznanie zarzutu przedawnienia za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego nie było rażąco błędne.
Czy obowiązek zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) wygasa po stronie następcy prawnego, jeśli pierwotnie wzbogacony zużył lub utracił korzyść w taki sposób, że nie jest już wzbogacony?
Odpowiedź sądu
Tak, obowiązek zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia wygasa zgodnie z art. 409 k.c. niezależnie od tego, czy dotyczy pierwotnie wzbogaconego, czy jego następcy prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis art. 409 k.c. ma zastosowanie również do następców prawnych, a obowiązek zwrotu wygasa, gdy korzyść została zużyta lub utracona. Jednakże, w kontekście nienależnego świadczenia w postaci ceny zapłaconej na podstawie nieważnej umowy, sam fakt spełnienia świadczenia uzasadnia roszczenie kondykcyjne, a badanie wygaśnięcia obowiązku zwrotu może być ograniczone.
W jaki sposób należy ustalić wysokość świadczenia podlegającego zwrotowi w przypadku częściowo nieważnej umowy sprzedaży nieruchomości, zwłaszcza w kontekście waloryzacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zwrot świadczenia pieniężnego może podlegać waloryzacji na podstawie art. 358^1 § 3 k.c., a górną granicę waloryzacji stanowi wartość nieruchomości w dacie rozstrzygania sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym świadczenia wzajemne w razie nieważności umowy powinny być ekwiwalentne, a waloryzacja ceny uiszczonej w pieniądzu jest dopuszczalna, aby zapewnić tę ekwiwalentność, z uwzględnieniem wartości nieruchomości w dacie orzekania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.Z. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| M.M. | osoba_fizyczna | powódka |
| G.K. | osoba_fizyczna | powód |
| B.B. | osoba_fizyczna | powódka |
| M.K. | osoba_fizyczna | powód |
| G.M. | osoba_fizyczna | powód |
| M.K. | osoba_fizyczna | pozwanego (następca prawny) |
Przepisy (22)
Główne
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zasady współżycia społecznego mogą stanowić podstawę do oddalenia zarzutu przedawnienia, jeśli jego podniesienie stanowi nadużycie prawa podmiotowego.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Obowiązek zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący nienależnego świadczenia.
k.c. art. 358^1
Kodeks cywilny
Możliwość waloryzacji świadczeń pieniężnych.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 406
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący obowiązku zwrotu wzbogacenia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 156^2
Kodeks postępowania cywilnego
Brak pouczenia o możliwości zastosowania art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia nie skutkuje nieważnością postępowania, jeśli strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika powinna być świadoma takiej możliwości i nie wykazała pozbawienia możliwości obrony.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania sprawy w granicach apelacji, w tym kontroli zarzutu przedawnienia pod kątem nadużycia prawa.
k.p.c. art. 372
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania sprawy w granicach apelacji.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący przedawnienia roszczeń.
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw.
k.c. art. 417^1 § § 2
Kodeks cywilny
Przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej.
k.p.c. art. 424^5 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania konstrukcyjne skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem.
k.p.c. art. 424^9
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie w przedmiocie przyjęcia skargi do rozpoznania w ramach tzw. przesądu.
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 424^12
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy odmowy przyjęcia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji.
k.c. art. 922 § § 1
Kodeks cywilny
Zakres odpowiedzialności spadkobiercy.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 10 ust. 5 pkt 2
Podstawa ustalenia opłat za czynności radców prawnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem jest środkiem nadzwyczajnym i wymaga ścisłej interpretacji jej wymagań konstrukcyjnych. • Ocena czy skarga jest 'oczywiście bezzasadna' powinna być powiązana z pojęciem 'niezgodności orzeczenia z prawem', które musi polegać na oczywistej obrazie prawa. • Naruszenie przepisów postępowania, w tym brak pouczenia o możliwości zastosowania art. 5 k.c., nie skutkuje nieważnością postępowania, jeśli strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wykazała pozbawienia możliwości obrony. • Zastosowanie art. 5 k.c. do oceny zarzutu przedawnienia jest dopuszczalne i uzasadnione w okolicznościach sprawy, gdy podniesienie zarzutu stanowi nadużycie prawa. • Obowiązek zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia wygasa zgodnie z art. 409 k.c., ale w przypadku nienależnego świadczenia należy uwzględnić specyfikę roszczenia kondykcyjnego. • Zwrot świadczenia pieniężnego w przypadku nieważności umowy może podlegać waloryzacji na podstawie art. 358^1 § 3 k.c., a górną granicę stanowi wartość nieruchomości w dacie rozstrzygania sprawy.
Odrzucone argumenty
Wyrok Sądu Okręgowego został wydany z naruszeniem przepisów postępowania (art. 156^2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 372 k.p.c.) poprzez brak uprzedzenia o możliwości uznania zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, co doprowadziło do pozbawienia pozwanej możliwości obrony jej praw. • Naruszenie prawa materialnego: art. 5 w zw. z art. 118 k.c. poprzez nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia; art. 409 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że pozwana jest nadal wzbogacona; art. 358^1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 406 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez błędną wykładnię sposobu ustalenia wysokości zwracanego świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest środkiem prawnym mającym, poprzez zakwestionowanie zgodności z prawem orzeczenia, przesądzić jedną z przesłanek deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. • Zasadą bowiem jest, że prawomocność, tworzy nowy stan prawny pomiędzy stronami albo erga omnes, jak też sanuje wszelkie ewentualne naruszenia prawa, którymi orzeczenie jest dotknięte. • Oceny czy skarga jest „oczywiście bezzasadna” dokonuje się w powiązaniu z pojęciem „niezgodności orzeczenia z prawem”, skoro jest ono elementem konstrukcyjnym skargi. • Niezgodność z prawem, rodząca odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 424^1 k.p.c. w zw. z art. 417 § 1 i art. 417^1 § 2 k.c. musi polegać na oczywistej obrazie prawa, niebudzącej żadnych wątpliwości. • Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji wyrażony w art. 378 § 1 k.p.c. obejmuje także rozpoznanie wszystkich aspektów materialnoprawnych sprawy, niezależnie od przedstawionych zarzutów. • Sytuacja taka nie zaistniała. • Jest wręcz przeciwnie, okoliczności sprawy, w której doszło do zapłaty na podstawie nieważnej w części umowy sprzedaży i jednocześnie pobrania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości pod drogę publiczną, czyniły oczywistym konieczność rozważenia przez Sąd Okręgowy, czy podniesienie zarzutu przedawnienia nie stanowiło nadużycia prawa podmiotowego. • Sąd Najwyższy prezentuje konsekwentnie pogląd, że zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. […]
Skład orzekający
Monika Koba
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem, stosowania art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia, odpowiedzialności za bezpodstawne wzbogacenie oraz waloryzacji świadczeń pieniężnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, a ocena 'oczywistej bezzasadności' skargi wymaga uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy skomplikowanego sporu o zapłatę wynikającego z częściowo nieważnej umowy sprzedaży nieruchomości i wywłaszczenia, a także procedury dochodzenia odszkodowania za wadliwe orzeczenie sądowe. Pokazuje złożoność prawa cywilnego i procedury.
“Czy wadliwy wyrok sądu można zaskarżyć o stwierdzenie niezgodności z prawem? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania: 1800 PLN
zwrot kosztów postępowania: 1800 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.