I Ca 303/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy oddalił apelację powoda, potwierdzając, że kara umowna za wcześniejsze rozwiązanie umowy sprzedaży energii elektrycznej była klauzulą abuzywną i nie wiązała konsumenta.
Powód domagał się zapłaty kary umownej od pozwanego J. K. za wcześniejsze rozwiązanie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, uznając karę umowną za klauzulę abuzywną w rozumieniu art. 385¹ k.c., ponieważ była ona oderwana od rzeczywistej szkody i miała na celu zniechęcenie konsumenta do zmiany sprzedawcy. Sąd Okręgowy podzielił to stanowisko, oddalając apelację powoda i podkreślając, że pozwany działał jako konsument, a postanowienie umowne było sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszało jego interesy.
Sprawa dotyczyła powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko J. K. o zapłatę kary umownej za wcześniejsze rozwiązanie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Sąd Rejonowy w Łasku oddalił powództwo, uznając, że choć umowa zawierała zapis o odszkodowaniu, jego mechanizm ustalenia wysokości był oderwany od rzeczywistej szkody, co pozwalało uznać je za karę umowną w rozumieniu art. 483 k.c. Sąd pierwszej instancji zakwalifikował to postanowienie jako klauzulę abuzywną na podstawie art. 385¹ k.c., wskazując, że narusza ono dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta, ograniczając jego prawo do zmiany sprzedawcy energii, co jest sprzeczne z zasadami Prawa energetycznego. Dodatkowo, sąd uznał, że zasądzenie roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), biorąc pod uwagę, że pozwana mogła nie być świadoma rzeczywistego charakteru umowy i jej nie realizowała. Powód w apelacji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.) poprzez błędne ustalenie, że umowa została zawarta w związku z działalnością gospodarczą, a nie jako umowa konsumencka, oraz naruszenie prawa materialnego (art. 385¹ k.c., art. 84 k.c., art. 483 § 1 k.c.). Sąd Okręgowy oddalił apelację, akceptując ustalenia i wnioski Sądu Rejonowego. Podkreślono, że pozwana działała jako konsument, a umowa nie była bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą. Sąd Okręgowy potwierdził, że kara umowna była klauzulą abuzywną, nie wiązała pozwanej i nie było podstaw do jej naliczenia. Sąd odniósł się również do kwestii błędu i niejasności postanowień umownych oraz odwołał się do nowelizacji przepisów dotyczących ochrony konsumentów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienie stanowi klauzulę abuzywną, ponieważ jest oderwane od rzeczywistej szkody, narusza dobre obyczaje i rażąco interes konsumenta, ograniczając jego prawo do zmiany sprzedawcy energii.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mechanizm ustalania kary umownej, oparty wyłącznie na pozostałym czasie trwania umowy i prognozowanej ilości energii, nie odzwierciedla rzeczywistej szkody przedsiębiorcy. Celem takiego zapisu jest zniechęcenie konsumenta do zmiany sprzedawcy, co narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń i równowagi kontraktowej, a także zasady Prawa energetycznego dotyczące swobody wyboru sprzedawcy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie apelacji
Strona wygrywająca
(...) Spółki Akcyjnej w W.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółki Akcyjnej w W. | spółka | powód |
| J. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Postanowienie umowy o sprzedaży energii elektrycznej przewidujące karę umowną za wcześniejsze rozwiązanie umowy zostało uznane za klauzulę abuzywną.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta i przesłanka bezpośredniego związku czynności prawnej z działalnością gospodarczą.
Pomocnicze
k.c. art. 483 § 1
Kodeks cywilny
Sąd uznał, że mechanizm ustalenia odszkodowania, oderwany od rzeczywistej szkody, pozwala uznać je za karę umowną.
