I Ca 271/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy oddalił apelację Gminy K. od wyroku nakazującego złożenie oświadczenia woli dotyczącego przeniesienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości ze studnią głębinową na rzecz Spółdzielni Kółek Rolniczych w likwidacji.
Spółdzielnia Kółek Rolniczych w likwidacji domagała się od Gminy K. zobowiązania do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z posadowioną na niej studnią głębinową. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo. Gmina wniosła apelację, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Sąd Okręgowy oddalił apelację, uznając, że Spółdzielnia posiadała tytuł prawny do gruntu w wymaganej dacie i dochowała terminu do zgłoszenia roszczenia.
Spółdzielnia Kółek Rolniczych w K. w likwidacji wystąpiła z powództwem przeciwko Gminie K., domagając się zobowiązania do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wraz ze znajdującą się na niej studnią głębinową. Sąd Rejonowy w Zambrowie uwzględnił powództwo, opierając się na przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustalając, że Spółdzielnia była użytkownikiem gruntu. Pozwana Gmina K. wniosła apelację, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 204 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami) oraz naruszenie przepisów postępowania (art. 233 §1 k.p.c.) poprzez błędne ustalenia faktyczne. Sąd Okręgowy w Łomży oddalił apelację, uznając ją za bezzasadną. Sąd Okręgowy potwierdził prawidłowość ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego, ale szczegółowo przeanalizował kwestie prawne związane z nabyciem przez Gminę własności nieruchomości oraz roszczeniem Spółdzielni o ustanowienie użytkowania wieczystego. Kluczowe było ustalenie, czy Spółdzielnia posiadała przymiot użytkownika gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz czy dochowała terminu do zgłoszenia roszczenia. Sąd Okręgowy uznał, że oświadczenie Wójta Gminy z 1992 r. o naliczeniu opłat za użytkowanie nieruchomości, w tym działki nr (...), potwierdzało tytuł prawny Spółdzielni. Oddalenie apelacji uzasadniono również tym, że protokół przekazania studni głębinowej dotyczył samego urządzenia, a nie gruntu, i nie pozbawiał Spółdzielni władztwa nad działką. Sąd Okręgowy podkreślił, że decyzja uwłaszczeniowa Gminy miała charakter deklaratoryjny, a Gmina stała się właścicielem z mocy prawa w 1990 r. Roszczenie Spółdzielni zostało zgłoszone w terminie do 31 grudnia 1996 r., co potwierdził akt notarialny z 2012 r. dotyczący oddania w użytkowanie wieczyste innych działek.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli wniosek został złożony w terminie określonym w przepisach prawa materialnego, który był wielokrotnie przedłużany, a spółdzielnia posiadała przymiot użytkownika gruntu w wymaganej dacie.
Uzasadnienie
Sąd analizuje ewolucję przepisów dotyczących roszczeń spółdzielni o ustanowienie użytkowania wieczystego, podkreślając znaczenie posiadania statusu użytkownika w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz dochowania terminu do zgłoszenia roszczenia. Kluczowe jest ustalenie tytułu prawnego do gruntu na podstawie dokumentów, takich jak decyzje administracyjne czy oświadczenia o naliczeniu opłat.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie apelacji
Strona wygrywająca
powód
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Spółdzielnia Kółek Rolniczych w K. w likwidacji | spółka | powód |
| Gmina K. | instytucja | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
u.g.n. art. 204 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis ten stanowi podstawę roszczenia spółdzielni o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu oraz o przeniesienie własności znajdujących się na nim budynków i urządzeń, jeśli w dniu 5 grudnia 1990 r. były użytkownikami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy.
u.g.n. art. 204 § 5
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis ten określa termin prekluzyjny do złożenia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego i przeniesienie własności budynków, który pierwotnie wynosił do 31 grudnia 1994 r., a następnie został przedłużony do 31 grudnia 1996 r.
Pomocnicze
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd i zasady swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia apelacji.
k.c. art. 238
Kodeks cywilny
Dotyczy opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego.
Ustawa o samorządzie terytorialnym
Określa charakter gminy jako wspólnoty samorządowej i nadaje jej osobowość prawną.
Ustawa o przepisach wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § 1
Reguluje przejście mienia ogólnonarodowego na własność gmin.
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Przepisy poprzedzające ustawę o gospodarce nieruchomościami, dotyczące użytkowania gruntów.
