I Ca 59/18

Sygn. akt I Ca 59/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2018 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska Sędziowie SSO Joanna Składowska SSO Katarzyna Powalska Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 roku w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa C. Ł. , S. J. i M. Ł. (następcy prawnego E. Ł. ) przeciwko Towarzystwu (...) SA w W. o zadośćuczynienie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli z dnia 28 listopada 2017 roku, sygnatura akt I C 532/16 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że: a. kwoty zasądzone na rzecz C. Ł. , S. J. i M. Ł. w punktach 1, 3 i 5 obniża z 40 000 złotych do 20 000 (dwadzieścia tysięcy) złotych, b. punktowi 2 nadaje brzmienie: „znosi koszty procesu pomiędzy pozwanym a powódką C. Ł. ”, c. punktowi 4 nadaje brzmienie: „znosi koszty procesu pomiędzy pozwanym a powódką S. J. ”, d. punktowi 6 nadaje brzmienie: „znosi koszty procesu pomiędzy pozwanym a powodem M. Ł. , e. kwotę pobranej od pozwanego w punkcie 7 opłaty sądowej obniża z 6 000 złotych do 3 000 (trzy tysiące) złotych, f. dodaje punkt 9 w brzmieniu: „oddala powództwo C. Ł. , S. J. i M. Ł. w pozostałej części”; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. znosi pomiędzy stronami koszty postepowania apelacyjnego. Sygn. akt I Ca 59/18 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 28 listopada 2017 r., wydanym w sprawie sygn. akt I C 532/17, Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli zasądził od Towarzystwa (...) S.A w W. : - na rzecz C. Ł. kwotę 40 000,00 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 września 2014 r. do dnia zapłaty (pkt 1) oraz 4817,00 złotych z tytułu kosztów postępowania (pkt 2); - na rzecz S. J. kwotę 40 000,00 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 września 2014 r. do dnia zapłaty (pkt 3) oraz 4817,00 złotych z tytułu kosztów postępowania (pkt 4); - na rzecz M. Ł. kwotę 40 000,00 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 września 2014 r. do dnia zapłaty (pkt 5) oraz 4817,00 złotych z tytułu kosztów postępowania (pkt 6); nakazując pobrać od pozwanego kwotę 6 000 złotych z tytułu opłaty sądowej, od zapłaty której powodowie byli zwolnieni i 25,60 złotych tytułem zwrotu wydatków pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa. Rozstrzygnięcie zapadło przy następujących ustaleniach i wnioskach: W dniu 2 sierpnia 2013 r. E. Ł. został potrącony przez samochód marki N. (...) nr rej (...) , którym kierował H. K. . Na skutek potracenia doznał złamania przezkrętarzowego kości udowej prawej. W dniu 7 sierpnia 2013 r. wykonano u niego zabieg zespolenia kości i wdrożono mu leczenie antybiotykiem tercefoxim. Od 9 sierpnia 2013 r. doszło do pogorszenia stanu zdrowia; wystąpiło zapalenie płuc z wysoką gorączka. W dniu 10 sierpnia 2013 r. E. Ł. zmarł. Przyczyną zgonu była niewydolność krążeniowo - oddechowa w przebiegu zapalenia płuc. Przyczyną wystąpienia zapalenia płuc u E. Ł. było unieruchomienie wskutek przebytego urazu nogi. Unieruchomienie ma zawsze negatywny wpływ na wentylację płuc u każdego pacjenta. Stwierdzona u E. Ł. przewlekła obturacyjna choroba płuc praz niewydolność krążenia i migotanie przedsionków nie były przyczyną wystąpienia zapalenia płuc. E. Ł. posiadał troje dzieci: C. Ł. , E. Ł. i S. J. . Córki prowadziły osobne gospodarstwa, miały własne rodziny. Ojciec mieszkał z synem, razem prowadzili gospodarstwo domowe. W zasadzie utrzymywał syna, który chorował na schizofrenie paranoidalna i nie miał wysokich dochodów. E. Ł. pobierał emeryturę w wysokości ponad 2 000 złotych miesięcznie. Zmarły odwiedzał wszystkie swoje dzieci, gdy miał czas. Spędzał z nimi święta, przychodził na uroczystości