I C 842/13

Sygn. akt I C 842/13 POSTANOWIENIE Dnia 9 maja 2014 roku Sąd Okręgowy I Wydział Cywilny w L. w składzie: Przewodniczący: SSO Robert Hałabis Protokolant: prot. sądowy Olga Kuna - Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z o.o. w W. przeciwko Gminie Miejskiej w B. reprezentowanej przez Prezydenta Miasta B. o ustalenie postanawia: I. odrzucić pozew; II. zasądzić od powódki (...) Spółki z o.o. w W. na rzecz pozwanej Gminie Miejskiej w B. kwotę 7.200,00 zł (siedem tysięcy dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. I C 842/13 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 9 sierpnia 2013 r. powódka (...) Spółka z o.o. w W. kierując powództwo przeciwko Gminie Miejskiej w B. wniosła na podstawie art. 189 k.p.c. o ustalenie, że oświadczenie woli złożone przez Prezydenta Miasta B. w imieniu Gminy Miejskiej B. zawarte w piśmie z dnia 28 marca 2013 r. o rozwiązaniu umowy dzierżawy z dnia 23 kwietnia 2010 r. zawartej w formie aktu notarialnego (Rep. (...) ), w trybie natychmiastowym bez zachowania terminu wypowiedzenia oraz bez zwrotu poniesionych przez dzierżawcę kosztów i nakładów – jest nieważne, ewentualnie bezskuteczne. Jako roszczenie ewentualne powódka wniosła o ustalenie, że oświadczenie woli złożone przez Prezydenta Miasta B. w imieniu Gminy Miejskiej B. zawarte w piśmie z dnia 28 marca 2013 r. o rozwiązaniu umowy dzierżawy z dnia 23 kwietnia 2010 r. zawartej w formie aktu notarialnego (Rep. (...) ), w trybie natychmiastowym bez zachowania terminu wypowiedzenia oraz bez zwrotu poniesionych przez dzierżawcę kosztów i nakładów, wobec bezskuteczności ewentualnie nieważności, nie spowodowało wygaśnięcia umowy dzierżawy. Z uzasadnienia pozwu wynika, że powódka zawarła z pozwaną umowę dzierżawy nieruchomości (na okres 35 lat), stanowiącej lotnisko wojskowe, które zobowiązała się przekształcić w lokalne lotnisko cywilne użytku publicznego o kodzie referencyjnym nie niższym niż 3C wraz z przyrządową drogą startową z podejściem precyzyjnym kategorii II oraz rozpocząć jego eksploatację w terminie do dnia 30 listopada 2012 r. Termin ten – w ocenie powódki – był nierealny i nie został dotrzymany. Pozwana w dniu 28 marca 2013 r. złożyła oświadczenie o rozwiązaniu umowy dzierżawy bez wypowiedzenia wskazując, że powódka nie dotrzymała wskazanego terminu wynikającego z umowy dzierżawy oraz opóźnia się z zapłatą czynszu dzierżawnego (kwoty 123.231,16 zł). Oświadczenie to jest w okolicznościach faktycznych sprawy zdaniem powódki bezskuteczne, ewentualnie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, czyli nieważne (pozew – k. 2-20) . W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości ewentualnie o odrzucenie pozwu i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwana wyjaśniła, że zgodnie z umową dzierżawy zawartą pomiędzy stronami w dniu 23 kwietnia 2010 r. Gmina Miejska zabudowaną nieruchomość składającą się z działek oznaczonych numerami: (...) , (...) , (...) o łącznym obszarze 327,1073 ha, uregulowaną w księdze wieczystej KW Nr (...) , oddała do używania i pobierania pożytków powodowej spółce działającej wówczas pod firmą (...) Spółka z o.o. z siedzibą w W. (po zmianie nazwy: (...) Spółka z o.o. z siedzibą w W. ). Czas trwania dzierżawy strony ustaliły na okres 35 lat (§ 4 i 5 umowy). W § 4 i § 7 pkt 10 umowy dzierżawy, dzierżawca zobowiązał się na wydzierżawionej nieruchomości założyć lotnisko cywilne użytku publicznego o określonych parametrach w nieprzekraczalnym terminie do dnia 30 listopada 2012 r. Brak możliwości renegocjowania tego terminu zawarty został w § 7 pkt 11 umowy dzierżawy. W § 10 umowy zastrzeżono prawo rozwiązania umowy dzierżawy bez zachowania terminu wypowiedzenia i bez zwrotu poniesionych przez dzierżawcę nakładów finansowych w przypadku: a) nie założenia lotniska cywilnego użytku publicznego i rozpoczęcia jego eksploatacji w terminie do dnia 30 listopada 2012 roku, b) zaniechania lub przerwania przez dzierżawcę działalności lotniskowej przez okres dłuższy niż 12 miesięcy – po rozpoczęciu jego eksploatacji, c) zwłoki z zapłatą czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności, d) korzystania z nieruchomości w sposób sprzeczny z umową lub przeznaczeniem przedmiotu dzierżawy. Ponieważ dzierżawca nie wywiązał się z obowiązku zawartego w § 4 umowy, tj. założenia lotniska cywilnego użytku publicznego do dnia 30 listopada 2012 r., jak również nie realizował obowiązku zapłaty czynszu popadając w zwłokę powyżej dwóch