I Ca 376/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód J. O. wniósł o zasądzenie od pozwanego R. O. kwoty 50 000 zł tytułem zachowku po zmarłej matce H. O., która w 2007 roku darowała pozwanemu swój udział w nieruchomości. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa lub obniżenie kwoty, a także o rozliczenie nakładów i kosztów pogrzebu. Sąd Rejonowy w Przasnyszu wyrokiem z dnia 20 czerwca 2016 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 44 815,75 zł, rozkładając ją na dwie raty. Sąd Rejonowy oparł się na opinii biegłego rzeczoznawcy, który wycenił nieruchomość na 270 145 zł, uwzględniając jednocześnie koszty pogrzebu jako dług spadkowy. Sąd Rejonowy popełnił jednak błąd rachunkowy, odejmując koszty pogrzebu od wartości całej nieruchomości zamiast od udziału spadkodawczyni, co skutkowało zawyżeniem kwoty zachowku. Pozwany złożył apelację, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Sąd Okręgowy w Ostrołęce, rozpoznając apelację, stwierdził bezzasadność większości zarzutów. Jednocześnie, korygując błąd rachunkowy Sądu Rejonowego, obniżył zasądzoną kwotę zachowku do 44 711,66 zł. Sąd Okręgowy uznał, że zarzuty dotyczące oceny opinii biegłego nie były wystarczająco uzasadnione, a pozwany nie zgłosił zastrzeżeń w trybie art. 162 kpc. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia Sądu Rejonowego co do wartości nieruchomości i nie uwzględnił zarzutów dotyczących nakładów pozwanego, wskazując, że mogą być one dochodzone w osobnym postępowaniu. Sąd Okręgowy oddalił również wniosek o miarkowanie zachowku na podstawie art. 5 kc oraz o rozłożenie płatności na trzy raty, uznając je za naruszające prawa powoda. Utrzymano dwuratalną płatność, z pierwszą ratą płatną po uprawomocnieniu się orzeczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaPrawidłowe obliczanie zachowku z uwzględnieniem darowizn i kosztów pogrzebu, a także stosowanie art. 162 kpc w postępowaniu apelacyjnym.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i błędów proceduralnych popełnionych przez sąd pierwszej instancji.
Zagadnienia prawne (3)
Jak prawidłowo obliczyć wysokość zachowku, uwzględniając darowiznę i koszty pogrzebu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wysokość zachowku oblicza się od wartości udziału spadkowego, uwzględniając darowizny dokonane przez spadkodawcę oraz koszty pogrzebu jako długi spadkowe. Błąd rachunkowy w odjęciu tych kosztów od wartości całej nieruchomości, zamiast od udziału spadkodawczyni, skutkuje obniżeniem zasądzonej kwoty.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy popełnił błąd rachunkowy, odejmując koszty pogrzebu od wartości całej nieruchomości zamiast od udziału spadkodawczyni, co spowodowało zawyżenie kwoty zachowku. Sąd Okręgowy skorygował ten błąd, obniżając zasądzoną kwotę.
Czy sąd odwoławczy powinien uwzględnić zarzuty naruszenia przepisów procesowych, jeśli skarżący nie zgłosił zastrzeżeń w trybie art. 162 kpc?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarżący traci uprawnienie do skutecznego zarzucania w apelacji uchybień sądu pierwszej instancji dotyczących postępowania dowodowego, jeśli nie zwrócił na nie uwagi w toku postępowania przed tym sądem i nie zgłosił zastrzeżenia do protokołu.
Uzasadnienie
Przepis art. 162 kpc przewiduje prekluzję dla uchybień procesowych, w tym dotyczących postępowania dowodowego. Brak zastrzeżenia do protokołu uniemożliwia skuteczne powołanie się na te uchybienia w apelacji.
Czy sąd może obniżyć zachowek na podstawie art. 5 kc (zasady współżycia społecznego)?
Odpowiedź sądu
Tak, ale zakres takiego zastosowania powinien być stosunkowo wąski i dotyczyć wypadków zupełnie wyjątkowych, przy zachowaniu szczególnej ostrożności, aby nie pogłębiać krzywdy uprawnionego.
Uzasadnienie
Prawo do zachowku ma charakter prawa podmiotowego, a jego realizacja może podlegać ocenie z punktu widzenia art. 5 kc. Jednakże obniżenie zachowku jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach, aby nie naruszać podstawowych obowiązków moralnych spadkodawcy wobec najbliższych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. O. | osoba_fizyczna | powód |
| R. O. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Zachowek stanowi część wartości udziału spadkowego, przypadającego uprawnionemu z mocy ustawy.
Pomocnicze
k.c. art. 922 § § 3
Kodeks cywilny
Koszty pogrzebu spadkodawcy obciążają spadek i zalicza się je do długów spadkowych.
k.c. art. 995 § § 1
Kodeks cywilny
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swojego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
O kosztach procesu sąd orzeka stosunkowo między stronami, uwzględniając wynik sprawy.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 162
Kodeks postępowania cywilnego
Strony mogą zgłaszać zastrzeżenia do protokołu w celu ochrony swoich praw.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizna nieruchomości stanowiła jedyny istotny majątek spadkodawczyni. • Koszty pogrzebu są długiem spadkowym i powinny obciążać spadek. • Błąd rachunkowy Sądu Rejonowego w wyliczeniu zachowku.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego przez Sąd Rejonowy (nie uwzględniono zastrzeżeń z art. 162 kpc). • Zarzuty dotyczące oceny opinii biegłego (niepoparte konkretnymi argumentami). • Wniosek o miarkowanie zachowku na podstawie art. 5 kc. • Wniosek o rozłożenie płatności na trzy raty.
Godne uwagi sformułowania
Spór w niniejszej sprawie ogniskował się wokół wartości udziału spadkowego powoda, co w tym konkretnym przypadku oznaczało głównie spór o wartość nieruchomości. • Błędu tego nie mógł jednak potraktować jako oczywistej omyłki, podlegającej sprostowaniu z urzędu, pozostawiając jej korektę sądowi odwoławczemu. • Dla prawidłowego postawienia w apelacji zarzutów błędnej oceny dowodu (art. 233 § 1 k.p.c.) konieczne jest wskazanie przez skarżącego przyczyn opartych na realiach sprawy, dla których uważa on, że ocena dowodu dokonana przez sąd pierwszej instancji jest wadliwa. • Obniżenie należnego zachowku może nastąpić w wypadkach zupełnie wyjątkowych, przy zachowaniu szczególnej ostrożności w ocenie nadużycia prawa i uwzględnieniu, że już samo pozbawienie uprawnionego do zachowku korzyści ze spadku w drodze dziedziczenia jest dla niego okolicznością krzywdzącą i dolegliwą.
Skład orzekający
Małgorzata Mikos-Bednarz
przewodniczący
Monika Strzyżewska
sędzia-sprawozdawca
Jerzy Dymke
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Prawidłowe obliczanie zachowku z uwzględnieniem darowizn i kosztów pogrzebu, a także stosowanie art. 162 kpc w postępowaniu apelacyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i błędów proceduralnych popełnionych przez sąd pierwszej instancji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa pokazuje, jak błędy rachunkowe sądu pierwszej instancji mogą wpłynąć na wysokość zasądzonej kwoty i jak sąd odwoławczy koryguje takie pomyłki. Ilustruje również znaczenie przestrzegania procedur procesowych.
“Błąd rachunkowy sądu obniżył zasądzony zachowek. Jak to możliwe?”
Dane finansowe
WPS: 50 000 PLN
zachowek: 44 711,66 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.