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
k.c. art. 385³
Kodeks cywilny
Prawo energetyczne art. 4j
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne
Przepis ten realizuje zasadę swobody wyboru sprzedawcy energii, co stanowi dyrektywę interpretacyjną innych przepisów.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zasądzenie roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 233 § 1
Kodeks cywilny
Zarzut naruszenia przepisu dotyczącego oceny dowodów przez sąd pierwszej instancji.
k.c. art. 43¹
Kodeks cywilny
u.s.d.g. art. 2
Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej
u.s.d.g. art. 3
Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej
Dz.U. poz. 1495
Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych
Przepisy rozszerzające ochronę konsumencką na niektóre umowy zawierane przez osoby fizyczne związane z ich działalnością gospodarczą.
k.c. art. 84
Kodeks cywilny
k.c. art. 384
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna za wcześniejsze rozwiązanie umowy sprzedaży energii elektrycznej jest klauzulą abuzywną w rozumieniu art. 385¹ k.c. Pozwana działała jako konsument, a umowa nie była bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą. Postanowienie o karze umownej narusza dobre obyczaje i rażąco interes konsumenta. Zasądzenie roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Niejasność i skomplikowanie postanowień umowy oraz OWU dotyczących kary umownej.
Odrzucone argumenty
Umowa sprzedaży energii elektrycznej została zawarta między stronami w związku z prowadzoną przez niech działalnością gospodarczą. Postanowienia umowy dotyczące kary umownej nie wypełniają przesłanek do uznania ich za niedozwolone klauzule umowne. Sankcja z art. 385¹ k.c. nie ma zastosowania do umów dwustronnie gospodarczych. Pozwana miała wiedzę o rzeczywistym charakterze umowy i podmiocie, z którym ją zawarła (art. 84 k.c.). Niewykonanie zobowiązania niepieniężnego przez pozwanego uzasadnia zastosowanie art. 483 § 1 k.c.
Godne uwagi sformułowania
mechanizm ustalenia jego wysokości jest oderwany od rzeczywistej szkody przedmiotowa umowa zawierała takie uprawnienie w OW powyższe postanowienie jest klauzulą abuzywną powinien być traktowany jako dyrektywa interpretacyjna innych przepisów nieuzasadnionego utrudnienia realizacji uprawnienia do zmiany sprzedawcy narusza ekonomiczne interesy konsumenta Godzi w zasadę ekwiwalentności świadczeń oraz równowagi kontraktowej stron przewiduje po stronie konsumenta konieczność uiszczania świadczenia, pomimo niezaistnienia po stronie przedsiębiorcy realnej szkody taka klauzula narusza według sądu dobre obyczaje i ma na celu wyłącznie zniechęcenie konsumenta do ewentualnej zmiany operatora nie została prawidłowo poinformowana o fakcie, kto w rzeczywistości jest podmiotem umowy zasądzenie roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego nie można podzielić zrzutu apelującego, aby sąd czyniąc ustalenia odnoście stron umowy dokonał błędnych ustaleń samo sformułowanie zawarte z umowie „gospodarstwo rolne” nie musi świadczyć, że umowa została zawarta w związku z prowadzoną przez strony działalnością gospodarczą nie zostało wykazane aby była ona właścicielem dużego gospodarstwa rolnego stanowiącego w istocie przedsiębiorstwo produkcyjne nie zachodzi konieczność ich powtarzania nie są one sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały
Skład orzekający
Barbara Bojakowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul umownych dotyczących kar umownych w umowach sprzedaży energii elektrycznej zawieranych z konsumentami, a także kwestii ustalania statusu konsumenta przez rolników indywidualnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym treści umowy i OWU oraz statusu pozwanej jako konsumenta. Nowelizacja przepisów dotyczących ochrony konsumentów może wpływać na stosowanie niektórych argumentów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu klauzul abuzywnych w umowach z konsumentami, szczególnie w sektorze energetycznym, oraz porusza kwestię statusu prawnego rolników w obrocie gospodarczym.