rodzinne. Córkę C. także wspierał finansowo. Podobnie jak brat, ona także chorowała na schizofrenie paranoidalną. Dzieci miały bliskie relacje z ojcem. Po śmierci ojca u wszystkich jego dzieci wystąpiła żałoba niepowikłana. Odczuwały stratę bliskiej osoby, żal, smutek, ale żadne z nich nie wymagało leczenia farmakologicznego, czy też terapii. Wywiązywały się obowiązków z obowiązków społecznych, domowych, rodzinnych. W dniu 22 kwietnia 2017 r. zmarł E. Ł. . Prawa do spadku po nim nabył jego jedyny syn M. Ł. . Co do ustaleń w zakresie odpowiedzialności sprawcy wypadku, Sąd Rejonowy oparł się na dokumencie urzędowym w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli. Co do związku przyczynowego śmierci E. Ł. z wypadkiem zaś, na opinii biegłych z zakresu pulmonologii, kardiologii i chirurgii. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wszyscy biegli jednoznacznie wskazali, iż zapalenie płuc, które doprowadziło do niewydolności krążeniowo - oddechowej było następstwem unieruchomienia po złamaniu kończyny dolnej. Pomimo licznych schorzeń E. Ł. w dacie wypadku i przyjęcia do szpitala był w dobrym stanie zdrowia, niezagrażającym śmiercią. Zapalenie płuc jest normalnym następstwem unieruchomienia, którego wystąpieniem zagrożony jest każdy pacjent. Gdyby E. Ł. nie doznał złamania kończyny dolnej i nie przeszedł zabiegu operacyjnego oraz nie był unieruchomiony nie zmarłby w dniu 10 sierpnia 2013 r., a zatem zgon pozostawał w adekwatnym związku przyczynowym z wypadkiem, w jakim uczestniczył w dniu 2 sierpnia 2013 r. Wbrew natomiast zarzutom pozwanego, związku ze śmiercią nie miały schorzenia samoistne E. Ł. . Jak zauważył Sąd pierwszej instancji, podstawą odpowiedzialności pozwanego (bezsporną między stronami) jest umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawarta z posiadaczem pojazdu, który spowodował wypadek oraz przepis art. 822 k.c. Sprawca ponosi odpowiedzialność na zasadzie art. 436 § 1 k.c. Określając wysokość świadczeń należnych powodom na podstawie art. 446 § 4 k.c. , Sąd Rejonowy miał na uwadze, że przez pewien okres dzieci E. odczuwały pustkę i poczucie osamotnienia w związku z jego śmiercią. Pomimo, że byli dorosłymi ludźmi, tracąc ojca, odnieśli ogromną krzywdę. Od śmierci ojca szczególnie życie C. Ł. i E. J. wypełniała troska o byt i zdobycie środków utrzymania. Ojciec wspierał ich finansowo, a zatem pogorszyło się znacząco życie materialne powodów. Z tej przyczyny Sąd uznał, iż kwoty dochodzone pozwem nie są wygórowane. Z uwagi natomiast na śmierć E. Ł. w toku procesu o zadośćuczynienie roszczenie przeszło na jego spadkobiercę M. Ł. . O odsetkach orzeczono stosownie do treści art. 481 § 1 k.c. , a kosztach postępowania na podstawie art. 98 k.p.c. oraz art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . Pozwany wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego, zaskarżając orzeczenie w całości i podnosząc następujące zarzuty: 1. naruszenie prawa procesowego, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. , przez jego niewłaściwe zastosowanie i poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem kierującego a zgonem poszkodowanego w sposób dowolny a nie swobodny, w oparciu o ocenione w sposób fragmentaryczny, a miejscami bezrefleksyjny, dowody z opinii biegłych lekarzy: pulmonologa, kardiologa, chirurga, co skutkowało błędnym przyjęciem, że zgon poszkodowanego E. Ł. stanowił normalne następstwo wypadku komunikacyjnego z dnia 2 sierpnia 2013 r. i w rezultacie skutkowało wydaniem nieprawidłowego wyroku; 2. naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 361 § 1 k.c. , przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zgon poszkodowanego z powodu niewydolności krążeniowo - oddechowej