I CA 1/05

Postanowienie z dnia 7 grudnia 2005 r., I CA 1/05 
 
Przepis art. 782 § 2 k.p.c. nakłada na sąd obowiązek nadania nakazowi 
zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu oraz doręczenia – także z urzędu – 
tytułu wykonawczego wierzycielowi. 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Maria Grzelka 
Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielczej Kasy 
Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. Stefczyka w G. przeciwko Annie G. o zapłatę, 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 
2005 r., zażalenia wierzyciela na zarządzenie przewodniczącego w Sądzie 
Rejonowym w Tarnobrzegu z dnia 18 kwietnia 2005 r. 
uchylił zaskarżone zarządzenie i nie obciążył dłużniczki kosztami 
postępowania zażaleniowego. 
 
Uzasadnienie 
 
Wydanemu przez Sąd Rejonowy w Tarnobrzegu w dniu 16 lutego 2005 r. w 
postępowaniu upominawczym nakazowi zapłaty, po jego uprawomocnieniu się, Sad 
ten nadał klauzulę wykonalności z urzędu i pozostawił go w aktach sprawy. 
Wierzyciel – Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F. Stefczyka w G. 
złożyła wniosek o nadanie nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności, dołączając do 
wniosku odpis nakazu zapłaty i opłatę kancelaryjną w kwocie 6 zł. 
Przewodniczący Wydziału w Sądzie Rejonowym zarządzeniem z dnia 18 
kwietnia 2005 r. wezwał wierzyciela do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w dalszej 
kwocie 6 zł, uznając, że wierzyciel ma obowiązek uiścić opłatę w łącznej kwocie 12 
zł, gdyż klauzula wykonalności nadana została prawomocnemu nakazowi zapłaty z 
urzędu przed złożeniem wniosku i przed złożeniem odpisu nakazu zapłaty (art. 38 

ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 – dalej: "u.k.s.c."). 
W zażaleniu na to zarządzenie wierzyciel, wnosząc o jego uchylenie, podnosił, 
że przedłożenie wraz z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności odpisu nakazu 
zapłaty zwalnia go od opłaty kancelaryjnej w kwocie 6 zł. 
Rozpoznając zażalenie, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu uznał, że w sprawie 
powstało budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, którego sposób 
rozstrzygnięcia będzie mieć przesądzające znaczenie dla uwzględnienia lub 
oddalenia zażalenia. 
Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 zdanie drugie k.p.c. przejął sprawę 
do rozpoznania i zważył, co następuje: 
Artykuł 782 § 2 k.p.c. – znowelizowany ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o 
zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy prawo o ustroju 
sądów powszechnych (Dz.U. Nr 13, poz. 98) – zobowiązuje sąd do nadania 
prawomocnemu nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności z urzędu. Nakazanie 
przepisem art. 4 ustawy nowelizującej stosowania dotychczasowych przepisów do 
nadawania klauzuli wykonalności nakazom zapłaty wydanym przed dniem wejścia 
w życie ustawy odnosi się do nakazów wydanych przed dniem 6 lutego 2005 r., 
gdyż z tym dniem, jak stanowi art. 6 in principio ustawy nowelizującej, ustawa 
wchodzi w życie. Nakazom wydanym już po tym dniu klauzula wykonalności 
nadawana jest z urzędu, jeżeli orzekanie w tym przedmiocie następuje po dniu 22 
lutego 2005 r., tj. po zmianie art. 782 k.p.c. Prawidłowe było więc nadanie przez 
Sąd Rejonowy klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty z urzędu. 
Przepis art. 782 § 1 k.p.c. posługuje się pojęciem „nadaje klauzulę 
wykonalności” zarówno w sytuacji, w której czynność ta obejmuje poza nadaniem 
klauzuli wykonalności także doręczenia tytułu wykonawczego uprawnionemu 
(zdanie pierwsze), jak i w sytuacji, w której ogranicza się ona jedynie do nadania 
klauzuli wykonalności (zdanie drugie). Przepis art. 782 § 2 k.p.c. nie zawiera 
wzmianki o doręczeniu wierzycielowi tytułu wykonawczego z urzędu. Wzmianki 
takiej nie zawiera również zdanie drugie art. 782 § 1 k.p.c., lecz nie może budzić 
wątpliwości, że w przypadku, którego dotyczy jego unormowanie, jest to niecelowe, 
skoro wszczęcie egzekucji następuje z urzędu. Obowiązek doręczenia z urzędu 
tytułu egzekucyjnego z klauzulą wykonalności nadaną z urzędu obciąża sąd także 