“Czy kara umowna za zerwanie umowy z dostawcą prądu zawsze jest legalna? Sąd Okręgowy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 7344 PLN
Sektor
energetyka
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I Ca 303/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lipca 2021 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Barbara Bojakowska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2021 roku w Sieradzu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko J. K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Łasku z dnia 21 grudnia 2020 roku, sygn. akt I C 534/20 oddala apelację. Sygn. akt I Ca 303/21 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Wieluniu oddalił powództwo (...) Spółki Akcyjnej w W. skierowane przeciwko J. K. o zapłatę. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski, których istotne elementy przedstawiają się następująco: Pozwana oraz (...) S.A. w W. zawarli umowę sprzedaży energii elektrycznej. Umowa została podpisana przez pozwaną 6 czerwca 2016 r., przez (...) 15 września 2016 r. W jej ramach (...) zobowiązał się do sprzedaży pozwanej energii elektrycznej do 31 grudnia 2020 r. Sprzedaż miała nastąpić od 1 października 2016 r. W Ogólnych Warunkach Sprzedaży (...) Elektrycznej przewidziano, że w przypadku skorzystania z klienta z prawa do wypowiedzenia wcześniejszego umowy przed terminem jej obowiązywania, klient jest obowiązany do zapłaty kary umownej. Sąd wskazał na art. 483 k.c. i stwierdził, że w umowie nie użyto sformułowania „kara umowna” lecz jedynie odszkodowanie, choć sam mechanizm ustalenia jego wysokości jest oderwany od rzeczywistej szkody. Powyższe pozwala uznać zdaniem sądu owo odszkodowanie za karę umowną o jakiem mowa w ww. przepisie. Tak też widział to powód w sprawie. Podkreślono przy tym, że przedmiotowa umowa zawierała takie uprawnienie w OW. Takie odszkodowanie (kara umowna) miało być iloczynem ilości zakontraktowanej energii i ceny energii. Umowa została zawarta na 50 miesięcy (od października 2016 r. do grudnia 2020 r.). W ocenie sądu powyższe postanowienie jest klauzulą abuzywną, wskazując przy tym na regulacje prawne z art. 385 1 k.c. , art. 385 2 oraz 385 3 k.c. Sąd zauważył, że w tym przypadku przedmiotem umowy jest sprzedaż energii. Zgodnie z art. 4j ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne odbiorca paliw gazowych lub energii ma prawo zakupu tych paliw lub energii od wybranego przez siebie sprzedawcy. Przepis ów realizuje zasadę (...) (ang. T. Party A. ) w sprzedaży tego rodzaju dóbr i jak wskazał Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta w decyzji NR (...) z 24 czerwca 2020 r., powinien być traktowany jako dyrektywa interpretacyjna innych przepisów, których wykładnia – w oderwaniu od niego - mogłaby prowadzić do nieuzasadnionego utrudnienia realizacji uprawnienia do zmiany sprzedawcy – co bez wątpienia stałoby w sprzeczności z ww. nadrzędną zasadą (...) . Zwrócono też uwagę, że bazując na powyższym Prezes (...) uznał za niezezwolone wzorce umowne postanowienia przewidujące (w tym przypadku sprzedaży gazu) obowiązek uiszczenia kary w przypadku rozwiązania umowy przed upływem okresu jej obowiązywania. Takie zobowiązanie może bowiem prowadzić do ograniczenia uprawnienia konsumentów do zmiany sprzedawcy energii elektrycznej lub paliwa gazowego. Jej wysokość ustalana wyłącznie w oparciu o pozostały, przewidziany czas trwania umowy, zdaniem Prezesa, ma za zadanie wyłącznie zniechęcić odbiorcę do jej wypowiedzenia. W konkluzji organ doszedł do wniosku, że taka klauzula narusza ekonomiczne interesy konsumenta. Godzi w zasadę ekwiwalentności świadczeń oraz równowagi kontraktowej stron, gdyż przewiduje po stronie konsumenta konieczność uiszczania świadczenia, pomimo niezaistnienia po stronie przedsiębiorcy realnej szkody. Zdaniem sądu tożsame argumenty stoją za uznaniem tożsamego praktycznie postanowienia w przedmiotowej umowie. Umowa została zawarta na 4 lata, a wysokość kary została ustalona wyłącznie w oparciu o czas jej trwania i prognozowaną ilość energii. Tak określona opłata, która została w tym przypadku naliczona nieomalże na samym początku obowiązywania umowy narusza według sądu dobre obyczaje i ma na celu