w przebiegu zapalenia płuc nabytego w szpitalu stanowi normalne następstwo złamania kości udowej prawej doznanego w wyniku wypadku komunikacyjnego z dnia 2 sierpnia 2013 r.; b) art. 3 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. , przez jego niewłaściwe zastosowanie i zasądzenie ustawowych odsetek za opóźnienie od kwot zasądzonych tytułem zadośćuczynienia na rzecz każdego z powodów od dnia 1 września 2014 r., podczas gdy ustawowe odsetki za opóźnienie zostały wprowadzone ustawą, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. i nie miała mocy wstecznej; 3. na wypadek nie podzielenia zarzutu dotyczącego braku adekwatnego związku przyczynowego, naruszenia art. 446 § 4 k.c. , przez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące zasądzeniem zadośćuczynienia dla każdego z powodów w wysokości rażąco zawyżonej. W oparciu o wskazane zarzuty skarżący wniósł o: 1. zmianę rozstrzygnięcia poprzez oddalenie powództwa w całości w stosunku do każdego z powodów; ewentualnie; 2. na wypadek nie podzielenia zarzutu dotyczącego braku adekwatnego związku przyczynowego, zmianę rozstrzygnięcia poprzez oddalenie powództwa w stosunku do każdego z powodów ponad kwotę 10 000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie; 3. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego w zakresie postępowania w pierwszej instancji, stosownie do wyniku postępowania i zasady odpowiedzialności strony za wynik sprawy; 4. zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. Powodowie domagali się oddalenia apelacji na koszt pozwanego Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała jedynie na częściowe uwzględnienie. Przede wszystkim bowiem ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny odpowiadał zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, dlatego też Sąd Okręgowy poczynione ustalenia podzielił i przyjął za własne. Odnosząc się zaś do zastrzeżeń dotyczących naruszenia reguł postępowania dowodowego, przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że opinia biegłego podlega, jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c. , lecz co odróżnia ją pod tym względem, to szczególne kryteria oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej. Specyfika oceny tego dowodu wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych w istocie tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia i wiedzy powszechnej. Podważenie mocy dowodowej opinii poprzez zakwestionowanie wiadomości specjalnych, do których biegli się odwołują, bądź wywodzenie z takiej opinii dalszych wniosków opartych na wiadomościach tego rodzaju, z uwagi na treść art. 278 § 1 k.p.c. , może nastąpić wyłącznie poprzez przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii tych samych biegłych lub z opinii innego biegłego. Twierdzenia skarżącego, że zgon pacjenta mógł nastąpić wskutek nienależytej opieki lekarskiej, skutkującej infekcją, czy też w następstwie błędów w leczeniu, pozostaje natomiast w oczywistej sprzeczności z opiniami biegłych wydanymi w sprawie, których pozwany skutecznie nie podważył, a pozwany ich nawet nie uprawdopodobnił poprzez złożenia opinii prywatnej sporządzonej przez odpowiedniego specjalistę. Odnosząc się natomiast do adekwatności związku przyczynowego, o którym mowa w art. 361 §1 k.c. wskazać trzeba, że ocena, czy skutek jest normalny, powinna być oparta na całokształcie okoliczności sprawy oraz wynikać z zasad doświadczenia życiowego i wiedzy naukowej, specjalnej. Co najistotniejsze, istnienie współprzyczyn wyrządzenia szkody nie wyklucza możliwości ich wartościowania z punktu widzenia adekwatnego związku przyczynowego. Poza tym, bez znaczenia jest, czy ma miejsce związek przyczynowy bezpośredni, czy też związek