I C 837/20

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2022r. Sąd Okręgowy w Słupsku, I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Dariusz Leszkiewicz Protokolant: sekr. sąd. Agata Dauksza po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022r. w Słupsku na rozprawie sprawy z powództwa R. K. i D. K. przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. nie obciąża powodów kosztami procesu należnymi pozwanemu. Na oryginale właściwy podpis. Sygn. akt I C 837/20 UZASADNIENIE Powodowie R. K. i D. K. wytoczyli powództwo przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. o zapłatę kwoty 153120 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8.03.2020r. do dnia zapłaty wywodząc, iż powodowie zaufali fachowości pozwanej, powierzyli kapitał, a pozwana wykorzystała kapitał powodów nie pomnażając go, wręcz wykorzystując kapitał do finansowania własnej działalności i mimo złożonej reklamacji i żądania niewygórowanego odszkodowania pozwana odmówiła powodom spełnienia roszczenia wykorzystując swoją przewagę, zwłaszcza iż pozwana uchybiła terminowi na udzielenie odpowiedzi na reklamację. Nadto powodowie wnieśli o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany Bank (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa zaprzeczając, iż nie udzielił powodom odpowiedzi na reklamację w terminie, a nawet nie udzielenie odpowiedzi na reklamację nie skutkowało automatyczną odpowiedzialnością pozwanego za roszczenie powodów z tego tytułu, gdyż roszczenie było bezzasadne z uwagi, iż powodowie nabyli jednostki w funduszu inwestycyjnym, a tym samym pozwany kwestionował swoją bierną legitymację procesową, zwłaszcza iż bank spełnił obowiązki informacyjne w związku z nabyciem jednostek w funduszu inwestycyjnym przez powodów, a bank nie ponosi odpowiedzialności za wyniki finansowe funduszu inwestycyjnego. Nadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia wskazując, iż powodowie mieli świadomość o zmniejszeniu wartości jednostek już w 2007r. , a zatem upłynął najdłuższy termin przedawnienia roszczenia w myśl art. 118 kc , przy czym zdaniem pozwanego powinien znajdować zastosowanie termin przedawnienia dotyczący umowy zlecenia. Również pozwany wniósł o obciążenie powodów kosztami procesu według norm przepisanych. Sąd ustalił, co następuje: Powodowie byli klientami pozwanego banku. W banku zdeponowali oszczędności. Powodowie nie osiągali zadawalającego zysku z oszczędności. Pracownicy banku przedstawili powodom ofertę zakupu jednostek w funduszu inwestycyjnym. Pracownicy banku przestawili powodom ofertę Funduszu Inwestycyjnego P. . Oferta obejmowała fundusze od obligacji do akcji. Pracownicy banku nie sugerowali zakupu funduszu akcji. Pracownicy banku przedstawili powodom historyczne kształtowanie się funduszu akcji. Powodowie podjęli samodzielnie decyzję o wyborze funduszu. Powodowie wiedzieli, iż nie jest to lokata bankowa. Powodowie posiadali wcześniej lokaty, jak również fundusze akcji chińskich w ramach Funduszu Inwestycyjnego P. . Pracownicy banku nie gwarantowali, że fundusz akcji przyniesie zysk. Pracownicy banku wyjaśnili ryzyko inwestycji w fundusz. Pracownicy banku wyjaśnili zasady nabycia jednostek i pobieranych prowizji. Dowód: formularz zlecenia (k. 33), lista produktów (k. 132), wydruk z rachunku bieżącego (k. 133 – 141), historia (...) (k. 167 – 169), zeznania świadków: K. K. (k. 234 – 238), D. S. (k. 238 – 240). W dniu 3.07.2007r. powodowie otworzyli konto i dokonali wpłaty kwoty 100.000 zł w celu nabycia jednostek uczestnictwa w Funduszu Inwestycyjnym P. Akcji. Powodowie wspólnie podjęli decyzję. Zleceniodawcą, uczestnikiem funduszu był powód, zaś powódka została ustanowiona pełnomocnikiem. Dowód: formularz zlecenia (k. 43), dyspozycja przelewu (k. 44v.), zeznania powodów (k. 231 – 234, 246 – 248). Nabycie jednostek obarczone było opłatą manipulacyjną w wysokości 1,8%. Dowód: formularz zlecenia (k. 43). Według wyceny