I CKN 295/00

Postanowienie z dnia 20 września 2000 r., I CKN 295/00 
 
Przedmiotem działu spadku mogą być wyłącznie aktywa, natomiast 
podział długów następuje z mocy prawa, odpowiednio do podziału aktywów. 
 
Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (sprawozdawca) 
Sędziowie SN: Maria Grzelka, Barbara Myszka 
 
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 września 2000 r. na rozprawie 
sprawy z wniosku Edwarda B. z udziałem Zygmunta B., Henryka B. i Mariana B. o 
dział spadku po Władysławie B., na skutek kasacji wnioskodawcy od postanowienia 
Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 14 kwietnia 1998 r., 
postanowił oddalić kasację i zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestników 
postępowania Zygmunta B., Henryka B. i Mariana B. kwotę 4000 zł tytułem zwrotu 
kosztów postępowania kasacyjnego. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Krośnie, 
uwzględniając apelację uczestników postępowania od postanowienia Sądu 
pierwszej instancji, którym tenże dokonał działu spadku po spadkodawcy 
Władysławie B., zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że wchodzące do 
spadku dwa składniki majątkowe w postaci wyodrębnionego własnościowo lokalu 
mieszkalnego o wartości 37 966 zł oraz samochodu osobowego o wartości 6840 zł 
przyznał wnioskodawcy, zasądzając zarazem od niego na rzecz uczestników 
postępowania kwoty po 11 201,50 zł z tytułu spłat. 
Sąd Wojewódzki podzielił ustalenia i ocenę Sądu Rejonowego co do tego, że 
do spadku wchodzą oba wymienione składniki majątkowe i że ich łączna wartość 
zamyka się sumą 44 806 zł. Odmiennie niż Sąd Rejonowy przyjął jednak, że do 
spadku nie wchodzi jakikolwiek dług, w szczególności dług spadkodawcy wobec 
Andrzeja B. w kwocie 22 847 zł (równowartość 4300 dolarów USA). Sąd Rejonowy 

bowiem stwierdził istnienie tego długu i w konsekwencji, przy jednoczesnym 
założeniu, że „obciąża” on spadkową nieruchomość lokalową, obniżył o stosowne 
kwoty spłaty zasądzone od wnioskodawcy na rzecz uczestników postępowania. 
W kasacji opartej na obu podstawach wskazanych w art. 3931 k.p.c. 
wnioskodawca wniósł o zmianę postanowienia Sądu drugiej instancji przez 
oddalenie apelacji uczestników postępowania od postanowienia Sądu pierwszej 
instancji albo też o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu drugiej instancji 
wraz z przekazaniem mu sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił w 
szczególności naruszenie art. 74 § 2 k.c., art. 233, 328 § 2 oraz 386 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 39312 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy oddala 
kasację, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo zaskarżone 
postanowienie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z sytuacją, o której 
mowa w drugim członie tej alternatywy mamy do czynienia w niniejszej sprawie. 
Trzeba bowiem stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zbędnie wdał się w ocenę 
wiarygodności zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania przed 
Sądem pierwszej instancji na okoliczność, czy spadkodawca w chwili otwarcia 
spadku był zadłużony i ewentualnie w jakiej wysokości, albowiem okoliczność ta z 
punktu widzenia orzeczenia działowego nie ma znaczenia. Takie ukierunkowanie 
postępowania sądowego nie było właściwe, gdyż przedmiotem działu spadku mogą 
być wyłącznie aktywa, a zatem stan czynny spadku. Podział długów spadkowych 
jest natomiast tylko konsekwencją dokonania działu aktywów i następuje z mocy 
samego prawa. Wynika to z art. 1034 § 2 i art. 1081 k.c. (por. też uzasadnienie 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1968 r., III CRN 209/68, 
OSNCP 1969, nr 6, poz. 112, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 
1972 r. ,III CRN 477/71, OSPiKA 1972, nr 9, poz. 174 oraz postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 12 stycznia 1978 r., III CRN 333/77, nie publ.). 
Co prawda w umowie o dział spadku spadkobiercy mogą ustalić, kto z nich i w 
jakim zakresie ma uregulować długi spadkowe, jednakże umowa w tym przedmiocie 
będzie miała skutek tylko między jej uczestnikami i w żadnej mierze nie rzutuje na 
odpowiedzialność wobec wierzycieli. Również ewentualne dokonanie podziału 
pasywów w sądowym orzeczeniu działowym nie wiąże wierzycieli. Jest więc rzeczą 
oczywistą, że sądy w swojej praktyce, respektując powyższą zasadę, nie powinny 
wprowadzać do swoich orzeczeń elementów pozbawionych skuteczności prawnej. 

Inaczej jest w wypadku obciążenia przedmiotów spadkowych określonymi 
zobowiązaniami. Chodziłoby tu np. o hipoteki obciążające nieruchomości, czy też 
zastawy na ruchomościach. Wówczas pasywa nie mogą być pomijane przy 
ustalaniu wartości tych przedmiotów, gdyż wchodzi w rachubę rzeczowa 
odpowiedzialność. Zagadnienie zaś osobistej odpowiedzialności spadkobierców, 
którzy otrzymali spłatę jest wtedy drugoplanowa. 
W niniejszej sprawie skarżący nie twierdzili i nie czynią tego również w kasacji, 
że ewentualny dług spadkodawcy powiązany był z odpowiedzialnością rzeczową. 
Jeżeli tak, to – zgodnie z tym co wyżej nadmieniono – nie było potrzeby procesowej 
wyjaśniania tego aspektu sprawy przez Sądy niższej instancji. Dlatego też 
bezprzedmiotowe są zarzuty skarżących zmierzające do wykazania, że w wyniku 
naruszenia określonych przepisów – tak prawa materialnego, jak i procesowego – 
zaskarżone postanowienie jest wadliwe. Z tego względu Sąd Najwyższy zarzutów 
tych bliżej nie rozważał. 
W tym stanie rzeczy należało orzec, jak w sentencji (art. 39312 k.p.c.). 
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 39319 
w związku z art. 391 oraz art. 13 § 2 i art. 520 § 2 k.p.c.