przyczynowy złożony, wieloczynnikowy, co miało miejsce w sprawie przedmiotowej. Odpowiedzialność cywilną determinuje taki związek przyczynowy wieloczłonowy, w którym między poszczególnymi ogniwami zachodzi zależność przyczynowa, a każde ogniwo tego związku z osobna podlega ocenie z punktu widzenia kauzalności. Związek przyczynowy może występować jako normalny również w sytuacji, gdy pewne zdarzenie stworzyło warunki powstania innych zdarzeń, z których dopiero ostatnie stało się bezpośrednią przyczyną szkody. Jest oczywiste, że w sprawie niniejszej złamanie kości udowej nie spowodowało bezpośrednio zgonu E. Ł. . Natomiast w bezpośrednim związku z tym urazem pozostawała konieczność hospitalizacji i unieruchomienia w pozycji leżącej. Jak wynika z opinii biegłej z zakresu pulmonologii, takie unieruchomienie ma bardzo negatywny wpływ na wentylację płuc każdego pacjenta, a zwłaszcza w starszym wieku i może stać się przyczyną zachorowania na zapalenie płuc. Może być to udziałem także osoby zdrowej, bowiem przebycie takiego urazu jest wstrząsem, a długotrwałe unieruchomienie w pozycji leżącej znacznie osłabia wentylację płuc każdego pacjenta, co może skutkować stanem zapalnym. W wyniku zapalenia płuc doszło zaś do niewydolności krążeniowo - oddechowej i zgonu. Z opinii biegłego z zakresu kardiologii wynika jednoznacznie, że schorzenia natury kardiologicznej, na które cierpiał E. Ł. (zwyrodnienie mięśnia sercowego, nadciśnienie tętnicze, przewlekła niewydolność serca, migotanie przedsionków) są czynnikiem „obciążającym rokowniczo”, ale nie stanowiły bezpośredniego zagrożenia życia chorego i nie były bezpośrednią przyczyną jego zgonu. Natomiast złamanie kości udowej jest urazem i ma negatywny wpływ na układ krążenia u każdego człowieka. Podsumowując, zapalenie płuc jest powikłaniem złamania kości udowej, a w jego wyniku może dojść do niewydolności krążeniowo - oddechowej i zgonu. Doznane w wyniku potrącenia przez samochód złamanie, zapoczątkowało zatem powiązany czasowo łańcuch zdarzeń, które doprowadziły do śmierci E. Ł. . Należy w tym miejscu z całą mocą podkreślić, że stan zdrowia zmarłego w chwili wypadku nie był nietypowy dla osób w jego wieku, a trudno byłoby przyjąć, że osoby starsze podlegają mniejszej ochronie prawnej ze względu na zwiększoną podatność na różnego rodzaju powikłania. Dla stwierdzenia adekwatnego związku przyczynowego nie jest konieczne występowanie danego skutku w większości przypadków, czy nawet w ich istotnej części. Wystarczy stwierdzenie, że dany skutek nie stanowi rezultatu nadzwyczajnego, nieprzewidywalnego splotu okoliczności. Warto zauważyć, że co do zasady zgon jest naturalną konsekwencją potrącenia pieszego przez samochód. Nie jest też niczym nadzwyczajnym, że pieszy jest osobą starszą, a w związku z tym również schorowaną. Choć w sytuacji, gdy uraz w postaci załamania kości udowej dotyczy osoby młodej i zdrowej, prawdopodobieństwo powikłania w postaci zapalenia płuc jest znacznie niższe, to w okolicznościach niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę indywidulane, ale nie nadzwyczajne, z uwagi na wiek, cechy poszkodowanego w postaci ogólnego stanu zdrowia przed wypadkiem, powikłanie to, skutkujące zgonem, może być traktowane jako następstwo dość typowe. Cała zatem sytuacja z całą pewnością nie ma charakteru absolutnego wyjątku, niedającego się przewidzieć. W zakresie podnoszonego przez skarżącą zarzutu naruszenia prawa materialnego w postaci art. 446 § 4 k.c. zauważyć należało, że oczywiście orzekanie o wysokości zadośćuczynienia, z zachowaniem postulatu „odpowiedniości” wyrażonego wprost w tym przepisie, należy do swobodnego uznania sądu (przede wszystkim sądu pierwszej instancji). W dyskrecjonalną władzę