I C 859/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód M. K. (1), ofiara wypadku drogowego z 2005 roku, wniósł pozew o ukształtowanie stosunku prawnego wynikającego z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na podstawie art. 357(1) § 1 k.c. w zw. z art. 22a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Żądał on podwyższenia sumy gwarancyjnej do kwoty 3.647.000,00 EURO, argumentując, że jego potrzeby związane z trwałym kalectwem znacząco wzrosły, a dotychczasowa suma gwarancyjna została wyczerpana. Pozwany ubezpieczyciel wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut wyczerpania sumy gwarancyjnej już w 2014 roku i braku dopuszczalności modyfikacji wygasłego stosunku zobowiązaniowego. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że suma gwarancyjna w wysokości 350.000 euro (ok. 1.430.975,00 zł) wyczerpała się w sierpniu/wrześniu 2014 roku. Sąd oddalił powództwo, uznając, że klauzula rebus sic stantibus (art. 357(1) k.c.) może mieć zastosowanie do umów ubezpieczenia OC, ale wymaga wykazania nadzwyczajnej zmiany stosunków i wniesienia powództwa przed wygaśnięciem zobowiązania. Sąd podkreślił, że powód, mimo otrzymania pisma od ubezpieczyciela z 31 sierpnia 2016 r. informującego o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej, przez kolejne 6 lat nie podjął żadnych działań, co uniemożliwiło uwzględnienie jego roszczenia. Sąd zaznaczył, że naruszenie obowiązku informacyjnego przez ubezpieczyciela nie skutkowało niewykonaniem zobowiązania, a dalsze wypłaty rentowe były decyzją ubezpieczyciela. Sąd oddalił powództwo, ale odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu ze względu na jego szczególną sytuację życiową.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja stosowania art. 357(1) k.c. do umów ubezpieczenia OC po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej, znaczenie interesu prawnego i zasady współdziałania stron.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której powód zwlekał z podjęciem działań po otrzymaniu informacji o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd może ukształtować stosunek prawny umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej poprzez podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) § 1 k.c. po wyczerpaniu tej sumy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może ukształtować stosunku prawnego umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej poprzez podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) § 1 k.c. po wyczerpaniu tej sumy, jeśli zobowiązanie wygasło.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że klauzula rebus sic stantibus może mieć zastosowanie do umów ubezpieczenia OC, ale wymaga wykazania nadzwyczajnej zmiany stosunków i wniesienia powództwa przed wygaśnięciem zobowiązania. W tej sprawie suma gwarancyjna wyczerpała się w 2014 roku, a powód nie podjął działań przez wiele lat po otrzymaniu informacji o tym fakcie, co uniemożliwiło uwzględnienie jego roszczenia.
Czy naruszenie przez ubezpieczyciela obowiązku informacyjnego dotyczącego wyczerpania sumy gwarancyjnej skutkuje niewykonaniem zobowiązania?
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie przez ubezpieczyciela obowiązku informacyjnego dotyczącego wyczerpania sumy gwarancyjnej nie skutkuje niewykonaniem zobowiązania, a jedynie może stanowić podstawę do ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że nawet jeśli ubezpieczyciel spóźnił się z realizacją obowiązku informacyjnego, nie można mówić o niewykonaniu zobowiązania, a jedynie o ewentualnym nienależytym jego wykonaniu. Brak podjęcia przez powoda działań w celu wyjaśnienia sytuacji po otrzymaniu informacji o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej również wpłynął na ocenę.
Czy wejście w życie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej pozbawia poszkodowanego możliwości wystąpienia z powództwem o podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) k.c.?
Odpowiedź sądu
Nie, wejście w życie tej ustawy nie pozbawia poszkodowanego możliwości wystąpienia z powództwem o podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) k.c., stanowi ona dodatkowe zabezpieczenie.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że ustawa z 2019 r. stanowi dodatkowe rozwiązanie prawne zabezpieczające interes poszkodowanego, a nie zastępuje uprawnienia do wystąpienia z powództwem opartym na art. 357(1) k.c. Roszczenie do UFG istnieje, jeżeli zakład ubezpieczeń nie jest zobowiązany do wypłaty na podstawie orzeczenia sądu ustalającego inną wysokość sumy gwarancyjnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| (...) S.A. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 357¹ § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do waloryzacji świadczenia pieniężnego o charakterze cywilnoprawnym w przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków, prowadzącej do nadmiernych trudności lub rażącej straty.