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Przepisy dotyczące ustalania cen nieruchomości i opłat z tytułu użytkowania wieczystego.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu
Określa dokumenty wystarczające do stwierdzenia prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnię.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółdzielnia posiadała przymiot użytkownika gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Spółdzielnia dochowała terminu do zgłoszenia roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego. Przekazanie studni głębinowej nie pozbawiło Spółdzielni władztwa nad działką. Decyzja uwłaszczeniowa Gminy ma charakter deklaratoryjny.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 204 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że powódka była użytkownikiem części nieruchomości ze znajdującą się na niej studnią głębinową. Naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez błędne dokonanie ustaleń faktycznych i nieuwzględnienie dowodów świadczących o sprzedaży studni.
Godne uwagi sformułowania
Decyzja taka ma bowiem charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Powódka jako podstawę roszczenia wskazała art. 204 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Konieczną przesłanką ustanowienia uprawnienia z art. 204 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami było posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przymiotu użytkownika gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy. Zbycie studni głębinowej posadowionej na nieruchomości nie świadczyło o utracie użytkowania działki przez Spółdzielnię. Nieruchomość, na której posadowiona była studnia głębinowa pozostała niewątpliwie w użytkowaniu powodowej Spółdzielni.
Skład orzekający
Włodzimierz Wójcicki
przewodniczący
Anna Kacprzyk
sprawozdawca
Krzysztof Adamiak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie statusu użytkownika gruntu na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz dochowanie terminu do zgłoszenia roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego na podstawie art. 204 u.g.n."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z przekształceniami własnościowymi nieruchomości w okresie transformacji ustrojowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii prawnych związanych z prawem do nieruchomości i roszczeniami wynikającymi z transformacji ustrojowej, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w nieruchomościach.
“Czy można odzyskać prawo do gruntu po latach? Kluczowe znaczenie daty i dokumentów w sprawie użytkowania wieczystego.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I Ca 271/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Włodzimierz Wójcicki Sędziowie: Anna Kacprzyk (spr.) Krzysztof Adamiak Protokolant: Anna Sobieska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. na rozprawie sprawy z powództwa Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. w likwidacji przeciwko Gminie K. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w W. Mazowieckiem z dnia 29 sierpnia 2014 r., sygn. akt VI C 236/13 I. apelację oddala; II. zasądza od pozwanej Gminy K. na rzecz powoda Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. w likwidacji kwotę 1800 /jeden tysiąc osiemset/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Sygn. I Ca 271/14 UZASADNIENIE Spółdzielnia Kółek Rolniczych w (...) w K. domagała się zobowiązania Gminy K. do złożenia oświadczenia woli dotyczącego przeniesienia prawa wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w K. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...) w K. . Pozwana Gmina K. powództwa nie uznała i wniosła jego o oddalenie. Wyrokiem z 29 sierpnia 2014 r. Sąd Rejonowy Zambrowie VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. Mazowieckiem uwzględnił powództwo i zobowiązał pozwaną Gminę do złożenia oświadczenia woli o treści następującej: „Gmina K. oświadcza, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. nr 102 poz. 651 z 2010 roku, ze zmianami) oddaje Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. w likwidacji, w użytkowanie wieczyste na lat dziewięćdziesiąt dziewięć (99) począwszy od dnia wpisania tego prawa w księdze wieczystej, nieruchomość gruntową o powierzchni 0,169 ha położoną w obrębie K. , oznaczoną w ewidencji gruntów numerem (...) , dla której Sąd Rejonowy w Zambrowie IX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w W. Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) oraz przenosi nieodpłatnie własność znajdującego się na tej działce urządzenia w postaci studni głębinowej”. Orzeczono nadto o kosztach procesu. Sąd Rejonowy ustalił, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w B. z 23 lutego 1966 r. nr (...) (...) o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu działka numer (...) we wsi K. została podzielona na oznaczone numerami: (...) . Jednocześnie powyższym orzeczeniem działka numer (...) została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Jako właściciel tej działki została wpisana do ewidencji gruntów Dyrekcja Budownictwa Rolniczego w B. filia P.O.M. Decyzją nr (...) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z 30 listopada 1973 r. w sprawie przekazania filii przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa na rzecz spółdzielni kółek rolniczych nastąpiło przekazanie z dniem 1 stycznia 1974 r. na rzecz Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. – filii w K. Państwowego Ośrodka (...) w C. (§1 pkt. 25 decyzji). Na gruncie przekazanym powyższą decyzją na rzecz powódki została rozbudowana baza Spółdzielni; wzniesiono budynki: mieszkalny, gospodarczy, magazynowy, warsztatowy, garażowy, piwnicę, rampę rozładunkową, garaż na kombajny oraz studnię głębinową. W dniu 8 grudnia 1987 roku spisano protokół przekazania studni głębinowej przez powódkę Wojewódzkiemu Zarządowi Inwestycji Rolnych w Ł. z siedzibą w Z. . Z treści protokołu wynika, że (...) K. przekazuje, a (...) w Ł. przejmuje studnię głębinową na działce (...) u dla potrzeb wodociągu wiejskiego. Za przekazaną studnię powódka w dniu 8 grudnia 1987 r. wystawiła fakturę na kwotę 667960,00 zł netto Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że w dniu powódka 5 grudnia 1990 r. była użytkownikiem gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, w postaci działek nr (...) , na których była urządzona baza gospodarcza. W dniu 23 listopada 1992 r. zarząd Spółdzielni zwrócił się do Gminy w K. z prośbą o „nadanie uwłaszczenia”, m. in. działek o nr nr 187/2, 187/3, 188/2 położonych w K. . Decyzją Wojewody (...) nr GK.VIII. (...) -9-11/93 z 29 czerwca 1993 r. stwierdzono, że Gmina K. nabyła z mocy prawa własność m. in. działki numer (...) . Na podstawie decyzji Wójta Gminy K. nr (...) . (...) z 14 grudnia 2007 r. działka nr (...) została podzielona na mniejsze o nr nr (...) . Notarialną umową oddania gruntu w użytkowanie wieczyste i nieodpłatne przeniesienie własności budynków z 31 sierpnia 2012 r. Gmina K. oddała Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. w użytkowanie wieczyste działki o nr nr (...) . Następnie decyzją Wójta Gminy z 20 maja 2013 r. działka nr (...) została podzielona na działki o numerach (...) . Z ustaleń Sądu wynika nadto, że obecnie w ewidencji gruntów wpisana jest Gmina K. jako właściciel działki numer (...) . Odnośnie działek (...) powódka figuruje jako użytkownik wieczysty. W użytkowaniu wieczystym działki nr (...) dysponuje udziałem w (...) części obok R. i B. małżonków K. z udziałem (...) części, M. i D. małżonków R. z udziałami w (...) części oraz (...) części. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i powołując się na art. 204 ust 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.) Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne. Wskazał, że strony akceptowały prawa powódki do gruntu na którym urządzono bazę Spółdzielni, czego potwierdzeniem była umowa z 31 sierpnia 2012 r., dotycząca oddania gruntu w użytkowanie wieczyste i nieodpłatne przeniesienie własności budynków przez Gminę na rzecz Spółdzielni. W obrębie bazy Spółdzielni znajdowała się także działka nr (...) , stanowiąca przedmiot niniejszego postepowania, uprzednio wchodząca w skład działki nr (...) . Zdaniem Sądu Rejonowego, a wbrew poglądowi pozwanej, zbycie studni głębinowej posadowionej na nieruchomości nie świadczyło o utracie użytkowania działki przez Spółdzielnię. Nie został bowiem przedstawiony żaden dokument, który wskazywałby na pozbawienie Spółdzielni władztwa nad powyższą działką. Rozliczenia związane z zapłatą za studnię, po przekazaniu jej na użytek wodociągu wiejskiego, dotyczyły samego urządzenia, bez wiązania tego z gruntem, na którym tę studnia się znajdowała. Wskazywała o tym treść protokołu z 8 grudnia 1987 r. Postępowanie dowodowe potwierdziło władanie działką przez powódkę, ograniczone jedynie w części wylotu studni, zagrodzonego siatką w strefie bezpośredniej ochrony ujęcia wodnego. Jako podstawę orzeczenia o kosztach procesu powołano art. 98 k.p.c. Pozwana Gmina K. zaskarżyła powyższy wyrok apelacją zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego – art. 204 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości poprzez uznanie, że powódka była użytkownikiem części nieruchomości ze znajdującą się na niej studnią głębinową; 2) naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez błędne dokonanie ustaleń faktycznych i nieuwzględnienie dowodu z dokumentów strony powodowej złożonych w urzędzie Gminy jako „zestawienie budynków i budowli znajdujących się na nieruchomościach będących w użytkowaniu (...) , w których Spółdzielnia pomijała studnię, a także dokumentów świadczących o sprzedaży studni. Na tej podstawie pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenie zapadłego orzeczenia i przekazanie sprawy do rozpatrzenia sądowi I instancji. Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje: Apelacja nie była zasadna. We wniesionym środku zaskarżenia zostały sformułowane dwa zarzuty, dotyczące zarówno podstawy faktycznej jak i prawnej. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu wadliwego dokonania ustaleń faktycznych, a następnie dokonać oceny prawnomaterialnej. Na tym tle stwierdzić trzeba, że Sąd Rejonowy poddał zgromadzone dowody oceni rzetelnej i zgodnej z zasadami doświadczenia życiowego, nie naruszając przy tym art. 233 §1 k.p.c. W efekcie – jako prawidłowe – Sąd Okręgowy przyjął je za własne. Umknęły jednak Sądowi Rejonowemu niektóre okoliczności związane z charakterem zgłoszonego roszczenia. Wiązało się to z jednoczesną oceną prawną, tj. prawidłowością zastosowania przepisów ustawy z ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn zm.), a przede wszystkim art. 204 ust. 1 tejże ustawy. W tym miejscu stwierdzić trzeba, że nie ma wątpliwości, iż działka nr (...) położona w K. była przedmiotem wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w B. z 23 lutego 1966 r. nr (...) (...) . Zauważyć można, że wówczas gromadzkie rady narodowe, ich prezydia i wydziały stanowiły terenowe organy władzy i administracji państwowej (por. ustawę z 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych – Dz. U. z 1963 r. nr 29, poz. 172 z późn. zm.), które na gruncie cywilnoprawnym stanowiła emanację Skarbu Państwa. Taki sam charakter – podstawowej jednostki podziału administracyjno – gospodarczego – miała gmina (miasto) utworzona na podstawie ustawy z 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. nr 49, poz. 312). Dopiero ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. nr 16, poz. 95 z późn. zm.) zmieniła charakter gminy nadając jej status wspólnoty samorządowej, obejmującej mieszkańców na określonym terytorium oraz osobowość prawną odrębną od Skarbu Państwa. Na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. o przepisach wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 z późn zm.) mienie ogólnonarodowe należące m.in. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stało się z mocy prawa mieniem właściwych gmin w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r. Jedynym dowodem powyższego nabycia (uwłaszczenia) była decyzja wojewody wydawana na podstawie art. 18 ust. 1 przedmiotowej ustawy. A zatem decyzja uwłaszczeniowa Wojewody (...) (a nie Urzędu Wojewódzkiego stanowiącego organ pomocniczy) z 29 czerwca 1993 r., stwierdzająca nabycie przez Gminę K. własności m.in. działki nr (...) w K. , oznaczała, że Gmina stała się jej właścicielką z dniem 27 maja 1990 r.. Decyzja taka ma bowiem charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Powódka jako podstawę roszczenia wskazała art. 204 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn zm.). Roszczenie powyższe po raz pierwszy pojawiło się w art. 2 ustawy z 29 września 1990 o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464), z tym że w wypadku spółdzielni (z wyjątkiem spółdzielni mieszkaniowych) możliwość taka została wyartykułowana w ust 10 dodanym do cyt. art. 2 w art. 10 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 83, poz. 373 z późn zm.), która weszła w życie 19 września 1991 r. Przepis ten przewidywał uprawnienie spółdzielni do otrzymania w użytkowanie wieczyste gruntu oddanego im w użytkowanie na mocy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127) bez konieczności przeprowadzania przetargu, o którym mowa w art. 4 ust. 8 tej ustawy. Następnie przepis powyższy „wypadł” z art. 2 powyższej ustawy po jej zmianie dokonanej ustawą z 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 91, poz. 455), która weszła w życie w dniu 24 grudnia 1992 r. W jego miejsce wszedł art. 2c dodany w art. 1 ustawy z 7 października 1992 r. , w brzmieniu następującym: spółdzielni, a także związkowi spółdzielczemu, które w dniu 5 grudnia 1990 r. były użytkownikami gruntu, o którym mowa w art. 1 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127, nr 103, poz. 446 i nr 107, poz. 464), stanowiącego własność Skarbu Państwa lub gminy, przysługuje roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu oraz o przeniesienie własności znajdujących się na nim budynków i innych urządzeń oraz lokali ( art. 2c ust. 