I CA 337/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zasiedzenia nieruchomości położonych w P., gmina B. Wnioskodawczyni J. S. domagała się stwierdzenia zasiedzenia działek o numerach ewidencyjnych (...) i 232. Sąd Rejonowy w Wyszkowie, postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r., stwierdził, że wnioskodawczyni nabyła przez zasiedzenie własność tych nieruchomości z dniem 14.06.2016 r. Sąd Rejonowy ustalił, że właścicielami nieruchomości byli uczestnicy S. W. i H. W., którzy w latach 80. ubiegłego wieku zawarli z mężem wnioskodawczyni, M. S., ustną umowę zamiany działek. W ramach tej umowy wnioskodawczyni i jej mąż otrzymali sporne działki, a uczestnicy W. otrzymali inne działki. Od tego czasu wnioskodawczyni i jej mąż posiadali sporne działki samoistnie i nieprzerwanie. Sąd Rejonowy uznał, że posiadanie to miało charakter samoistny w złej wierze, a okres posiadania (co najmniej od połowy lat 80. XX wieku) wystarczył do stwierdzenia zasiedzenia na podstawie art. 172 § 2 k.c. Sąd odrzucił argumentację uczestników, że była to umowa użyczenia, wskazując na przesunięcia majątkowe i sposób korzystania z nieruchomości. Uczestnicy S. W. i H. W. wnieśli apelację, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego. Sąd Okręgowy w Ostrołęce, postanowieniem z dnia 16 listopada 2016 r., oddalił apelację, uznając ją za bezzasadną. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne i wnioski prawne Sądu Rejonowego, podkreślając, że materiał dowodowy wskazuje na zawarcie umowy zamiany, a nie użyczenia, oraz że posiadanie wnioskodawczyni było samoistne i nieprzerwane. Sąd odrzucił zarzuty naruszenia art. 233 § 1 kpc, uznając je za polemikę z ustaleniami sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy potwierdził, że wnioskodawczyni i jej mąż objęli działki w samoistne posiadanie na podstawie umowy zamiany, a nie użyczenia, i że posiadanie to trwało nieprzerwanie przez wymagany prawem okres, prowadząc do zasiedzenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaPotwierdzenie możliwości zasiedzenia nieruchomości na podstawie ustnej umowy zamiany, nawet w złej wierze, oraz interpretacja charakteru posiadania w kontekście zasiedzenia.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów w kontekście konkretnej umowy i dowodów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy ustna umowa zamiany nieruchomości, na podstawie której nastąpiło objęcie nieruchomości w posiadanie, może stanowić podstawę do stwierdzenia zasiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustna umowa zamiany, nawet jeśli nie spełnia wymogów formalnych dla przeniesienia własności, może stanowić podstawę do objęcia nieruchomości w samoistne posiadanie, co z kolei może prowadzić do zasiedzenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że strony zawarły ustną umowę zamiany, a nie użyczenia. Mimo braku formy aktu notarialnego, objęcie nieruchomości w posiadanie na podstawie takiej umowy jest wystarczające do uznania posiadania za samoistne, co jest przesłanką zasiedzenia. Sąd podkreślił, że istotne jest faktyczne władztwo nad rzeczą jak właściciel, a nie forma umowy.
Czy posiadanie nieruchomości na podstawie ustnej umowy zamiany, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, jest posiadaniem w dobrej czy złej wierze?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Posiadanie nieruchomości na podstawie umowy przenoszącej własność, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, należy uważać za posiadanie w złej wierze.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na judykaturę, zgodnie z którą osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, jest posiadaczem w złej wierze. W przypadku zasiedzenia nieruchomości wymagana jest forma aktu notarialnego, a jej brak skutkuje złą wiarą posiadacza.
Czy umowa użyczenia nieruchomości może prowadzić do zasiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa użyczenia, która jest nieodpłatna i nie wiąże się z przesunięciami majątkowymi, nie może prowadzić do zasiedzenia, ponieważ posiadanie na jej podstawie nie jest posiadaniem samoistnym w rozumieniu przepisów o zasiedzeniu.
Uzasadnienie
Sąd odrzucił argumentację uczestników o umowie użyczenia, wskazując, że umowa ta charakteryzuje się bezinteresownością i brakiem świadczenia wzajemnego. W analizowanej sprawie doszło do konkretnych przesunięć majątkowych (zamiany działek), co wyklucza charakter użyczenia i potwierdza wolę stron dokonania zamiany.
Czy fakt nieopłacania podatków od nieruchomości przez posiadacza samoistnego może wpływać na ocenę jego posiadania w kontekście zasiedzenia?
Odpowiedź sądu
Nie, fakt nieopłacania podatków od nieruchomości przez posiadacza samoistnego nie może być traktowany jako przeszkoda do stwierdzenia zasiedzenia, zwłaszcza gdy posiadacz miał uzasadnione przekonanie o zwolnieniu z tego obowiązku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wnioskodawczyni mogła być zwolniona z obowiązku opłacania podatku od spornych działek, ponieważ sama przekazała w drodze zamiany inne działki uczestnikom. Opłacanie podatków nie jest jedynym ani decydującym kryterium oceny posiadania samoistnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| T. O. (1) | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| W. S. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| H. W. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| S. W. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| M. O. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| T. O. (2) | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 172 § 1
Kodeks cywilny
Posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze.
k.c. art. 172 § 2
Kodeks cywilny
Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał jej posiadanie w złej wierze.
Pomocnicze
Dz.U. nr 55, poz. 321 art. 9
Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny
Do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy niniejszej ustawy, dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie.
k.c. art. 336
Kodeks cywilny
Posiadaczem samoistnym jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel.
k.c. art. 339
Kodeks cywilny
Domniemanie samoistnego posiadania rzeczy.
k.c. art. 710
Kodeks cywilny
Przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
W umowach należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
k.c. art. 353(1)
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można powoływać się na uprawnienie wynikające z czynności prawnej przeciwko osobie, przeciwko której czynność została dokonana, jeżeli wskutek naruszenia lub podstępu działano wbrew prawu lub zasadom współżycia społecznego.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące postępowania przed sądem pierwszej instancji stosuje się odpowiednio do postępowania przed sądem drugiej instancji.
k.p.c. art. 520 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach o prawa niemajątkowe oraz w sprawach o prawa majątkowe, w których można określić wartość sporu, strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie należące do nich według zasad słuszności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustna umowa zamiany gruntów, mimo braku formy aktu notarialnego, prowadzi do samoistnego posiadania nieruchomości. • Nieprzerwane posiadanie nieruchomości przez wymagany prawem okres (co najmniej 30 lat) prowadzi do zasiedzenia. • Posiadanie nieruchomości na podstawie umowy zamiany, nawet w złej wierze, prowadzi do zasiedzenia po upływie 30 lat. • Brak formalnego tytułu prawnego do nieruchomości nie wyklucza zasiedzenia. • Fakt nieopłacania podatków od nieruchomości nie wyklucza zasiedzenia, jeśli posiadacz miał uzasadnione przekonanie o zwolnieniu z tego obowiązku.
Odrzucone argumenty
Umowa zawarta między stronami była umową użyczenia, a nie zamiany. • Posiadanie nieruchomości przez wnioskodawczynię nie było samoistne. • Bieg terminu zasiedzenia został przerwany przez działania uczestników. • Sąd Rejonowy dokonał błędnej oceny dowodów i ustaleń faktycznych.
Godne uwagi sformułowania
W ocenie Sądu Rejonowego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do stwierdzenia, że wnioskodawczym i jej mąż M. S. objęli sporne działki w samoistne posiadanie na podstawie nieformalnej umowy zamiany gruntów. • W myśl doktryny prawa cywilnego i nie jest posiadaczem samoistnym w dobrej wierze osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego. Oznacza to, że posiadacza nieruchomości, który nabył ją na podstawie umowy zawartej bez zachowania odpowiedniej formy, należy uważać za posiadacza w złej wierze. • Sąd uznał, że uczestnicy nie obalili ustanowionego w art. 339 k.c. domniemania samoistnego posiadania rzeczy. • Apelacja była bezzasadna i podlegała oddaleniu. • Sąd II instancji podtrzymuje i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne i wyciągnięte z nich wnioski prawne, które leżały u podstaw zaskarżonego postanowienia.
Skład orzekający
Tomasz Deptuła
przewodniczący
Monika Strzyżewska
sędzia
Grażyna Szymańska-Pasek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości zasiedzenia nieruchomości na podstawie ustnej umowy zamiany, nawet w złej wierze, oraz interpretacja charakteru posiadania w kontekście zasiedzenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów w kontekście konkretnej umowy i dowodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy zasiedzenia nieruchomości, co jest tematem często budzącym zainteresowanie ze względu na praktyczne konsekwencje. Interpretacja ustnej umowy zamiany jako podstawy do zasiedzenia jest kluczowym elementem.
“Nieruchomość nabyta przez zasiedzenie na podstawie ustnej umowy zamiany – kluczowe orzeczenie sądu.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.