z dnia 4.07.2007r. powodowie nabyli 1460,494 jednostek uczestnictwa za cenę 68,47 zł. Wartość konta na dzień nabycia wyniosła 98203,62 zł. Dowód: potwierdzenie zlecenia (k. 42). Pozwany bank prowadził dystrybucję jednostek. Powodowie dokonali wpłaty należności na rzecz funduszu inwestycyjnego. Powodowie nabyli jednostki uczestnictwa w P. Akcji Polskich (...) w P. (...) Towarzystwie Funduszy Inwestycyjnych S.A. Dowód: potwierdzenie zlecenia (k. 42), pismo (...) (k. 182 – 183). Powodowie po nabyciu jednostek wyjaśniali w pozwanym banku różnicę pomiędzy wartością dokonanej wpłaty (100.000 zł) a wartością konta (98203,62 zł). Dowód: zeznania powodów (k. 231 – 234, 246 – 248). Fundusz akcji odnotował spadek wartości. Dowód: wartość jednostek za lata 2006 -2021 (płyta cd k.144) W dniu 20.03.2008r. powodowie (powód jako uczestnik funduszu, zaś powódka jako pełnomocnik) w pozwanym banku zlecili nabycie jednostek uczestnictwa w P. Akcji Polskich (...) za kwotę 20.000 zł. Dowód: formularz zlecenia (k. 38), dyspozycja przelewu (k. 39v.). Powodowie dokonali nabycia kolejnych jednostek w tożsamym funduszu w celu odrobienia strat. Dowód: zeznania powodów (k. 231 – 234, 246 – 248). Pracownicy banku, pomimo dalszego spadku wartości funduszu akcji, nie udzieli powodom dalszych rekomendacji, wskazywano, iż powodowie nie mogą nic zrobić, muszą czekać. Dowód: zeznania powodów (k. 231 – 234, 246 – 248). W dniu 2.09.2010r. powód podpisał umowę o przyjmowanie zleceń dotyczących jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych. Dowód: umowa (k. 35 – 37). W dniu 2.09.2010r. przeprowadzono z powodem kwestionariusz adekwatności. Dowód: kwestionariusz adekwatności (k. 34). Fundusz akcji nie odnotował wzrostu wartości ponad kwotę nabytych jednostek. Dowód: zeznania powodów (k. 231 – 234, 246 – 248). W marcu 2013r. wartość jednostek wynosiła ok. 44.000 zł. Dowód: raport (k. 32). Pismem pozwanego banku z dnia 26.08.2019r. powodowie zostali poinformowani o wszystkich opłatach i prowizjach pobranych w związku z wykonywaniem na rzecz klientów usług inwestycyjnych. Dowód: pismo (k. 29 - 31). Powodowie, za pośrednictwem Kancelarii radcy Prawnego A. B. , złożyli reklamację w pozwanym banku w sprawie realizacji nabycia jednostek uczestnictwa. Pismo zostało doręczone 7.01.2020r. Dowód: wezwanie (k. 24-24v.), odpowiedź na wezwanie (k. 18-20), wydruk śledzenia przesyłek (k. 28). Pismem z dnia 10.02.2020r., nadanym w UP w dniu 14.02.2020r., pozwany bank udzielił odpowiedzi na reklamację. Dowód: odpowiedź na wezwanie (k. 18-20), koperta (k. 21). Strony prowadziły dalszą korespondencję dot. przedsądowego wezwania do zapłaty. Dowód: korespondencja stron (k. 9 – 11). Sąd zważył: Powództwo podlegało oddaleniu. Analiza, potwierdzenia odebrania reklamacji przez pozwany bank i korespondencji zawierającej nadanie powodom odpowiedzi banku na reklamacje, wskazuje, iż pozwany bank nie zachował ustawowego terminu do udzielenia odpowiedzi na reklamacje. Pozwany, będą reprezentowanym przez fachowego pełnomocnika, nie przedstawił dokumentów, z których wynikałyby inne daty wpływu korespondencji od pozwanego i wysłania korespondencji powodom. A zatem, skoro powodowie, za pośrednictwem Kancelarii radcy Prawnego A. B. , złożyli reklamację w pozwanym banku w sprawie realizacji nabycia jednostek uczestnictwa w dniu 7.01.2020r.m, zaś pozwany bank pismem z dnia 10.02.2020r., nadanym w UP w dniu 14.02.2020r., udzielił odpowiedzi na reklamacje, to niewątpliwie przekroczono miesięczny termin do udzielenia odpowiedzi na reklamacje zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 5.08.2015 r. o rozpoznawaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o rzeczniku finansowym (Dz. U. z 2015 nr 1348 z późn. zm.). Niemniej Sąd uznał, iż nieudzielenie odpowiedzi na reklamację w terminie nie było uznaniem roszczenia klienta, wynikającego z wniesionej reklamacji i nie stanowiło samoistnej podstawy uwzględnienia