u.u.o. art. 22a
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
Obowiązek ubezpieczyciela poinformowania poszkodowanego o możliwości wyczerpania sumy gwarancyjnej i możliwości wytoczenia powództwa o ukształtowanie stosunku prawnego.
u.s.u.o.p. art. 1
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 roku
Określa uprawnienia osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej.
u.s.u.o.p. art. 2
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 roku
Przyznaje poszkodowanemu roszczenie o wypłatę renty do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.
u.s.u.o.p. art. 3
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 roku
Określa, że UFG jest zobowiązany do wypłaty renty za okresy przypadające po 28 września 2019 r.
Pomocnicze
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
Podstawa do żądania ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy powód ma w tym interes prawny.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odstąpienia od obciążania strony kosztami procesu w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych art. 113
Podstawa do przejęcia nieuiszczonych kosztów sądowych na rachunek Skarbu Państwa.
k.c. art. 444 § § 1 zd. 2
Kodeks cywilny
Podstawa do żądania zapłaty kwoty na zakup niezbędnego sprzętu rehabilitacyjnego i pojazdu dostosowanego.
k.c. art. 354 § § 1
Kodeks cywilny
Obowiązek wykonania zobowiązania zgodnie z treścią i celem społeczno-gospodarczym oraz zasadami współżycia społecznego.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
Wprowadziła art. 22a do ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.
u.u.o. art. 36 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
Określa sumę gwarancyjną w ubezpieczeniu OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.
u.u.o. art. 7
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
Suma ubezpieczenia lub suma gwarancyjna stanowi górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyczerpanie sumy gwarancyjnej w 2014 roku. • Brak interesu prawnego powoda w żądaniu podwyższenia sumy gwarancyjnej po wygaśnięciu zobowiązania. • Powód nie podjął działań w celu wyjaśnienia sytuacji przez wiele lat po otrzymaniu informacji o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej.
Odrzucone argumenty
Nadzwyczajna zmiana stosunków uzasadniająca podwyższenie sumy gwarancyjnej. • Naruszenie przez ubezpieczyciela obowiązku informacyjnego skutkujące niewykonaniem zobowiązania. • Dalsze wypłaty rentowe przez ubezpieczyciela świadczą o trwaniu zobowiązania.
Godne uwagi sformułowania
Sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. • Powództwo przewidziane w art. 189 k.p.c. ma znaczenie uniwersalne, a interes prawny w rozumieniu tego przepisu stanowi szeroką formułę. • W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dopuszczalne jest przekształcenie treści stosunku ubezpieczenia przez odpowiednie podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) § 1 k.c. • Suma ubezpieczenia lub suma gwarancyjna stanowi górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. • Jeżeli więc ubezpieczyciel - pomimo wyczerpania sumy gwarancyjnej - w dalszym ciągu realizuje na rzecz poszkodowanego świadczenia odszkodowawcze, to taka decyzja pozostaje w jego wyłącznej gestii. • Skoro więc w przedmiotowej sprawie powód, pomimo otrzymania pisma z dnia 31 sierpnia 2016 r., informującego o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej, zaniechał w tym względzie jakiejkolwiek aktywności przez okres kilku lat, po pierwsze poprzez zamanifestowanie ubezpieczycielowi że nie uważa on wyczerpania pierwotnie ustalonej sumy gwarancyjnej za wykonanie zobowiązania skutkujące jego wygaśnięciem i po drugie poprzez wystąpieniem z powództwem opartym na art. 357 (1) k.c. , to tym samym Sąd doszedł do przekonania, że brak jest jakichkolwiek racjonalnych podstaw do stwierdzenia, że zobowiązanie w przedmiotowej sprawie nie wygasło przed wniesieniem pozwu.
Skład orzekający
Agnieszka Onichimowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja stosowania art. 357(1) k.c. do umów ubezpieczenia OC po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej, znaczenie interesu prawnego i zasady współdziałania stron."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której powód zwlekał z podjęciem działań po otrzymaniu informacji o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z ochroną poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej ubezpieczyciela, a także pokazuje znaczenie terminowości w dochodzeniu swoich praw.
“Ubezpieczyciel wyczerpał limit? Sąd wyjaśnia, kiedy można żądać więcej po wypadku.”
Dane finansowe
WPS: 3 647 000 EURO
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.