sędziego sąd odwoławczy ingerować nie może, o ile sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał i ocenił wszystkie okoliczności sprawy. Atrybut swobody orzekania o wysokości zadośćuczynienia wynika z faktu, iż nie istnieją żadne zobiektywizowane, ustawowo określone kryteria pozwalające sądowi na rozstrzygnięcie o zadośćuczynieniu we wprost określonych przedziałach pieniężnych. Tym niemniej, sąd odwoławczy może i powinien dokonać korekty wysokości zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wówczas, gdyby w wyniku rozpoznania przez niego apelacji okazało się, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, że jest ono rażąco wygórowane, albo rażąco niskie. Na rozmiar krzywdy związanej ze śmiercią członka rodziny mają przede wszystkim wpływ: dramatyzm doznań pokrzywdzonego, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią określonej osoby, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem jego odejścia, rola w rodzinie pełniona przez osobę zmarłą, stopień, w jakim pokrzywdzony umiał się znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy oraz wiek pokrzywdzonego. W dacie śmierci E. Ł. wszyscy powodowie byli osobami dorosłymi, zaawansowanymi wiekowo. Co ważne, również ojciec powodów był osobą starszą, schorowaną, a zatem dzieci musiały liczyć się z jego śmiercią raczej w bliższej, aniżeli dalszej perspektywie czasowej. Córki prowadziły osobne gospodarstwa domowe, miały własne rodziny. Żałoba po zmarłym ojcu miała charakter zwyczajny, niepowikłany. Jak słusznie zauważył skarżący, powodowie swoją krzywdę uzasadniali w dużej mierze pogorszeniem sytuacji majątkowej, ponieważ ojciec wspierał ich finansowo. Okoliczność tą uwzględnił również Sąd pierwszej instancji. Tego rodzaju szkoda ma natomiast wymiar majątkowy i może podlegać naprawieniu na podstawie art. 446 § 3 k.c. , który przewiduje stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej najbliższego członka rodziny zmarłego. Takiego roszczenia zaś powodowie nie zgłosili. Analiza wysokości zasądzonego przez Sąd Rejonowy zadośćuczynienia w kontekście powyższych okoliczności prowadzi do konstatacji, że zasądzone w zaskarżonym wyroku kwoty są oczywiście zawyżone. Nie sposób natomiast zgodzić się ze skarżącym, że sumy odpowiednie stanowią kwoty po 10 000 złotych. Przyznane świadczenie ma stanowić ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej wynagradzający doznane cierpienia oraz mający ułatwić przezwyciężenie ujemnych przeżyć, aby w ten sposób przynajmniej częściowo przywrócona została równowaga zachwiana na skutek doznanego wypadku. Wymaga przy tym uwzględnienia, że zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Sąd pierwszej instancji właściwie również zastosował art. 481 k.c. Nie budzi przecież wątpliwości, że odsetki ustawowe, o których stanowił art. 481 § 2 k.c. przed nowelizacją były odsetkami za opóźnienie. Różnica tkwi jedynie w nomenklaturze. Dlatego też, Sąd Okręgowy - na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. - zmienił zaskarżony wyrok i zasądzone w punkach 1, 3 i 5 kwoty obniżył z 40 000 złotych do 20 000 złotych. Powyższe uzasadniało również korektę orzeczenia w zakresie kosztów procesu, przy zastosowaniu art. 100 k.p.c. Skoro strony w wyniku zmiany rozstrzygnięcia co do wysokości zadośćuczynienia wygrały proces w 50 %, poniesione przez nie koszty podlegały wzajemnemu zniesieniu. W tym samym zakresie, zgodnie z art. 113 u.k.s.c. należało obciążyć pozwanego opłatą od uwzględnionej części powództwa - 3 000 złotych. W pozostałej części apelacja podlegała oddaleniu jako bezzasadna. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 100 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. , znosząc je między stronami.