1 ). W ust. 5 tegoż przepisu przewidziano wygaśnięcie powyższych roszczeń z dniem 31 grudnia 1994 r. Następnie po utracie mocy ustawy z 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 91, poz. 455),co nastąpiło z dniem 1 stycznia 1998 r., po wejściu w życie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm.), w to miejsce wszedł art. 204 ust. 1 przewidujący, że spółdzielni, związkowi spółdzielczemu oraz innym osobom prawnym, które w dniu 5 grudnia 1990 r. były użytkownikami gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy, przysługuje roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu oraz o przeniesienie własności znajdujących się na nim budynków, innych urządzeń i lokali. Roszczenia, o których mowa w ust. 1 , wygasły, jeżeli wnioski w tej sprawie nie zostały złożone do dnia 31 grudnia 1996 r. (ust. 5 tegoż przepisu). Jak wynika z treści powyższych przepisów, ich zmiana między datą złożenia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego przez Spółdzielnię, a rozpoznaniem przedmiotowej sprawy nie miała zasadniczego znaczenia, gdyż co do zasady chodziło o to samo roszczenie. W art. 204 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przedłużono jedynie termin prekluzyjny do wystąpienia z roszczeniem. Powyższy termin ma charakter normy prawa materialnego. Jego istotą jest to, że uprawniony może skutecznie domagać się realizacji żądania (roszczenia) materialnoprawnego w określonym czasie. Rozważany termin z art. 204 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami , (a także z art. 2c ust. 5 z 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – Dz. U. nr 91, poz. 455) ma charakter prekluzji pozasądowej, dotyczy bowiem ograniczenia czasowego do wykonania prawa kształtującego, a nie do sądowego dochodzenia roszczenia. Konieczną przesłanką ustanowienia uprawnienia z art. 204 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami było posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przymiotu użytkownika gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy. W uprzednio obowiązującym art. 2c ust. 5 z 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 91, poz. 455 z późn zm.) mowa była o użytkowaniu gruntów w tej dacie przewidziana w art. 1 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127, nr 103, poz. 446 i nr 107, poz. 464). W uchylonym z dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. nr 23, poz. 97 z późn. zm.) przewidywano w §6, że stwierdzenia prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnię dokonuje się na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: decyzji o przekazaniu spółdzielni nieruchomości w użytkowanie, decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, a także na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron potwierdzających przekazanie nieruchomości w użytkowanie spółdzielniom, złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a. , jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1. Podkreślić należy, że objęcie regulacją stanów z przeszłości, w której źródłem użytkowania były nie tylko czynności prawne, ale i decyzje, których odnalezienie mogło nastręczać trudności, skłoniło prawodawcę do daleko posuniętej liberalizacji w zakresie środków dowodowych wystarczających do stwierdzenia użytkowania, ale nie zmieniało to charakteru użytkowania jako przesłanki roszczenia opartego po zmianach na treści przepisu art. 204 u.g.n. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2003 r., sygn. III CK 12/02, publ. LEX nr 523604). Reasumując: konieczne było ustalenie czy powodowa Spółdzielnia dochowała terminu do zgłoszenia roszczenia do pozwanej oraz czy posiadała przymiot formalnego użytkownika gruntu stanowiącego przedmiot sprawy w dniu 5 grudnia 1990 r. Kwestie związane z posiadaniem przez Spółdzielnię tytułu władania gruntem nie były przedmiotem dokładnych rozważań Sądu Rejonowego. Nie budzi wątpliwości, że decyzja z 9 lipca 1969 r. Wydziału (...) i Leśnictwa Powiatowej Rady Narodowej w W. Mazowieckiem (k. 98) o przekazaniu w użytkowanie Kółku Rolniczemu w K. gruntów o powierzchni 0,36 ha, obejmowała jedynie działki oznaczone nr nr (...) . Nie dotyczyła natomiast działki nr (...) . Trzeba jednak zauważyć, że w aktach księgi wieczystej (...) znajduje się oświadczenie Wójta Gminy w K. z 10 marca 1992 r., skierowane do powodowej Spółdzielni, mocą którego naliczono opłatę roczną z tytułu użytkowania nieruchomości stanowiących własność Gminy K. na rok 1992. Opłata powyższa została naliczona za użytkowanie działek oznaczonych w ewidencji gruntów K. nr nr (...) (...) oraz działki nr (...) położonej w W. . Podstawą ustalenia powyższej opłaty były przepisy ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127), oraz przepisy wykonawcze do powyższej ustawy, a także art. 238 k.c. Wprawdzie powołane przepisy dotyczą opłat za użytkowanie wieczyste, niemniej nie ma wątpliwości, że wówczas Spółdzielnia nie była użytkownikiem wieczystym powyższych gruntów. Poza tym rozdział 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości , w którym wskazane przepisy zostały umieszczone dotyczy ustalania nie tylko cen nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i własność gminy oraz opłat z tytułu użytkowania wieczystego, ale także opłat z tytułu zarządu oraz z tytułu innych opłat. Powyższy dokument (z 10 marca 1992 r.) dowodzi aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, o jakim mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. nr 23, poz. 97 z późn. zm.), co pozwoliło potwierdzić przekazanie nieruchomości w użytkowanie powodowej Spółdzielni. W jej skład wchodziła działka nr (...) , której podział na działki nr (...) (stanowiącą przedmiot sprawy) nastąpił na podstawie decyzji Wójta Gminy K. z 14 grudnia 2007 r. nr (...) . (...) (k. akt księgi wieczystej nr (...) ). A zatem, powodowa Spółdzielnia użytkowała w przeszłości nieruchomość, obejmująca działkę o obecnym nr (...) , na której umiejscowiona została studnia głębinowa. Na tym tle ocenić należało treść protokołu z 8 grudnia 1987 r., spisanego na okoliczność „przekazania” Wojewódzkiemu Zarządowi Inwestycji Rolnych w Ł. studni głębinowej przez (...) K. . Zgodnie z jego treścią nastąpiło przejęcie studni – jako urządzenia – dla potrzeb wodociągu wiejskiego (k. 28). W szczególności na potrzeby przekazania studni głębinowej nie wydzielono jakiegokolwiek obszaru gruntu celem wyznaczenia zakresu władztwa Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych w Ł. , jaki jednocześnie podlegałby wyłączeniu spod władztwa SKRu w celu korzystania ze studni. Doszło do przekazania studni głębinowej umiejscowionej – jak wynika z treści protokołu – „na działce (...) u” (k. 28). Nie dowodziło formalnego przeniesienia władania wystawienie faktury z określeniem wartości studni. Powyższe okoliczności wskazywały na korzystanie ze studni przez zarządzającego wodociągiem w ramach prawa Spółdzielni i za jej zgodą. Nieruchomość, na której posadowiona była studnia głębinowa pozostała niewątpliwie w użytkowaniu powodowej Spółdzielni. Do ogrodzenia terenu wokół studni doszło dopiero w 2007 r., ale nie na potrzeby celu pierwotnego –korzystania ze studni, a ze względów chociażby bezpieczeństwa. Jak wskazał świadek S. S. – ze wszystkich skrawków terenu korzystała Spółdzielnia także na jej koszt wykonane zostało ogrodzenie wokół studni. Wskazał on wprost, że studnia oddana została w użytkowanie, była to „wola władzy”. Faktura została wystawiona właśnie za użytkowanie studni, a nadto brak jest danych czy faktycznie fakturę taką opłacono. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu Okręgowego spełniony został warunek użytkowania spornego gruntu przez powodową Spółdzielnię w dacie 5 grudnia 1990 r., niezależnie czy studnia jako urządzenie była wówczas wykorzystywana przez inny podmiot. Powodowa Spółdzielnia dochowała także wymogu z art. 204 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami . Niewątpliwie pismem z 23 listopada 1992 r. (k. 4) Zarząd Spółdzielni zwrócił się do Gminy w K. o „nadanie uwłaszczenia” na kilka nieruchomości, w tym też na działkę nr (...) , podzieloną później, w 2007 r. na działki nr (...) . Spełniony również został statuowany treścią art. 204 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami , warunek zgłoszenia roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu oraz o przeniesienie własności znajdującej się na nim studni w terminie do 31 grudnia 1996 r. Przyznać należy, że treść złożonego pisma w kontekście przytoczonego przepisu jest mało precyzyjna; zwrócono się o „uwłaszczenie”, a nie ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, jednak nie dyskwalifikowało to złożonego wniosku, czego też nie kwestionował apelujący. Zresztą aktem notarialnym z 31 sierpnia 2012 r. (rep. A nr 1519/2012 Kancelarii Notarialnej notariusz M. F. w W. Mazowieckiem) Gmina K. oddała w użytkowanie wieczyste nieruchomość gruntową o powierzchni 1.1640 ha, położoną w K. , oznaczoną w ewidencji gruntów nr nr (...) oraz przeniosła nieodpłatnie własność znajdujących się na nich budynków. Niejako fragmentem powyższej nieruchomości jest stanowiąca przedmiot sprawy działka nr (...) , co do której strony nie doszły do porozumienia. Wobec powyższych okoliczności Sąd Okręgowy uznał rozstrzygnięcie za prawidłowe i apelację oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013, poz. 490).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI