I CK 178/05

Sygn. akt I CK 178/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski w sprawie z powództwa Apteki (…) Spółki Jawnej z siedzibą w W. przeciwko T. M. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 listopada 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 2 grudnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 17 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo Spółki jawnej w W. - Apteki (…) z przeciwko T. M. o zapłatę kwoty 58 085,95 zł tytułem zwrotu części świadczeń z łączącej strony umowy najmu oraz odsetek naliczanych od dnia 12 lutego 2002 r., na skutek niemożności odliczenia podatku VAT od należności odprowadzanych do Urzędu Skarbowego. Z dokonanych ustaleń wynika, że powódka podnajmuje od „P.(...)” sp. z o. o. lokal, w którym prowadzi działalność gospodarczą. Spółka ta wynajmuje przedmiotowy lokal od Gminy W. Urzędu Dzielnicy M. „P.(...)” sp. z o.o. scedowała prawa i obowiązki dotyczące lokalu na pozwanego, który pismem z dnia 24 października 2000 r. powiadomił powódkę, iż jest najemcą. Zgodnie z § 4 ust. 2 łączącej strony umowy najmu czynsz miał wynosić 4 400 zł. miesięcznie + VAT i miał wzrastać stosownie do postanowień umowy. 2 Pozwany wystawił powódce 21 rachunków za okres od listopada 2000 r. do maja 2002 r. Powódka nie kwestionuje kwot wskazanych na tych rachunkach, ale twierdzi że kwoty te powinny być kwotami brutto, tj. powinny zawierać podatek VAT oraz że wyliczenie to powinno być tak zmodyfikowane, aby w ramach poszczególnych kwot wyodrębnić określoną procentowo wartość jako podatek VAT, a faktury VAT powinny być tak rozpisane, aby wyodrębniały określoną część jako podatek VAT, który powódka będzie mogła rozliczyć z Urzędem Skarbowym. Od czerwca 2002 r. pozwany wystawiał faktury VAT, w których poszczególne kwoty rozliczał wyodrębniając podatek VAT. W ocenie Sądu Okręgowego, roszczenie powódki oparte na art. 410 § 2 k.c. nie jest zasadne. Powódka nie może żądać zwrotu nienależnego świadczenia, jeżeli spełniając to świadczenie wiedziała, że jest ono nienależne. Sąd pierwszej instancji wiedzę powódki, iż spełnia nienależne świadczenie wywodzi z faktu, iż płaciła ona czynsz na podstawie rachunków, a nie faktur VAT. Nadto powódka nie zastrzegła zwrotu świadczenia, nie opłacała rachunków w celu uniknięcia przymusu ani w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Wprawdzie powódka domagała się wyjaśnień co do wysokości poszczególnych należności z tytułu użytkowania lokalu, ale w sporze nie kwestionowała kwot wpisanych na rachunkach. Domagała się jedynie rozpisania tych bezspornych kwot na poszczególne opłaty wynikające z umowy najmu, tak aby z tych należności wyodrębnić kwoty odpowiadające podatkowi VAT. Z tych względów Sąd Okręgowy uznał roszczenie powódki za niezasadne i powództwo oddalił. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od powyższego wyroku. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu Okręgowego co do poczynionych ustaleń faktycznych i oceny prawnej, które przyjął za własne. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła powódka kasacją, opartą na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 3931 k.p.c. W ramach pierwszej z nich powódka zarzuciła naruszenie art. 3531 k.c., art. 65 k.c., art. 353 1 k.c., art. 354 § 2 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c., art. 471 k.c., art. 410 § 2 k.c., art. 414 k.c., art. 411 pkt 1 k.c. Natomiast w ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie art. 227 w zw. z art. 187 § 1 pkt. 2 k.p.c. oraz art. 6 k.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c. W konkluzji wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 3 Zarzuty naruszenia prawa procesowego, przedstawione w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 3931 pkt 2 k.p.c. nie mogą być uznane za zasadne. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. adresowany jest do stron, a nie do sądu. Przepis ten określa wymogi dotyczące formy i treści pozwu, jakich winna dopełnić strona, wnosząca takie pismo procesowe do sądu. Skarżący nawet nie usiłował w kasacji wyjaśnić, w jaki sposób miał naruszyć ten przepis Sąd drugiej instancji, a tym bardziej wykazać, jaki wpływ mogło to wywrzeć na treść orzeczenia. Podobne uwagi dotyczą zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, przedmiotem dowodzenia są fakty mające dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie. Rzeczą stron jest wskazywanie dowodów dla wykazania tego rodzaju faktów. Skarżący nie wskazał w kasacji faktów, istotnych dla rozstrzygnięcia, które pozostały poza zakresem rozważań i oceny Sądów, a przede wszystkim nie przytoczył takich przepisów natury proceduralnej, regulujących postępowanie drugoinstancyjne, które naruszyć miał Sąd Apelacyjny. Przypomnieć zaś należy, że kasacja jest środkiem odwoławczym od orzeczeń sądów drugiej instancji. W postępowaniu tym przepisy odnoszące się do postępowania pierwszoinstancyjnego mają jedynie odpowiednie zastosowanie, poprzez odesłanie zawarte w art. 391 k.p.c., w kasacji zaś brak zarzutu naruszenia tego przepisu. Rozważania te dotyczą również zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Niezależnie od powyższego należy również wspomnieć, że jak wielokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy, przepis ten może jedynie wyjątkowo stanowić skuteczną podstawę kasacyjną, gdy dokonana przez sąd drugiej instancji ocena dowodów jest rażąco wadliwa, sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania. W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Skarżący może zatem zakwestionować stanowiącą podstawę ustaleń faktycznych ocenę dowodów, gdy oparta jest na materiale dowodowym zebranym z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe, w takim wypadku jednak obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to naruszenia miało. Takiego wywodu kasacja nie zawiera. Jeżeli chodzi zaś o zarzut naruszenia art. 6 k.c., to należy zwrócić uwagę, że przepis ten formułuje zasadę rozkładu ciężaru dowodu, a zarzut jego naruszenia przez Sąd nie może być skutecznie uzasadniany ewentualnym uchybieniem przez stronę obowiązkowi bezspornie spoczywającemu na niej z mocy tego przepisu. Okoliczność, czy określony podmiot wywiązał się ze swojego obowiązku udowodnienia faktów, z których wywodzi skutki prawne, nie należy już do materii objętej dyspozycją art. 6 k.c., a 4 stanowi aspekt mieszczący się już w domenie przepisów procesowych (por. m.in. wyrok SN z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 389/01, nie publ.). Pomimo bezzasadności zarzutów natury procesowej, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, za trafne należy bowiem uznać zarzuty naruszenia prawa materialnego, to jest art. 410, 471 i pozostałe przytoczone w kasacji. Zgłoszone w sprawie roszczenie zostało zakwalifikowane przez Sąd Okręgowy jako mające charakter kondykcyjny. W ocenie tego Sądu, przytoczone w sprawie okoliczności faktyczne wskazują na to, że powódka żądała zwrotu nienależnego świadczenia. Podobnie roszczenie to ocenił Sąd Apelacyjny, wskazując przy tym, że powódka wyraźnie domagała się zwrotu nadpłaconych kwot, a nie odszkodowania. Tymczasem, jak trafnie zarzucała skarżąca, w toku postępowania nie wskazała nigdy podstawy prawnej dochłodzonego roszczenia, nie mając zresztą takiego obowiązku. Jako podstawę faktyczną wskazywała okoliczność zawarcia umowy i nieuprawnione podwyższenie przez pozwanego czynszu, co w konsekwencji doprowadziło do nienależnego nadpłacenia czynszu. Użycie przez nią określenia „nienależna nadpłata” nie oznacza, że jej żądanie dotyczyło zwrotu nienależnego świadczenia. Skarżąca bowiem wskazywała, że poniosła szkodę polegającą na tym, że pozbawiona została przez pozwanego możliwości odliczenia podatku VAT, którego kwotę pozwany wadliwie zaliczył na poczet czynszu. Orzekające w sprawie Sądy w ogóle nie rozważyły kwestii odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego z tytułu nienależytego wykonania umowy podnajmu. (art. 471 w związku z art. 677 k.c.). Sąd Apelacyjny uznał, że zgodnie z umową świadczenie powódki obejmowało czynsz oraz podatek VAT, niezależnie od tego, czy pozwany był płatnikiem tego podatku. Trafnie zarzucała skarżąca, że prawidłowa wykładnia umowy takiego wniosku nie uzasadnia, a dokonując wykładni odmiennej naruszył Sąd zasady określone w art. 65 k.c. Przy wykładni umowy nie można nie uwzględniać tego, że skarżąca zawierała ją ze spółką „P.(...)”, która była płatnikiem podatku od towarów i usług. Dlatego właśnie w umowie tej strony zastrzegły, że skarżącą obciąża obowiązek zapłaty czynszu i innych opłat związanych z użytkowaniem lokalu, powiększonych o stawkę podatku, a tego rodzaju zastrzeżenie umowne nie przekracza granic swobody umów określonych w art. 3531 k.c. Obowiązkiem płatnika podatku jest odprowadzenie tego podatku do właściwego urzędu skarbowego, jest to bowiem danina publiczna, która nie powiększa kwoty czynszu uzyskiwanego przez wynajmującego. Pozwany, który wstąpił w prawa spółki „P.(...)”, nie był płatnikiem podatku i nie odprowadzał go do urzędu skarbowego, lecz zatrzymywał dla siebie, co w świetle zawartej umowy i przepisów 5 obowiązującej w czasie trwania umowy ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11 poz. 50 ze zm.) nie znajduje uzasadnienia. W rezultacie odrzucenia przez sądy orzekające w sprawie odszkodowawczego charakteru roszczenia skarżącej bez wyjaśnienia pozostała kwestia poniesienia przez powódkę szkody i związku przyczynowego pomiędzy tą szkodą a nieuzasadnionym powiększeniem umówionego czynszu o kwotę odpowiadającą wysokości podatku. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39312 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), a to związku z art. 3 tej ustawy.