roszczenia powodów. Sąd podziela stanowisko prezentowane w uchwale SN z 13.06.2018r., (...) (LEX nr 2553433), a także w innych orzeczeniach sądów powszechnych, tj. że postępowaniu wszczętym przez klienta przeciwko podmiotowi rynku finansowego o zapłatę kwoty roszczenia zgłoszonej w reklamacji klienta, art. 8 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2270) nie wyłącza możliwości kwestionowania przez podmiot rynku finansowego zasadności dochodzonego roszczenia; na podmiocie tym spoczywa ciężar dowodu, że powodowi nie przysługuje roszczenie lub przysługuje w niższej wysokości. Zatem w niniejszej sprawie pozwany mógł kwestionować zasadność dochodzonego roszczenia, przy czym na nim spoczywał ciężar dowodu, iż powodom nie przysługiwało roszczenie. Działalność pozwanego banku polegająca na zaoferowaniu powodom jednostek w funduszu inwestycyjnym była działalnością zgodną z przepisami prawa. Również w oświadczeniu Rzecznika (...) zawierającego pogląd istotny dla sprawy (k. 185 – 199v.) nie zarzucano pozwanemu bezprawności działań. A tym samym ewentualna kwestia odpowiedzialności pozwanego banku nie podlegała reżimowi odpowiedzialności przewidzianej w art. 415 kc. Powodowie de facto domagali się odszkodowania za szkodę spowodowana utratą wartości kapitału i nieosiągnięciem zysku z inwestycji. Zdaniem Sąd ewentualna odpowiedzialność pozwanego mogłaby kształtować się w związku z odpowiedzialnością za szkodę kontraktową ( art. 471 kc ). Zgodnie z art. 471 k.c. samo nienależyte wykonanie zobowiązania uprawnia stronę przeciwną do żądania odszkodowania, zaś to na kontrahencie, który swojego zobowiązania w sposób zgodny z umową nie wykonał spoczywa ciężar wykazania, iż spowodowane to było okolicznościami za które nie ponosi on odpowiedzialności. Odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. wymaga spełnienia przesłanek, jakimi są: szkoda, niewykonanie lub nienależyte wykonanie istniejącego zobowiązania, związek przyczynowy między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą, która musi być następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Pamiętać przy tym należy, iż nawet spełnienie przez wierzyciela wszystkich trzech z ww. przesłanek nie zawsze pozwala na ostateczne przypisanie dłużnikowi odpowiedzialności kontraktowej, gdyż wówczas aktualizuje się możliwość uwolnienia się dłużnika od odpowiedzialności – poprzez wykazanie, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności za które nie ponosi odpowiedzialności (przesłanki egzogeracyjne). Eksculpacja dłużnika jest możliwa jedynie wówczas, gdy w danym stosunku zobowiązaniowym ponosi on odpowiedzialność na podstawie domniemanej winy, natomiast w pozostałych przypadkach – wynikających z art. 471 k.c. – nie ma w ogóle zastosowania. W tych ostatnich przypadkach dłużnik jest zwolniony z obowiązku naprawienia szkody dopiero wówczas, gdy wykaże, że naruszenie zobowiązania nie jest następstwem okoliczności, za które w ramach konkretnego zobowiązania odpowiada. Szkodą w rozumieniu art. 471 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. jest uszczerbek majątkowy czyli zmniejszenie się majątku poszkodowanego obejmujące rzeczywistą stratę (damnum emergens) i utracone korzyści (lucrum cessans). Strata wyraża się więc w rzeczywistej zmianie stanu majątkowego poszkodowanego i polega albo na zmniejszeniu się jego aktywów, albo na zwiększeniu pasywów (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 grudnia 2017 r. sygn. akt (...) ). Szkoda wynikająca z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania postrzegana jest jako różnica między stanem majątku wierzyciela po naruszeniu zobowiązania a hipotetycznym stanem, jaki by istniał, gdyby dłużnik zachował się zgodnie z treścią zobowiązania. Tak rozumiana szkoda musi pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym z naruszeniem zobowiązania. Jej wysokość nie zawsze jednak odpowiada wartości przedmiotu świadczenia. Powodowie