na podstawie art. 1082 k.p.c. W tym przypadku, odmiennie, niż w zdaniu drugim art. 
482 § 1 k.p.c., wszczęcie egzekucji następuje na wniosek. 
Powstające na tym tle wątpliwości co do wykładni art. 782 § 2 k.p.c. wymagają 
wyjścia poza jej płaszczyznę językową i odwołania się do reguł wykładni 
funkcjonalnej. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizacyjnej, 
„pożądane jest, aby w celu przyspieszenia postępowania nadanie klauzuli 
wykonalności następowało z urzędu, bez wniosku wierzyciela.” Rzeczywiste 
przyspieszenie postępowania z punktu widzenia wierzyciela wiązać należy z 
szybkim uzyskaniem przez niego koniecznego do egzekucji tytułu wykonalności. 
Tym samym trudno przyjąć, że cel dokonanej zmiany ustawowej realizuje się przez 
nadanie nakazowi zapłaty z urzędu klauzuli wykonalności celem złożenia go do akt 
sprawy. W tym przypadku – odmiennie niż sytuacji, której dotyczy art. 782 § 1 
zdanie drugie k.p.c. – doręczenie z urzędu tytułu wykonawczego jest w pełni 
celowe. Prowadzi to do wniosku, że art. 782 § 2 k.p.c. rozumieć należy w ten 
sposób, iż nakłada on na sąd obowiązek nadania nakazowi zapłaty klauzuli 
wykonalności z urzędu oraz doręczenia – także z urzędu – tytułu wykonawczego 
wierzycielowi. 
Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.k.s.c., za klauzulę wykonalności, stwierdzenie 
prawomocności, odpisy, zaświadczenia, wyciągi oraz inne dokumenty wydawane 
na podstawie akt, pobiera się opłatę kancelaryjną. Przetoczony przepis nie 
różnicuje obowiązku uiszczenia opłaty w zależności od tego, czy klauzula 
wykonalności lub inny dokument wydawane są na wniosek, czy też z urzędu. W 
identycznie brzmiącym co do zasady przepisie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 15 listopada 1996 r. w sprawie wysokości opłat 
kancelaryjnych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 139, poz. 650 ze zm.) po słowach 
„inne dokumenty wydawane” dodano zwrot „ na wniosek”, co jednak nie wpływa 
bezpośrednio na zakres obowiązku uiszczenia opłaty, który określa ustawa. Nie ma 
tu bowiem zastosowania reguła lex specialis derogat legi genrali, którą można 
stosować jedynie w relacji między aktami normatywnymi tego samego rzędu. 
Rezultat tego wnioskowania nasuwa jednak istotne zastrzeżenia, gdyż 
oznaczałoby to, że opłata kancelaryjna powinna być konsekwentnie pobierana od 
wszystkich odpisów orzeczeń sporządzonych na podstawie akt celem doręczenia 
stronom (art. 140 k.p.c.) stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, 
także wówczas, gdy doręczenie następuje z urzędu (np. art. 343, 357 § 2, 47919 

§ 2). Takiemu rozumieniu zasady ponoszenia opłaty kancelaryjnej, określonej w art. 
38 ust. 1 u.k.s.c., zaprzecza powszechnie ugruntowana, długoletnia praktyka 
sądowa. 
Za zwężeniem zakresu zastosowania normy art. 38 ust. 1 u.k.s.c. tylko do 
sytuacji, w której potrzeba wydania określonych w niej dokumentów spowodowana 
jest żądaniem strony, przemawia ponadto wynik analizy prawnoporównawczej, 
dającej, na tle historycznym, pogląd odnośnie do zamiaru ustawodawcy takiego 
właśnie ukształtowania znaczenia tego przepisu. Obie obowiązujące w okresie 
międzywojennym regulacje w zakresie kosztów procesu (rozporządzenia 
Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. – Przepisy o kosztach 
sądowych, Dz.U. Nr 93, poz. 805 i z dnia 24 października 1934 r. – Przepisy o 
kosztach sądowych, Dz.U. Nr 93, poz. 837) stanowiły, że za klauzulę wykonalności, 
wypisy, odpisy, zaświadczenia, wyciągi oraz inne dokumenty wydawane na wniosek 
na podstawie akt pobiera się opłatę kancelaryjną w określonej tam wysokości za 
każdą stronę wydanego dokumentu, a ponadto że nie pobiera się opłaty 
kancelaryjnej za pismo, które doręcza się z urzędu. Unormowanie to pozostawiono 
bez zmian w dekrecie z dnia 6 grudnia 1946 r. – Przepisy o kosztach sadowych w 
sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 70, poz. 382). Na złożenie przez stronę wniosku, 
jako przesłankę obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis, zaświadczenie 
lub inny dokument wydawany na podstawie akt, wskazywał także dekret z dnia 23 
stycznia 1947 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz.U. Nr 19, poz. 73). Koncepcje 
tę przejęto bez zmian do obecnie obowiązującej ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o 
opłatach w sprawach karnych (jedn. tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 ze zm.).  
Istotny zwrot „na wniosek” został wyeliminowany dopiero w tekście art. 38 ust. 
1 u.k.s.c., przy czym niemal jednocześnie został zamieszczony w treści § 1 ust. 1 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 1967 r. w sprawie 
wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach cywilnych, stanowiącego pierwowzór 
obecnej regulacji. Przyjmowano ją następnie w kolejnych rozporządzeniach 
wydawanych na podstawie art. 40 u.k.s.c. Podnieść też trzeba, że od dnia 30 
października 1985 r. do dnia 1 stycznia 1997 r. kolejne rozporządzenia wydawane 
na tej podstawie zawierały szczególne unormowanie, stanowiące, że opłatę 
kancelaryjna pobiera się również w razie przesłania z urzędu instytucji społecznej 
lub państwowej (poprzednio jednostce gospodarki uspołecznionej), odpisu lub 