wyłącznie zniechęcenie konsumenta do ewentualnej zmiany operatora a nie naprawienie ewentualnej i czysto hipotetycznej szkody. Konkludując sąd stwierdził, że powyższe postanowienie jako abuzywne nie wiąże pozwanej a więc i nie ma podstawy do naliczenia odszkodowania. Podniesiono ponadto, że niezależnie od powyższego pozwana wskazywała na fakt, że nie została prawidłowo poinformowana o fakcie, kto w rzeczywistości jest podmiotem umowy, to jest kto jest jej sprzedawcą. Stanowisko pozwanej nie zawiera jednak oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli pod wpływem błędu czy podstępu, brak jest również pism, w tym wypowiedzenia, kierowanych przez pozwaną. Stąd też nie jest możliwe odniesienie się do powyższej instytucji prawnej. Uznając jednak prawdziwość twierdzeń pozwanej o braku wiedzy o rzeczywistym charakterze umowy, jak również fakt, że doprowadziła ona do jej praktycznie natychmiastowego rozwiązania i de facto nie korzystała z energii od powoda, w ocenie sądu zasądzenie roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a więc naruszałoby art. 5 k.c. Sąd wskazał także, że co do zasady umowa wzajemna zakłada ekwiwalentność świadczeń a w tym przypadku umowa ta nie była w ogóle realizowana. Trudno było stwierdzić sądowi jaką rzeczywistą szkodę poniosła powódka, a w szczególności, że uzasadnia ona obciążenie konsumenta kwotą ponad 7000 zł. Apelację od powyższego wyroku złożyła strona powodowa, która to zarzuciła: 1/ naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wybiórczą, a nie wszechstronną ocenę materiału dowodowego w postaci: umowy sprzedaży energii elektrycznej nr (...) z 6 czerwca 2016 roku, załącznika nr 1 do umowy sprzedaży energii elektrycznej (...) z 6 czerwca 2016 roku, ogólnych warunków sprzedaży energii elektrycznej i pominięcie przez sąd I instancji faktu, iż umowa sprzedaży została zawarta między stronami w związku z prowadzoną przez niech działalnością gospodarczą, a sprzedawana przez Powoda energia elektryczna dostarczana była do Gospodarstwa Rolnego Pozwanego - co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy przez sąd I instancji i zastosowania w toku wyrokowania przepisów odnoście ochrony konsumentów; 2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: a/ art. 385 1 k.c. poprzez: - niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, że postanowienia umowy sprzedaży energii elektrycznej w zakresie dotyczącym obciążenia karą umowną za rozwiązanie umowy przed końcem okresu na jaki została zawarta, wypełniają przesłanki do uznania ich za niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu ww. przepisu, podczas gdy prawidłowa interpretacja postanowień umownych w tym zakresie prowadzi do uznania, że nie kształtują one praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ani nie naruszają rażąco jego interesów, a tym samym przesłanki uznania ww. postanowienia umownego za niedozwolone nie zostały spełnione; - jego zastosowanie w sytuacji, gdy sankcja naruszenia art. 385 1 - ustanowiona jedynie dla umów zawieranych z konsumentami, natomiast umowa nr (...) jest umową dwustronnie gospodarczą i została przez Pozwanego zawarta w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, co w konsekwencji doprowadziło do uznania zastrzeżenia kary umownej za nieważne. b/ art. 84 k.c. poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż pozwana nie miała wiedzy o rzeczywistym charakterze umowy oraz podmiocie z którym tę umowę zawarła w sytuacji, gdy umowa wyraźnie wskazywała jaki podmiot będzie sprzedawała energię na rzecz pozwanej, gdyż opatrzona została wyraźnie logotypem powoda. Ponadto, nie można każdorazowo wywodzić o istnieniu błędu, jeżeli oświadczający (tak, jak pozwany) znał otaczającą go rzeczywistość i rozumiał okoliczności np. zawarcia i rozwiązania umowy, ale wyciągnął z nich niewłaściwe wnioski i podjął niesłuszną czy też niekorzystną dla siebie decyzję. Błąd bowiem polega na nieprawidłowości widzenia, a nie na nieumiejętności przewidywania i wnioskowania. c/ art. 483 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy, ze strony pozwanego doszło do niewykonania zobowiązania niepieniężnego, polegającego na niewypowiedzeniu umowy sprzedaży energii elektrycznej przed końcem