ponieśli szkodę na skutek spadku wartości jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym. Pozwany bank nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną działaniami funduszu inwestycyjnego. Fundusz inwestycyjny jest odrębną osobą prawną (art. 3 ustawy z dnia 27.05.2024 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi – Dz. U. 2021.605 t.j.). Zgodnie z definicją ustawową zawartą w tej ustawie, ilekroć w ustawie jest mowa o TOWARZYSTWIE - rozumie się przez to towarzystwo funduszy inwestycyjnych spółka akcyjna (art. 2 pkt 3 cyt. Ustawy). Zgodnie zaś z art. 64 ust. 1 tej ustawy „Towarzystwo odpowiada wobec uczestników zbiorczego portfela papierów wartościowych oraz uczestników funduszu inwestycyjnego za wszelkie szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem swoich obowiązków w zakresie zarządzania zbiorczym portfelem papierów wartościowych lub funduszem i jego reprezentacji, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków jest spowodowane okolicznościami, za które towarzystwo odpowiedzialności nie ponosi”. W przypadku powodów jest to P. (...) Towarzystwo Funduszy inwestycyjnych S.A. W ocenie Sądu pozwany bank w ramach zlecenia nabycia jednostek funduszu nie spowodował powstania szkody powodów, jak również w sposób należyty wykonał zobowiązanie. Powodowie nie osiągali zadawalającego zysku z oszczędności, dlatego też pracownicy banku przedstawili powodom ofertę zakupu jednostek w funduszu inwestycyjnym. Pracownicy banku przedstawili powodom ofertę Funduszu Inwestycyjnego P. . Oferta obejmowała fundusze od obligacji do akcji. Pracownicy banku przedstawili powodom historyczne kształtowanie się funduszu akcji, zaś powodowie podjęli decyzję o wyborze funduszu. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków K. K. i D. S. , zaś nie dał wiary zeznaniom powodów w zakresie wprowadzenia powodów w błąd co do oferowanego produktu inwestycyjnego. Zeznania świadków były spontaniczne, wzajemnie się uzupełniały i znajdowały odzwierciedlenie w przedłożonych dokumentach przez strony postępowania. Wprawdzie świadkowie byli pracownikami banku, ale w ocenie sądu nie było podstaw do negowania zeznań tych świadków, gdyż rzekoma nieporadność powodów w lokowaniu oszczędności, zwłaszcza na etapie postępowania sądowego budziła poważne zastrzeżenia co do prawdziwości zeznań powodów. Powodowie, pomimo iż byli reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, z jednej stron zdawali się nie wiedzieć, iż jednostki nabyli w funduszu, aby z drugiej strony przedkładać sporządzone przez powódkę wydruki z konta tego funduszu, a nie banku. Powodowie mieli wcześniej ulokowane środki pieniężne w funduszach inwestycyjnych, a gdy ulokowali środki w innych jednostkach tego funduszu i odnieśli stratę całą winę zrzucili na pracowników pozwanego banku w zakresie obowiązków informacyjnych. Analiza zeznań pracowników banku wskazywała, iż powodowie wiedzieli, iż oferowany im produkt nie jest lokatą bankową. Powodowie posiadali wcześniej lokaty, jak również fundusze akcji chińskich w ramach Funduszu Inwestycyjnego P. . Natomiast pracownicy banku nie gwarantowali, że fundusz akcji przyniesie zysk, jak również pracownicy banku wyjaśnili ryzyko inwestycji w fundusz oraz zasady nabycia jednostek i pobieranych prowizji. Powodowie potwierdzili otrzymanie prospektu informacyjnego. Powodowie nie dokonali nabycia jednostek podczas pierwszego spotkania. Powodowie mieli możliwość przeanalizowania przestawionej oferty poza siedzibą banku. Nadto uznając, iż powodowie zostaliby wprowadzeni w błąd co do już nabytego produktu, po otrzymaniu pisma z funduszu, nie odstąpili od zawartej umowy. Nawet po poniesieniu straty, na skutek spadku wartości nabytych jednostek, dokonali nabycia kolejnych jednostek za kwotę 20.000 zł. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż pozwany bank wykonał należycie swoje obowiązki w zakresie zaoferowania produktu funduszu inwestycyjnego i na skutek dalszych działań pozwanego banku doszło do nabycia jednostek funduszu zgodne ze zleceniem powoda działającego jako uczestnik funduszu. W ocenie sądu również brak było adekwatnego związku przyczynowego między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą, która musi być następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, gdyż szkoda powodów związana była z utratą wartości jednostek - a nie czynnościami pozwanego banku. Według art. 361§1 kc zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Uznając, iż powstało roszczenie powodów z tytułu nie niewykonania lub nienależytego wykonaniem zobowiązania przez bank to roszczenie powodów uległoby przedawnieniu, a tym samym zarzut przedawnienia byłyby zasadny. Roszczenie o odszkodowanie za szkodę spowodowaną naruszeniem zobowiązania powstaje nie wcześniej, niż w momencie zrealizowania się wszystkich przesłanek, które – w myśl art. 471 k.c. – decydują o jego powstaniu. Powodowie najpóźniej w dniu zainwestowania dalszych środków (20.000 zł) wiedzieli o poniesionych stratach, pobieranych opłatach przy nabyciu jednostek. Niewątpliwie wiedzieli, iż dokonali zakupu jednostek uczestnictwa w funduszu, a nie dokonali inwestycji w pozwanym banku. Zgodnie z generalną regułą ustaloną w art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się w dniu, w którym roszczenie stało się wymagalne. Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia. W literaturze i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się jednak, że oznacza ono sytuację, w której dla uprawnionego (wierzyciela) otwiera się możliwość domagania się od zobowiązanego (dłużnika), by zaspokoił roszczenie, a zatem by zachował się zgodnie z treścią ciążącego na nim zobowiązania (tak: m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSN 1992, nr 7-8, poz. 137, z 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, Lex nr 174217). Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 listopada 2013 r. sygn. akt III CZP 72/13 rozstrzygając zagadnienie prawne, czy w świetle normy prawnej zawartej w art. 120 § 1 k.c. termin przedawnienia roszczenia o zapłatę odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania ( art. 471 k.c. ) rozpoczyna swój bieg od dnia wykonania zobowiązania czy też od dnia zaistnienia szkody albo od dnia dowiedzenia się wierzyciela o szkodzie, stwierdził, że w pojęciu odpowiedzialności odszkodowawczej jako skutku nienależytego wykonania zobowiązani mieszczą się dwa rodzaje sytuacji: nienależyte spełnienie świadczenia oraz nienależyte wykonanie ubocznych obowiązków stanowiących treść stosunku prawnego stron. Co do zasady, do tych roszczeń muszą być zatem stosowane przepisy ogólne o przedawnieniu ( art. 117-125 k.c. ). Roszczenia o naprawienie szkody w reżimie kontraktowym przedawniają się zatem zgodnie z ogólną regułą wynikającą z art. 117 i n. k.c. Oznacza to przede wszystkim, że stosownie do art. 118 k.c. termin ich przedawnienia wynosił 10 lat, a tym samym od 20.03.2008r. (daty zlecenia nabycia jednostek za kwotę 20.000 zł) termin do wniesienia powództwa upływał 20.03.2018r., dlatego też wytoczenie powództwa w dniu 19.07.2020r. było spóźnione. Podniesiony zarzut przedawnienia roszczenia był zasadny, ponadto pozwany wykonał należycie obowiązki w ramach zlecenia nabycia jednostek w funduszu inwestycyjnym, zaś szkoda powodów związana była z utratą wartości jednostek na skutek działań niezależnych od pozwanego banku. W tym stanie rzeczy, z mocy wskazanych powyżej przepisów, orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu postanowiono zgodnie z art. 102 kpc zgodnie z którym „w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami”. Mając na względzie sytuację finansową powodów, jak również nie udzielenie odpowiedzi na reklamację w ustawowym terminie Sąd nie obciążył powodów kosztami procesu należnymi pozwanemu tj. kosztami zastępstwa procesowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.