I CK 209/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek, gdzie powód P.M. domagał się zasądzenia kwoty 50 000 zł od spadkobierców testamentowych L.M. Powód określił wartość spadku, składającego się z nieruchomości, na 300 000 zł. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że powód nie sprostał ciężarowi dowodu w zakresie wartości masy spadkowej, zgodnie z art. 6 k.c. Sąd Okręgowy nie dopuścił dowodu z opinii biegłego, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację, uznając wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego za spóźniony i odmawiając waloru dowodowego opinii prywatnej. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, uznał za skuteczne zarzuty naruszenia przepisów postępowania cywilnego, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. (brak oceny dowodów) oraz art. 278 § 1 k.p.c. (pominięcie wniosku dowodowego o opinię biegłego). Sąd Najwyższy podkreślił, że sądy powinny były ocenić dowody przeprowadzone w sprawie, a także rozpoznać wniosek dowodowy o opinię biegłego, zwłaszcza w kontekście braku jednoznacznego zakwestionowania wartości nieruchomości przez pozwanych. W związku z tym, zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie ciężaru dowodu w sprawach o zachowek, ocena dowodów przez sądy, dopuszczalność i znaczenie opinii biegłych (sądowych i pozasądowych) w postępowaniu cywilnym, postępowanie apelacyjne i kasacyjne.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, gdzie kluczowe było ustalenie wartości nieruchomości spadkowej. Interpretacja przepisów proceduralnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd jest zobowiązany dopuścić dowód z opinii biegłego z urzędu lub na wniosek strony w celu ustalenia wartości masy spadkowej w sprawie o zachowek, nawet jeśli strona nie udowodniła tej wartości innymi środkami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien rozpoznać wniosek dowodowy o opinię biegłego, jeśli jest on konieczny do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a dotychczasowe dowody nie wykazały istotnych okoliczności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że sądy niższych instancji naruszyły przepisy postępowania, pomijając wniosek dowodowy o opinię biegłego, mimo że ustalenie wartości nieruchomości było kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy o zachowek. Sąd odwoławczy nie powinien był oddalać wniosku dowodowego bez uzasadnienia i powinien był ocenić znaczenie opinii prywatnej.
Jak należy ocenić dowody w sprawie o zachowek, w szczególności zeznania świadków i stron, oraz czy sąd może uznać wartość masy spadkowej za fakt przyznany na podstawie twierdzeń strony powodowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd ma obowiązek ocenić wszystkie przeprowadzone dowody zgodnie z zasadami określonymi w art. 233 § 1 k.p.c. Twierdzenia strony nie zawsze mogą być uznane za przyznane, zwłaszcza gdy dotyczą kluczowych okoliczności sprawy, a pozwani nie kwestionują ich w sposób jednoznaczny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że sądy niższych instancji nie dokonały właściwej oceny dowodów, w tym zeznań świadka G.M. oraz zeznań powoda, uznając je za gołosłowne bez należytego uzasadnienia. Brak oceny dowodów stanowi rażące naruszenie art. 233 § 1 k.p.c.
Czy art. 6 k.c. (ciężar dowodu) może stanowić samodzielną podstawę kasacji, jeśli nie powołano się na przepis merytoryczny (art. 991 k.c.) będący podstawą roszczenia?
Odpowiedź sądu
Nie, art. 6 k.c. jako ogólna reguła dowodzenia nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacji, jeśli nie jest powiązany z naruszeniem przepisu merytorycznego, który określa podstawę roszczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia art. 6 k.c. w kasacji był nieskuteczny, ponieważ powód nie powołał się na naruszenie art. 991 k.c., który stanowił podstawę jego roszczenia o zachowek. Niemniej jednak, nieskuteczność tego zarzutu nie przesądziła o bezskuteczności całej kasacji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P.M. | osoba_fizyczna | powód |
| D.A. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A.A. | osoba_fizyczna | pozwany |
| J.A. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M.Z. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 991
Kodeks cywilny
Podstawa roszczenia o zachowek.
Pomocnicze
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ogólna reguła dowodzenia określająca rozkład ciężaru dowodu. Nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacji bez powiązania z przepisem merytorycznym.
k.p.c. art. 278 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Pominięcie wniosku dowodowego w tym zakresie stanowi naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 224 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie wniosków dowodowych. Pominięcie wniosku dowodowego stanowi naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiot dowodu. Dowód dopuszczalny jest tylko co do okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Pominięcie dowodu może stanowić naruszenie.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek dostarczenia dowodów. Sąd może dopuścić dowód z urzędu, ale ciężar dowodu co do zasady spoczywa na stronach.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Brak oceny dowodów stanowi naruszenie.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie apelacyjne. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Może i powinien przeprowadzać postępowanie dowodowe w koniecznym zakresie.
k.p.c. art. 398 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy kasacyjne. Naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 393 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy kasacyjne (przed nowelizacją). Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego.
k.p.c. art. 393 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia kasacji (uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania).
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 393 § 19
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 229
Kodeks postępowania cywilnego
Fakty przyznane. Okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, jeśli strona przeciwna nie zaprzeczy.
k.p.c. art. 230
Kodeks postępowania cywilnego
Fakty znane sądowi. Sąd może uznać za ustalone fakty znane mu z urzędu, jeśli strony miały możność wypowiedzenia się co do nich.
k.p.c. art. 245
Kodeks postępowania cywilnego
Dokumenty urzędowe i prywatne. Opinia pozasądowa biegłego jest dokumentem prywatnym, który może być dowodem.
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Nowe fakty i dowody w postępowaniu apelacyjnym. Sąd może oddalić spóźniony wniosek dowodowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez sądy niższych instancji przepisów postępowania dotyczących oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). • Naruszenie przez sądy niższych instancji przepisów dotyczących dopuszczania dowodów, w szczególności pominięcie wniosku dowodowego o opinię biegłego (art. 278 § 1 k.p.c.). • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 382 k.p.c. poprzez nieprawidłowe postępowanie z materiałem dowodowym i oddalenie wniosku dowodowego z opinii prywatnej. • Nie rozpoznanie istoty sprawy przez sądy niższych instancji.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 6 k.c. jako samodzielna podstawa kasacji bez powiązania z przepisem merytorycznym.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: • Powód występując z żądaniem zachowku wskazał wartość masy spadkowej określając wartość jedynego jej składnika - zabudowanej nieruchomości, jak również powołał ewentualny dowód na tę okoliczność- opinię biegłego, jeśli pozwani zakwestionują podaną wartość. • Taka ocena dowodów, a w istocie jej brak, w rażący sposób narusza art. 233 §1 k.p.c. • Nie uwzględnienie przez Sąd odwoławczy zgłoszonych w tym zakresie zarzutów apelacyjnych, uzasadnia kasacyjne zarzuty naruszenia wskazanych wyżej przepisów procesowych. • Błędne jest także stanowisko Sądu Apelacyjnego odmawiające dowodowi z pozasądowej opinii biegłego mocy dowodowej.
Skład orzekający
Tadeusz Domińczyk
przewodniczący
Irena Gromska-Szuster
sprawozdawca
Wojciech Kościołek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie ciężaru dowodu w sprawach o zachowek, ocena dowodów przez sądy, dopuszczalność i znaczenie opinii biegłych (sądowych i pozasądowych) w postępowaniu cywilnym, postępowanie apelacyjne i kasacyjne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, gdzie kluczowe było ustalenie wartości nieruchomości spadkowej. Interpretacja przepisów proceduralnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy o zachowek jest udowodnienie wartości spadku i jak błędy proceduralne sądów niższych instancji mogą prowadzić do uchylenia wyroku przez Sąd Najwyższy. Podkreśla znaczenie dowodów z opinii biegłych.
“Błąd sądu w ocenie dowodów zniweczył wyrok. Sprawa o zachowek wraca do Sądu Apelacyjnego.”
Dane finansowe
WPS: 50 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.