pełnych okresów płatności (gdyż zadłużenie z tego tytułu na dzień 28.03.2013 r. wynosiło 123.231,16 zł, tj. ponad trzy kolejne pełne okresy płatności), oświadczeniem znak: (...) (...) z dnia 28 marca 2013 r. Prezydent Miasta B. w imieniu Gminy Miejskiej rozwiązał umowę dzierżawy z dnia 23 kwietnia 2010 r. w trybie natychmiastowym, bez zachowania terminu wypowiedzenia oraz bez zwrotu poniesionych przez dzierżawcę kosztów i nakładów w dacie doręczenia niniejszego oświadczenia i wezwał Spółkę do wydania przedmiotu dzierżawy na rzecz wydzierżawiającego w terminie 30 dni od dnia rozwiązania umowy dzierżawy, stosownie do postanowienia § 11 zd. 2 umowy dzierżawy, jednakże przedmiot dzierżawy nie został zwrócony. Z uwagi na fakt, iż po złożeniu oświadczenia woli i rozwiązaniu umowy dzierżawy przez pozwaną Gminę Miejską nieruchomość będąca przedmiotem dzierżawy nie została dobrowolnie wydana przez powódkę (mimo kilkukrotnych wezwań), w dniu 18 marca 2013 r. został złożony w Sądzie Okręgowym w L. pozew o wydanie (zwrot nieruchomości), który został w całości uwzględniony prawomocnym wyrokiem zaocznym z dnia 13 marca 2014 r. w sprawie sygn. akt (...) . Sąd wskazanym wyrokiem nakazał pozwanej (...) Spółce z o.o. z siedzibą w W. opuszczenie wraz z osobami i rzeczami prawa jej reprezentującymi oraz wydanie Gminie Miejskiej B. z siedzibą w B. zabudowanej nieruchomości składającej się z działek oznaczonych nr: (...) , położonych w miejscowości W. , działki nr (...) położonej w B. oraz działek nr (...) , położonych w miejscowości H. , o łącznej powierzchni 327,1073 ha i zasądził na rzecz Gminy koszty procesu. Wyrokowi temu Sąd nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a w dniu 14 kwietnia 2014 r. nadał mu klauzulę wykonalności. Stosownie do treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. , sąd odrzuci pozew, m.in. jeżeli sprawa została już prawomocnie osądzona. Ponieważ Gmina Miejska uzyskała tytuł wykonawczy w sprawie o wydanie nieruchomości, który jest dalej idącym prawem niż sprawa o ustalenie ważności umowy dzierżawy, zachodzi więc powaga rzeczy osądzonej. Sąd orzekając zwrot nieruchomości zbadał i potwierdził prawo pozwanej do nieruchomości, rozstrzygając tym samym kwestię rozwiązania umowy dzierżawy, przez co pozew powódki winien być odrzucony. Po wykonaniu prawomocnego orzeczenia w sprawie sygn. (...) Sądu Okręgowego w L. powództwo o ustalenie obowiązywania umowy dzierżawy stało się niedopuszczalne, gdyż nakazanie wydania nieruchomości niweczy żądania pozwu i nie można ustalić istnienia stosunku prawnego oraz wydać wyroku ustalającego. Kiedy zostało już wydane prawomocne orzeczenie nakazujące wydanie nieruchomości, nastąpił stan braku interesu prawnego powódki w niniejszej sprawie ( art. 189 k.p.c. ). Gdyby Sąd nie podzielił poglądu strony pozwanej o odrzuceniu pozwu, to w niniejszej sprawie oprócz przesłanki negatywnej po stronie powódki o niezałożeniu lotniska cywilnego użytku publicznego i rozpoczęciu jego eksploatacji w terminie do dnia 30 listopada 2012 r., w ocenie pozwanej istniała druga przesłanka rozwiązania umowy dzierżawy, a mianowicie zwłoka z zapłatą czynszu, co najmniej za dwa pełne okresy płatności (§ 10 lit. c umowy). Powodowa spółka zaprzestała płacenia czynszu od miesiąca grudnia 2012 r. (§ 6 umowy), a pozwana Gmina Miejska wypełniając dyspozycję § 12 umowy, wystąpiła do Sądu Rejonowego w B. z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu umowy dzierżawy. Sąd postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. (sygn. akt (...) ) nadał klauzulę wykonalności aktowi notarialnemu z dnia 23 kwietnia 2010 r. Rep. (...) , z ograniczeniem odpowiedzialności dłużnika do kwoty 241.560 zł. Powodowa spółka wezwana do dobrowolnej zapłaty czynszu dzierżawnego należności nie uregulowała, a wszczęte postępowanie egzekucyjne, obecnie toczące się przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego W. . jest nieskuteczne, gdyż nie wyegzekwowano żadnej należności (strona powodowa nie posiada żadnych środków płatniczych, żadnego majątku). Również przed tym organem egzekucyjnym toczy się postępowanie przeciwko powódce o wyegzekwowanie zaległości podatkowych w postaci podatku od nieruchomości za okres od maja 2010 roku do marca 2013 roku. W świetle powyższego rozwiązanie umowy dzierżawy lotniska przez Gminę Miejską i złożenie oświadczenia woli w tym przedmiocie, z uwagi na spełnienie się przesłanek do jej rozwiązania w trybie natychmiastowym jest ważne, zasadne i skuteczne w myśl zasady pacta sunt servanda . Strona pozwana była zatem uprawniona do rozwiązania umowy dzierżawy zgodnie z jej postanowieniami, a czynności te nie są sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego ( art. 5 k.c. w związku z art. 58 § 2 k.c. ), ani nie zmierzają do obejścia prawa. Natomiast żądanie strony powodowej zawarte w pozwie należy uznać za sprzeczne z umową dzierżawy, zasadami współżycia społecznego i stanowi nadużycie prawa (odpowiedź na pozew – k. 295-296) . Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Przedmiotem zgłoszonego przez powódkę roszczenia było żądanie ustalenia nieważności lub bezskuteczności faktu prawotwórczego (oświadczenia o rozwiązaniu umowy dzierżawy w trybie natychmiastowym, bez zachowania terminu wypowiedzenia), co skutkować miało uznaniem, że strony są w dalszym ciągu związane zawartą w dniu 28 marca 2010 r. umową dzierżawy nieruchomości. Zgodnie z przepisem art. 189 k.p.c. , powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Oznacza to, że w drodze powództwa ustalającego powód – mający interes prawny – może tylko żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Powództwo o ustalenie może wytoczyć podmiot mający czynną legitymację procesową. Natomiast podstawową przesłanką dopuszczalności powództwa o ustalenie jest dopuszczalność drogi sądowej dla powództwa o świadczenie z danego stosunku prawnego. Jeżeli więc niedopuszczalne jest wytoczenie powództwa o świadczenie z konkretnego stosunku prawnego (np. zasądzenie, wydanie rzeczy, zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli), to niedopuszczalne jest również wniesienie powództwa o ustalenie przez sąd istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego lub prawa (M. Manowska, Ustalenie stanu prawnego. Dopuszczalność powództwa, Prawo Spółek 1997, nr 2, s. 31 i n.). Tym samym, jeżeli pomiędzy stronami umowy powództwo o świadczenie zostało już prawomocnie rozstrzygnięte, zachodzi powaga rzeczy osądzonej (rozstrzygniętej). W okolicznościach faktycznych tej sprawy trzeba zauważyć, że w najnowszej judykaturze Sądu Najwyższego akcentuje się, iż zarzut nieważności lub bezskuteczności, w tym wypadku dotyczący złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia, ma charakter „obronny” i nie jest dopuszczalny, jeżeli został on poprzedzony wcześniejszym powództwem o świadczenie przesądzającym tego rodzaju spór. Wówczas nie jest dopuszczalne późniejsze powództwo o ustalenie, jako węższe odnośnie jego zakresu. Uwzględnienie powództwa o świadczenie, wymaga bowiem uprzedniego przesądzenia jego zasadności, a więc ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, w tym także skuteczności (ważności) rozwiązania wiążącego strony sporu stosunku prawnego (umowy). W konsekwencji, w obu pozornie różnych sprawach zachodzi tożsamość przedmiotu sporu, rozumianego jako zwrócenie się do Sądu o rozstrzygnięcie konkretnego aspektu problemu prawnego, wyrosłego na gruncie tych samych faktów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011 r., III CSK 138/11; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2011 r., II CSK 427/10). Do akt niniejszej sprawy dołączone zostały w celach dowodowych zawnioskowane w odpowiedzi pozwanego na pozew akta sygn. (...) Sądu Okręgowego w L. W sprawie tej prawomocnym już wyrokiem zaocznym z dnia 13 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w L. nakazał (...) Spółce z o.o. w W. wydanie Gminie Miejskiej w B. nieruchomości, która stanowiła przedmiot umowy dzierżawy, jaka w przeszłości wiązała strony. Oznacza to tym samym, że rozstrzygając ten spór Sąd prawomocnie przesądził, że umowa dzierżawy zawarta pomiędzy stronami na 35 lat – została skutecznie rozwiązana, a tym samym oświadczenie Prezydenta B. złożone w imieniu pozwanej Gminy Miejskiej w B. w przedmiocie rozwiązania umowy było ważne i skuteczne. W konsekwencji pozew w niniejszej sprawie podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. , według którego, Sąd odrzuci pozew jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona na podstawie art. 366 k.p.c. (res iudicata) . Co więcej, zaniechanie podjęcia takiego rozstrzygnięcia skutkuje nieważnością postępowania (tak Sąd Apelacyjny w L. w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. (...) ). Mając powyższe okoliczności na względzie pozew należało na wskazanej podstawie odrzucić, rozstrzygając o kosztach procesu pomiędzy stronami na zasadzie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c.