wyciągu wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności zasądzającego w 
postępowaniu karnym odszkodowania na rzecz tej jednostki. 
Przedstawiony kierunek wykładni, który Sąd Najwyższy w obecnym składzie 
podziela, prezentowany był – obok odmiennego zapatrywania – w piśmiennictwie 
odnoszącym się do stanu prawnego przed nowelizacją kodeksu postępowania 
cywilnego ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. 
Dodatkowo podnieść trzeba, że opowiedzenie się za poglądem przeciwnym, 
zgodnie z którym obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej powstaje także 
wówczas, gdy dokument (zarówno klauzula wykonalności, jak i odpis orzeczenia) 
wydawane są urzędu rodzi problem zastosowania w tym postępowaniu art. 21 
u.k.s.c. Według tego przepisu, art. 16, 17 i 20 u.k.s.c. nie stosuje się w wypadkach, 
gdy sąd obowiązany jest działać z urzędu. W tych wypadkach sąd w orzeczeniu 
kończącym sprawę w instancji orzeka o obowiązku uiszczenia opłaty, stosując 
odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów. Wśród sytuacji, w których 
przepis ten mógłby znaleźć zastosowanie, wymienia się w piśmiennictwie 
postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności wszczęte z urzędu na podstawie art. 
782 zdanie drugie (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej) lub 
art. 1082 k.p.c. Przy tym założeniu nie ma przeszkód, by rozciągnąć jego działanie 
na postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty. W takim stanie 
rzeczy sąd wszczynając postępowanie klauzulowe, nie powinien wzywać 
wierzyciela o uiszczenie ewentualnych opłat związanych z jej nadaniem, gdyż 
obowiązek ten zawsze obciążałby dłużnika jako stronę przegrywającą, chyba że 
sąd, stosując odpowiednio przepisy o zwrocie kosztów postępowania uznałby za 
zasadne nie obciążać nimi dłużnika na podstawie art. 102 k.p.c. O obowiązku 
uiszczenia tych opłat, a także o innych ewentualnych kosztach postępowania 
klauzulowego sąd powinien natomiast orzec w orzeczeniu kończącym 
postępowanie w instancji. Jeżeli więc klauzula ma być nadana, sąd powinien 
zamieścić w treści tej klauzuli orzeczenie nakazujące ściągnięcie od dłużnika 
ewentualnej opłaty kancelaryjnej za klauzulę na rzecz Skarbu Państwa – kasy 
właściwego sądu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 maja 1973 r., III CZP 7/73, 
OSNCP 1973, nr 11, poz. 196 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 5 lipca 1974 r., III CZP 25/74, OSNCP 1975, nr 1, poz. 2). 
W okolicznościach niniejszej sprawy, także w przyjętym za podstawę 
zaskarżonego zarządzenia stanie prawnym, było więc ono wadliwe. 

Nie można też nie dostrzec, że przyjęcie stanowiska o stosowaniu w 
postępowaniu klauzulowym prowadzonym z urzędu art. 21 u.k.s.c. skutkować 
musiałoby znaczną liczbą egzekucji wszczynanych z polecenia sądu, przy czym nie 
da się wykluczyć, że ich ogólny koszt stawiałby pod znakiem zapytania celowość 
ich prowadzenia. 
W końcu podnieść trzeba rzutującą na wynik wykładni funkcjonalnej art. 38 
ust. 1 u.k.s.c. – w kierunku ograniczenia wynikającej z niego normy – okoliczność, 
że wchodząca w życie w dniu 2 marca 2006 r. ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o 
kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398) nie przewiduje 
obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za klauzulę wykonalności ani za wniosek 
o jej nadanie. Według nowych przepisów (art. 77 ust. 1), opłata ta ma być pobierana 
od wniosku o wydanie na podstawie akt określonych dokumentów, w tym odpisu 
orzeczenia ze stwierdzeniem wykonalności. 
Kierując się powyższym przyjąć należy, że w razie nadania nakazowi zapłaty 
klauzuli wykonalności z urzędu na podstawie art. 782 § 2 k.p.c. za klauzulę 
wykonalności i za odpis nakazu zapłaty opłaty kancelaryjnej nie pobiera się. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w uwzględnieniu zażalenia uchylił zaskarżone 
zarządzenie (art. 386 § 1 w związku z art. 397 § 2 i art. 398 k.p.c.).