I CA 312/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa T. M. opartego na art. 527 k.c. (skarga pauliańska), w którym domagał się uznania za bezskuteczną umowy darowizny spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, zawartej między jego byłą żoną L. M. a ich córką M. Z. (pozwaną). Powód twierdził, że czynność ta miała na celu pokrzywdzenie jego wierzytelności wobec L. M. z tytułu spłaty w związku z podziałem majątku wspólnego. Sąd Rejonowy w Łasku oddalił powództwo, uznając, że wierzytelność powoda wygasła. Sąd ustalił, że pierwotna wierzytelność powoda wobec L. M. wynosiła 21.768 zł, rozłożona na raty. L. M. dokonała potrącenia z tej wierzytelności kwoty 12.037,09 zł z tytułu spłaty zadłużeń mieszkaniowych, które obciążały solidarnie także powoda. Ponadto, wierzytelność powoda została zajęta przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym alimentów zasądzonych od powoda na rzecz pozwanej M. Z. L. M. uznała zajętą wierzytelność do kwoty 9.730,91 zł (należność główna) plus odsetki i koszty, co w efekcie doprowadziło do całkowitego wygaśnięcia wierzytelności powoda. Sąd Rejonowy uznał również, że powód nadużył prawa (art. 5 k.c.), dochodząc spłaty po wielu latach zaniedbania obowiązku alimentacyjnego wobec córki, podczas gdy jego była żona spłacała zadłużenie mieszkaniowe i alimenty. Sąd Okręgowy w Sieradzu oddalił apelację powoda, podzielając argumentację sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy podkreślił, że ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, dotyczące istnienia nieformalnej umowy między byłymi małżonkami oraz kontekstu spłaty zadłużeń, są prawidłowe. Sąd uznał, że L. M. była uprawniona do dokonania potrącenia i uznania wierzytelności, a działania powoda, który przez lata nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, a następnie dochodził spłaty, noszą znamiona nadużycia prawa. W konsekwencji, sąd oddalił apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanej koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących skargi pauliańskiej (art. 527 k.c.) w kontekście wygaśnięcia wierzytelności na skutek potrącenia i zajęcia komorniczego, a także stosowanie klauzuli generalnej nadużycia prawa (art. 5 k.c.) w sprawach rodzinnych i majątkowych.
Konkretny stan faktyczny, obejmujący złożone relacje rodzinne i majątkowe, potrącenia, egzekucje komornicze oraz zarzuty przedawnienia i nadużycia prawa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy czynność prawna (darowizna lokalu) dokonana przez dłużnika (byłą żonę powoda) na rzecz osoby trzeciej (córki stron) jest bezskuteczna wobec wierzyciela (powoda), jeśli miała na celu pokrzywdzenie jego wierzytelności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, czynność prawna nie jest bezskuteczna, ponieważ wierzytelność powoda wobec byłej żony wygasła na skutek potrącenia oraz zajęcia przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym.
Uzasadnienie
Sąd ustalił, że wierzytelność powoda wobec byłej żony L. M. z tytułu spłaty majątku wspólnego wygasła w całości. Po pierwsze, L. M. dokonała potrącenia z tej wierzytelności kwoty 12.037,09 zł z tytułu spłaty zadłużeń mieszkaniowych obciążających solidarnie także powoda. Po drugie, wierzytelność powoda została zajęta przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym alimentów zasądzonych od powoda na rzecz pozwanej M. Z., a L. M. uznała zajętą wierzytelność do kwoty 9.730,91 zł plus odsetki i koszty, co doprowadziło do jej wygaśnięcia.
Czy dochodzenie przez powoda spłaty wierzytelności, po wielu latach zaniedbania obowiązku alimentacyjnego wobec córki, stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dochodzenie przez powoda spłaty wierzytelności w okolicznościach sprawy stanowi nadużycie prawa, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że powód przez wiele lat nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, która była utrzymywana przez matkę. Dopiero po latach, w 2015 r., powód postanowił egzekwować należną mu spłatę z podziału majątku. Sąd uznał, że takie działanie, w kontekście wcześniejszej bezczynności i zaniedbania obowiązków rodzinnych, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i stanowi nadużycie prawa do ochrony własnej wierzytelności.
Czy potrącenie przez dłużnika (byłą żonę powoda) wierzytelności powoda z jego zobowiązania alimentacyjnego, które mogło być częściowo przedawnione, jest skuteczne i nie stanowi nadużycia prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, potrącenie jest skuteczne i nie stanowi nadużycia prawa w okolicznościach sprawy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że była żona powoda była uprawniona do złożenia oświadczenia o potrąceniu, nawet jeśli część długu alimentacyjnego mogła być przedawniona. Wierzytelność alimentacyjna istniała jako zobowiązanie naturalne. Ponadto, potrącenie nastąpiło w wyniku zajęcia wierzytelności przez komornika, co było zgodne z prawem. Sąd podkreślił zasadę czystych rąk, wskazując, że powód sam dopuścił się zaniedbań wobec córki.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. M. | osoba_fizyczna | powód |
| M. Z. | osoba_fizyczna | pozwana |
| L. M. | osoba_fizyczna | świadkowa/była żona powoda |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w P. | spółka | wierzyciel |
| Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Łasku M. K. | organ_państwowy | organ egzekucyjny |
| Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Łasku K. S. | organ_państwowy | organ egzekucyjny |
| adwokat T. W. | inne | pełnomocnik z urzędu |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 527
Kodeks cywilny
Podstawa prawna skargi pauliańskiej; wymaga istnienia wierzytelności po stronie wierzyciela i czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zakaz nadużywania prawa podmiotowego; sąd może odmówić ochrony prawnej, jeśli wykonywanie prawa jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.
Pomocnicze
k.c. art. 125
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu lub ugodą; termin 10 lat dla należności głównej, 3 lata dla świadczeń okresowych.
k.c. art. 376
Kodeks cywilny
Roszczenie regresowe między dłużnikami solidarnymi.
k.c. art. 61
Kodeks cywilny
Chwila złożenia oświadczenia woli innej osobie.
k.c. art. 411
Kodeks cywilny
Nienależne świadczenie; brak obowiązku zwrotu, gdy świadczenie zostało spełnione zadość uczynieniu przedawnionemu zobowiązaniu (świadczenie naturalne).
k.c. art. 354 § § 1
Kodeks cywilny
Sposób wykonania zobowiązania zgodnie z jego celem i zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 896
Kodeks postępowania cywilnego
Egzekucja z wierzytelności.
k.p.c. art. 825 § pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Umorzenie postępowania egzekucyjnego.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w zakresie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy w zakresie kosztów.
Dz. U. z 2018 r., poz. 1800 art. § 10 ust. 1 pkt 1 w związku z § 2 pkt 4
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
Ustalenie wysokości stawki minimalnej kosztów zastępstwa procesowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wygasnięcie wierzytelności powoda na skutek potrącenia dokonanego przez L. M. • Wygasnięcie wierzytelności powoda na skutek zajęcia przez komornika i uznania jej przez L. M. • Nadużycie prawa podmiotowego przez powoda (art. 5 k.c.) z uwagi na wieloletnie zaniedbanie obowiązku alimentacyjnego i późniejsze dochodzenie spłaty. • Prawidłowość oceny dowodów przez Sąd Rejonowy.
Odrzucone argumenty
Czynność prawna darowizny była bezskuteczna wobec powoda, gdyż pokrzywdziła jego wierzytelność. • Naruszenie art. 5 k.c. przez Sąd Rejonowy poprzez niezasadne przyjęcie istnienia nieformalnej umowy i nadużycia prawa przez powoda. • Naruszenie art. 354 § 1 k.c. poprzez niezastosowanie przepisu i brak przyjęcia, że L. M. powinna spłacić powoda zgodnie z celem i zasadami współżycia społecznego. • Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego.
Godne uwagi sformułowania
Powództwo podlegało oddaleniu. • Wierzytelność ta nie istnieje obecnie, a przez to odpadła konieczna przesłanka uruchomienia ochrony wynikającej z instytucji akcji pauliańskiej. • Nadużycie prawa podmiotowego. • Zasada czystych rąk. • Powód przez wiele lat nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej córki.
Skład orzekający
Joanna Składowska
przewodniczący
Elżbieta Zalewska-Statuch
sędzia
Katarzyna Powalska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących skargi pauliańskiej (art. 527 k.c.) w kontekście wygaśnięcia wierzytelności na skutek potrącenia i zajęcia komorniczego, a także stosowanie klauzuli generalnej nadużycia prawa (art. 5 k.c.) w sprawach rodzinnych i majątkowych."
Ograniczenia: Konkretny stan faktyczny, obejmujący złożone relacje rodzinne i majątkowe, potrącenia, egzekucje komornicze oraz zarzuty przedawnienia i nadużycia prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożone relacje rodzinne i majątkowe, gdzie kwestie podziału majątku, alimentów, potrąceń i egzekucji komorniczej splatają się w walce o wierzytelność. Element nadużycia prawa i zasad współżycia społecznego dodaje jej głębi.
“Czy można odzyskać pieniądze, gdy wierzytelność już nie istnieje? Sąd Okręgowy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.