I C 911/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka Z. R. wniosła pozew przeciwko swojej siostrze E. N. o zapłatę kwoty 50.000 zł tytułem zachowku po rodzicach. Argumentowała, że rodzice przekazali pozwanej w drodze darowizny jedyny wartościowy składnik majątku – gospodarstwo rolne o wartości co najmniej 800.000 zł, co wyczerpało spadek. Powódka domagała się zapłaty kwoty odpowiadającej jej udziałowi w zachowku, powołując się na art. 1000 k.c. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zaprzeczając, aby umowa z rodzicami z 26.09.1989 r. była darowizną. Podkreśliła, że była to umowa przekazania gospodarstwa rolnego zawarta w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, co zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wyklucza doliczenie wartości gospodarstwa do spadku przy ustalaniu zachowku. Sąd, analizując stan faktyczny i przywołane przepisy oraz orzecznictwo, uznał, że umowa z 26.09.1989 r. była umową przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy z 1982 r., a nie darowizną. Kluczowe było stwierdzenie, że rodzice posiadali decyzje ZUS o przyznaniu rent inwalidzkich wydane w trybie tej ustawy, co było warunkiem zawarcia umowy przekazania i uzyskania świadczeń. W związku z tym, wartość przekazanego gospodarstwa rolnego nie podlegała doliczeniu do substratu zachowku. Sąd oddalił powództwo, zasądzając od powódki na rzecz pozwanej koszty procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie charakteru prawnego umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy w kontekście roszczeń o zachowek.
Dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z 1982 r. i późniejszych przepisów.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, zawarta w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, jest darowizną podlegającą doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin nie jest darowizną i jej wartość nie podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenia z ubezpieczenia społecznego jest odrębną umową nazwaną, odmienną od darowizny. Kluczowe jest powiązanie tej umowy z uzyskaniem przez rolnika renty lub emerytury, co odróżnia ją od darowizny, gdzie celem jest jedynie przysporzenie majątkowe obdarowanego. Fakt, że spadkodawcy posiadali decyzje ZUS o przyznaniu rent inwalidzkich wydane w trybie ustawy z 1982 r., potwierdza, że umowa była zawarta w przewidzianym przez prawo celu.
Czy sąd powinien zwrócić się do ZUS o przedłożenie decyzji o przyznaniu rent inwalidzkich na wniosek strony, która nie podjęła wystarczających prób samodzielnego uzyskania dokumentu?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie ma obowiązku wyręczania strony w zdobywaniu materiałów dowodowych, zwłaszcza gdy strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wykazała, że nie może samodzielnie uzyskać dokumentu.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na przepisy k.p.c. (art. 248, 250) oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazując, że sąd może zwrócić się o dokumenty, gdy zabiegi stron okażą się bezskuteczne, a strona musi uprawdopodobnić, że nie może sama uzyskać żądanego dokumentu. Powódka, reprezentowana przez pełnomocnika, nie wykazała takich okoliczności, składając wniosek dopiero na rozprawie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. R. | osoba_fizyczna | powódka |
| E. N. | osoba_fizyczna | pozwana |
| L. K. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| J. K. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| L. N. | osoba_fizyczna | mąż pozwanej |
| W. C. | osoba_fizyczna | córka spadkodawców |
| Z. K. | osoba_fizyczna | wnuczka spadkodawców |
| P. K. | osoba_fizyczna | wnuk spadkodawców |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
Określa wysokość zachowku jako połowę wartości udziału spadkowego, który by się należał przy dziedziczeniu ustawowym.
k.c. art. 991 § 2
Kodeks cywilny
Przewiduje roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia lub uzupełnienia zachowku przeciwko spadkobiercy.
k.c. art. 1000 § 1
Kodeks cywilny
Umożliwia dochodzenie zachowku od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, w granicach wzbogacenia.
u.u.s.r. art. 59
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Reguluje umowę przekazania gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenia emerytalne lub rentowe.
Pomocnicze
k.p.c. art. 248 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje obowiązek przedłożenia dokumentu przez stronę lub inną osobę.
k.p.c. art. 250 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa warunki, na jakich sąd może zwrócić się o dokumenty, gdy strona nie może ich uzyskać samodzielnie.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Określa zasady doliczania darowizn do spadku przy obliczaniu zachowku.
k.c. art. 994 § 1
Kodeks cywilny
Wymienia darowizny, które nie podlegają doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku.
k.c. art. 994 § 2
Kodeks cywilny
Wymienia darowizny, które nie podlegają doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku.
k.c. art. 888 § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy darowizny.
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące wydziedziczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin nie jest darowizną. • Wartość gospodarstwa rolnego przekazanego na podstawie umowy z art. 59 ustawy z 1982 r. nie podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku. • Spadkodawcy spełnili wymogi ustawy z 1982 r., uzyskując renty inwalidzkie w trybie tej ustawy, co było podstawą do zawarcia umowy przekazania.
Odrzucone argumenty
Umowa z 26.09.1989 r. była umową darowizny, a jej wartość powinna być doliczona do spadku. • Warunek uzyskania rent inwalidzkich w trybie ustawy z 1982 r. nie został spełniony przed zawarciem umowy przekazania.
Godne uwagi sformułowania
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy zawarta na podstawie ustawy z 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, jest odrębną umową nazwaną, do której nie stosuje się, nawet w drodze analogii, przepisów dotyczących darowizny. • Przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawcę następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie charakteru prawnego umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy w kontekście roszczeń o zachowek."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z 1982 r. i późniejszych przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zachowku i jego relacji z innymi formami rozporządzania majątkiem przez spadkodawców, w tym specyficznymi umowami dotyczącymi gospodarstw rolnych.
“Czy przekazanie gospodarstwa rolnego rodzicom to darowizna? Sąd rozstrzyga w sprawie zachowku.”
Dane finansowe
WPS: 50 000 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.