okresu na jaki została zawarta lub powstrzymaniu się od dokonania innych działań które spowodowałyby rozwiązanie umowy z przyczyn leżących po stronie pozwanego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda 7344 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie; zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych - za I i II instancję; alternatywnie - na wypadek uznania przez sąd, że nie zachodzi podstawa do zmiany zaskarżonego wyroku, o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, zaś kontrola instancyjna nie wykazała nieprawidłowości, które uzasadniałyby zmianę zaskarżonego orzeczenia w kierunku postulowanym przez stronę skarżącą. Wbrew zarzutom zawartym w apelacji Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Sąd Okręgowy akceptuje w całości ustalenia faktyczne jak i wywody prawne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, zatem nie zachodzi konieczność ich powtarzania (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 227/03 , LEX nr 585855; z dnia 20 maja 2004 r., II CK 353/03 , LEX nr 585756; z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09 , LEX nr 518138; z dnia 27 kwietnia 2010 r., II PK 312/09 , LEX nr 602700). Powód w apelacji zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. , polegające na błędnym ustaleniu strony umowy, to jest pominięcia faktu, że umowa została zawarta w związku z prowadzaną przez strony działalnością gospodarczą. Stosownie do art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem dopiero wykazanie i uzasadnienie, że wnioski wyprowadzone przez sąd z określonego materiału dowodowego nie są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym pozwala na skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia tego przepisu. Nie można podzielić zrzutu apelującego, aby sąd czyniąc ustalenia odnoście stron umowy dokonał błędnych ustaleń, ponieważ samo sformułowanie zawarte z umowie „gospodarstwo rolne” nie musi świadczyć, że umowa została zawarta w związku z prowadzaną przez strony działalnością gospodarczą, w sytuacji kiedy dotyczy to rolnika indywidualnego, który ma tylko jeden licznik i brak jest jakiejkolwiek adnotacji, że zawarta umowa dotyczy dostawy energii do zabudowań gospodarskich, a nie mieszkaniowych. Poza tym zarzut ten faktycznie dotyczy ewentualnie naruszenia prawa materialnego to jest art. 22 1 k.c. czyli „definicji konsumenta” oraz stanowiący element tej definicji pojęcie „prowadzenie działalności gospodarczej” określone w art. 43 1 k.c. Zgodnie z treścią art. 22 1 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że zawartą w art. 22 1 k.c. przesłankę bezpośredniego związku czynności prawnej dokonywanej przez osobę fizyczną z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą lub zawodową należy badać przy uwzględnieniu typu i rodzaju dokonywanej czynności prawnej, jej przedmiotu, a także okoliczności towarzyszących jej zawarciu. Bezpośredni związek z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową jest wyłączony, jeżeli podejmowana przez osobę fizyczną czynność prawna zmierza do zaspokajania potrzeb własnych i „prywatnych” podmiotu i jego rodziny, jest nastawiona na zapewnienie funkcjonowania gospodarstwa domowego (wyrok z 13.06.2012 r., II CSK 515/11, LEX nr 1231312). Definicję działalności gospodarczej na gruncie prawa publicznego, sformułowaną na jego użytek, do której nawiązuje przytoczone stanowisko judykatury, zawiera art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447). Stanowi ją zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Działalnością gospodarczą jest także działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie upraw oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, do której jednak na podstawie art. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie stosuje się jej przepisów. Rolnik indywidualny wykonujący we własnym imieniu tak określoną działalność gospodarczą jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 . Na gruncie art. 43 1 k.c. rolnik indywidualny prowadzący we własnym imieniu działalność wytwórczą w zakresie upraw o wymienionych cechach działalności gospodarczej, a więc także działający bez zamiaru osiągnięcia zysku, jest przedsiębiorcą. Do kategorii tej nie należą rolnicy nieuczestniczący w obrocie gospodarczym, którzy prowadzą gospodarstwo rolne zaspakajające jedynie potrzeby własnej rodziny, wymaganie bowiem uczestnictwa w obrocie polega na realizowaniu swojej działalności przez odpłatne ekwiwalentne świadczenia wzajemne spełniane za pomocą wielorazowych czynności faktycznych i prawnych np. umów kontraktacji lub sprzedaży produktów rolnych (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 40/91). Nie ma jednego wzorca określającego w sposób uniwersalny status rolnika jako przedsiębiorcy; zagadnienie to podlega indywidualnemu rozstrzygnięciu przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności danego przypadku, pośród których istotne są m.in. zakres prowadzonej działalności rolniczej, jej model oraz stopień organizacyjny. Nie stoi to na przeszkodzie dla uznania rolnika za przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, jeśli tylko jego działalność posiada przyjęte powszechnie w orzecznictwie i doktrynie prawa cechy definiujące działalność gospodarczą (por. uchwała SN z dnia 26 lutego 2015 r. III CZP 108/14) W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wprost odwołał się do uchwały składu siedmiu sędziów z 17.11.2011 r., ponownie wskazując, że w świetle art. 22 1 k.c. , który z mocy odesłania zawartego w art. 4 pkt 12 u.o. k.k. wyznacza również pojęcie konsumenta na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, konsumentem może być jedynie osoba fizyczna, niedziałająca w ramach własnej działalności gospodarczej lub zawodowej, która dokonuje czynności prawnej z przedsiębiorcą, a co najmniej składa mu oświadczenie woli. Czynnością bezpośrednio związaną z działalnością gospodarczą jest nabywanie przez rolnika indywidualnego, prowadzącego działalność gospodarczą w formie gospodarstwa rolnego, środków produkcji, tj. maszyn urządzeń i innego wyposażenia gospodarstwa, służących prowadzonej działalności wytwórczej i wprowadzaniu do obrotu wyprodukowanych towarów, oraz korzystanie z odpłatnych usług służących tym celom (por. uzasadnienie wyroku SN z 3 października 2014 r. V CSK 630/13) Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy uznać, że ustalonym stanie faktycznym prawidłowe jest stanowisko Sądu Rejonowego , że pozwana nie jest profesjonalnym uczestnikiem obrotu gospodarczego w zakresie zawierania umowy o dostawę energii elektrycznej. Nie zostało bowiem wykazane aby była ona właścicielem dużego gospodarstwa rolnego stanowiącego w istocie przedsiębiorstwo produkcyjne, a nadto, że zawierana umowa była bezpośrednio związana z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Prawidłowa jest ocena Sądu Rejonowego, że czynności prawne pozwanej związane z zawarciem umowy nie wchodziły w zakres jej działalności gospodarczej, która de facto nie została w jakikolwiek sposób wykazana. Sam fakt wpisania do załącznika umowy grupy taryfowej przez pracownika powoda „C 12B” takiego dowodu nie stanowi. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 385 1 k.c. Jak wynika z powyższych rozważań pozwana przy zawieraniu przedmiotowej umowy posiadała status konsumenta, a więc przepis ten znajduje zastosowanie przy ocenie postawień umowy zawartej między stronami. Nadto zostały spełnione wszystkie pozostałe przesłanki konieczne do uznania zapisu o karze umownej za abuzywne. W tym zakresie Sąd Okręgowy w całości podziela rozważania Sądu Rejonowego nie znajdując potrzeby ich powtarzania. Dodatkowo należy też zauważyć , że z dniem 1.01.2021 r. weszły w życie przepisy zawarte w ustawie z 31.07.2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych (Dz.U. poz. 1495), które rozciągnęły ochronę konsumencką w zakresie klauzul abuzywnych ( art. 385 5 k.c. ), rękojmi za wady ( art. 556 4 , 556 5 , 576 5 k.c. ), prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa (art. 38a ustawy o prawach konsument) na osobę fizyczną – „zawierającą umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, gdy z treści tej umowy wynika, że nie posiada ona dla tej osoby charakteru zawodowego, wynikającego w szczególności z przedmiotu wykonywanej przez nią działalności gospodarczej, udostępnionego na podstawie przepisów o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej”. Tym samym, jak się wydaje, ustawodawca postanowił w zakresie wskazanym powyższą ustawą rozwiązać problem umów zawieranych przez przedsiębiorców – osoby fizyczne wprawdzie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a więc których cel nie zmierza choćby częściowo do zaspokojenia ich osobistych potrzeb, ale których przedmiot pozostaje poza zakresem prowadzonej działalności, a więc w których osoby te nie są profesjonalistami. Odnoszenie się do zarzutu naruszenia art. 84 k.c. jest co do zasady bezprzedmiotowe, ponieważ Sąd Rejonowy nie rozważał czy pozwana skutecznie uchyliła się od skutków zawartej umowy zawartej pod wpływem błędu, bo nie złożyła takiego oświadczenia powodowi. Niemniej należy zgodzić się z poglądem Sądu Rejonowego, że pracownicy apelującego wykorzystując zaufanie pozwanej i jej łatwowierność wprowadzili ją w błąd co do podmiotu z którym miała być zwarta umowa oraz jej warunków. Świadczy o tym dobitnie jej zachowanie, kiedy pracownik aktualnego dostawcy chciał zdjąć jej licznik. Niezwłocznie udała się do swego dotychczasowego dostawcy i złożyła oświadczenie o woli dalszego kontynuowania dotychczasowej umowy, a skutkiem tego był brak realizacji umowy zawartej z powodem. Nie było to niestety odosobnione zachowanie przedstawili podmiotów sprzedających energię elektryczną, dążących do zmanipulowania konsumentów aby zmienili dostawcę energii elektrycznej. Nie został też naruszony art. 483 § 1 k.c. kary umowej. Abstrahując od tego, że postanowienie o karze umownej zostało uznane za nieważne, z powodu jego abuzywności, to sposób jej ustalenia w postaci wzoru, zawarty w OWU, (które nie zostały przez pozwaną podpisane, więc nie jest wiadomo, czy w ogóle się z nimi zapoznała) jest tak skomplikowany, że nie można przyjąć, aby został on przez obie strony ustalony, w szczególności, aby pozwana nie tylko miała wiedzę o jej istnieniu, ale też jej wysokości. Na uwagę zasługuje też fakt, że umowa w zakresie kary umownej odsyła do OWU w pkt IV, podczas gdy faktycznie o ustalaniu wysokości odszkodowania jest mowa w pkt. III OWU. Trudno wiec przyjąć, nawet gdyby uznać , że pozwana nie jest konsumentem, że wiąże ją ustalona w OWU wysokość kary umownej skoro w przywołanym w umowie punkcie IV OWU nie ma takiego postanowienia. Przy czym należy zauważyć, że powód korzystał z wzorca umownego przy zawieraniu umowy. Wśród przedstawicieli doktryny powstała wątpliwość, czy zastrzeżenie kary umownej może zostać dokonane we wzorcu umownym (por. W.J. Katner [w:] System Prawa Handlowego , t. 5, 2014, s. 381; W. Popiołek [w:] Kodeks cywilny , t. 2, red. K. Pietrzykowski, 2015, s. 87, nb 2, i K. Zagrobelny [w:] Kodeks cywilny... , red. E. Gniewek, P. Machnikowski, 2014, s. 966, nb 2). Zdaniem M. L. zasady inkorporacji wzorca umownego określone zostały w sposób wyczerpujący w art. 384 i n. k.c. Wobec tego jeżeli postanowienia dotyczące kar umownych zostały sformułowane zgodnie z treścią przepisu, nie ma podstaw, aby wyłączać spośród wiążących postanowień takiego wzorca te, które dotyczą kary umownej. Ważne jest, aby wskazać, że we wzorcu umownym można określić wszelkiego rodzaju prawa i obowiązki stron, w konsekwencji również główne, jak i uboczne, w tym zasady odpowiedzialności odszkodowawczej. Oceniając postanowienia zawartej pomiędzy stronami umowy, w tym postanowienia o karze umownej, pod kątem spełniania wymagań określonych w art. 384 k.c. i następnych, należy stwierdzić, że nie są one sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały. W § 7 pkt 4-6 jest mowa o karze umownej, podczas gdy w OWU w pkt III jest mowa o odszkodowaniu, a pkt IV OWU nie dotyczy ani kary umownej ani odszkodowania. Nadto sposób ustalania wysokości kary wymaga wiedzy i danych, której strona umowy, jaką jest osoba fizyczna nie jest w stanie ustalić samodzielnie. Przywołane przez apelującego liczne orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie kary umownej nie znajduje w rozpoznawanej sprawie zastosowania. Nie dotyczy ono umów zawieranych przy użyciu wzorca oraz stron umowy, w których jedna jest wyraźnie stroną słabszą. Z powyższych względów apelacja nie zasługiwania uwzględnienie i podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI