I C 813/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSpółka akcyjna w B. pozwem z 2 listopada 2017 roku wniosła o zasądzenie w postępowaniu nakazowym od pozwanej Z. C. kwoty 16.289,80 zł wraz z odsetkami, opierając się na wekslu wystawionym przez pozwaną. Sąd Rejonowy w Częstochowie wydał nakaz zapłaty, który następnie uchylił wyrokiem z 23 listopada 2018 roku, zasądzając kwotę 7.414 zł i oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd uznał umowę pożyczki i weksel za ważne, ale zakwestionował prowizję jako wygórowaną na podstawie art. 385¹ k.c. Apelację od wyroku wniosła powódka, a następnie pełnomocnik pozwanej. Sąd Okręgowy w Częstochowie postanowieniem z 14 maja 2019 roku ustanowił dla pozwanej adwokata z urzędu i powiadomił Prokuraturę Okręgową. Postanowieniem z 5 lipca 2019 roku przywrócono termin do wniesienia apelacji przez pełnomocnika pozwanej. Postępowanie zostało zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie karne przeciwko K. P. Wyrokiem z 9 kwietnia 2024 roku Sąd Okręgowy zniósł postępowanie przed Sądem Rejonowym od dnia 15 lutego 2018 roku z powodu nieważności postępowania (brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla pozwanej) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ponownym postępowaniu Sąd ustalił, że pozwana Z. C., osoba starsza i schorowana, zaciągała pożyczki na prośbę sąsiadki K. P., która obiecywała ich spłatę. Sąd uznał umowę pożyczki za ważną, stwierdzając, że pozwana działała lekkomyślnie, ale świadomie. Jednakże, Sąd uznał postanowienia umowy dotyczące prowizji (6.511 zł) i opłaty za pakiet (1.100 zł) za niedozwolone na podstawie art. 385¹ k.c., ponieważ rażąco naruszały interesy konsumenta. W związku z tym, zasądzona kwota została obniżona do 6.567,88 zł. Sąd rozstrzygnął również o kosztach postępowania, dokonując ich stosunkowego rozdzielenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 385¹ k.c. w kontekście kosztów pożyczek konsumenckich, badanie ważności umów pożyczek zawartych przez osoby starsze, znaczenie wyroków karnych w postępowaniu cywilnym, obowiązek sądu badania klauzul abuzywnych z urzędu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale zawiera ogólne zasady dotyczące ochrony konsumentów i oceny postanowień umownych.
Zagadnienia prawne (5)
Czy umowa pożyczki zawarta przez osobę starszą i schorowaną, która zaciągnęła ją na prośbę sąsiadki, jest ważna pomimo potencjalnego wprowadzenia w błąd i braku pełnej świadomości konsekwencji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa jest ważna. Pozwana działała lekkomyślnie i nonszalancko, ale świadomie, nie wykazując cech wyłączających świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Uzasadnienie
Sąd ocenił, że pozwana, mimo wieku i wypadku, posiadała wysokie kompetencje intelektualne i rozumiała, że podpisuje umowy w swoim imieniu. Jej działania charakteryzowały się lekkomyślnością i dezynwolturą, a nie brakiem świadomości.
Czy postanowienia umowy pożyczki dotyczące prowizji i opłaty za pakiet usług dodatkowych stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, prowizja (6.511 zł) i opłata za pakiet (1.100 zł) zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne, ponieważ rażąco naruszały interesy konsumenta i były sprzeczne z dobrymi obyczajami.
Uzasadnienie
Prowizja stanowiła ponad 84% wartości pożyczki, a opłata za pakiet była nieproporcjonalnie wysoka w stosunku do oferowanych korzyści, zwłaszcza w kontekście już istniejących odsetek kapitałowych i możliwości naliczania odsetek za opóźnienie.
Czy umowa pożyczki zawarta w okolicznościach, w których jedna ze stron (pożyczkodawca) została wprowadzona w błąd przez osobę trzecią (sąsiadkę pozwanej), może być uznana za nieważną na podstawie art. 58 k.c. (sprzeczność z ustawą lub zasadami współżycia społecznego)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie jest nieważna na podstawie art. 58 k.c. Brak jest dowodów na sprzeczność obustronną lub naruszenie zasad współżycia społecznego w sposób uzasadniający nieważność umowy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowa pożyczki sama w sobie jest czynnością legalną. Choć pozwana została wprowadzona w błąd przez sąsiadkę, a pożyczkodawca został wprowadzony w błąd przez pozwaną co do jej zdolności kredytowej, nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności umowy z powodu sprzeczności z prawem karnym lub zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza że powódka była pokrzywdzona przestępstwem.
Czy w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu własnym konsumenta, sąd ma obowiązek badać potencjalnie nieuczciwy charakter warunków umowy kredytu konsumenckiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek badać z urzędu potencjalnie nieuczciwy charakter warunków umowy kredytu konsumenckiego, nawet jeśli dłużnik nie podniósł stosownego zarzutu.
Uzasadnienie
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że nie jest dopuszczalne wydanie nakazu zapłaty opartego na wekslu bez możliwości zbadania nieuczciwego charakteru warunków umowy. Dotyczy to zarówno stosunku podstawowego, jak i wekslowego.
Czy nieważność postępowania z powodu braku ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla pozwanej w pierwszej instancji uzasadnia uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd Okręgowy stwierdził nieważność postępowania od daty 15 lutego 2018 roku, gdyż pozwana nie mogła podjąć skutecznej obrony swoich praw bez pełnomocnika z urzędu, co skutkowało uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu, mimo wniosku pozwanej, uniemożliwił jej skuteczną obronę, co stanowiło naruszenie przepisów procesowych i uzasadniało uchylenie postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółka akcyjna w B. | spółka | powódka |
| Z. C. | osoba_fizyczna | pozwana |
| K. P. | osoba_fizyczna | świadkowa/współsprawca |
| Prokuratura Okręgowa w Częstochowie | organ_państwowy | uczestnik |
| Prokuratura Rejonowa C. - P. w C. | organ_państwowy | uczestnik |
| Ł. N. | inne | pełnomocnik z urzędu |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
u.k.k. art. 36a
Ustawa o kredycie konsumenckim
Określa limit maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może w szczególnie uzasadnionych wypadkach zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać strony wygranej kosztami w całości.
k.c. art. 84
Kodeks cywilny
W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli.
k.c. art. 82
Kodeks cywilny
Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakiegokolwiek powodu miała zniesioną zdolność do czynności prawnych.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego.
p.w. art. 101 § pkt 2
Prawo wekslowe
Weksel własny musi zawierać m.in. oznaczenie sumy wekslowej.
k.k. art. 286 § § 1
Kodeks karny
Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym prawem majątkowym przez wprowadzenie jej w błąd albo wyzyskanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności.
k.p.c. art. 233 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia, na podstawie całokształtu okoliczności, moc dowodową poszczególnych dowodów w sprawie.
k.p.c. art. 177 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może zawiesić postępowanie, gdy tego wymaga ustawa.
k.p.c. art. 505¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa charakter postępowania uproszczonego.
k.p.c. art. 505⁷ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach w postępowaniu uproszczonym, ilekroć ustalenie zasadności lub wysokości świadczenia powinno nastąpić przy zastosowaniu wiadomości specjalnych, od uznania sądu zależy powzięcie samodzielnej oceny albo zasięgnięcie opinii biegłego.
k.p.c. art. 11
Kodeks postępowania cywilnego
Wyrok skazujący prawomocny sądu karnego wiąże sąd cywilny co do faktu popełnienia przestępstwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozwana argumentowała, że pożyczkę zaciągnęła na prośbę sąsiadki, która była rzeczywistym beneficjentem środków i obiecała spłatę. • Pozwana podnosiła, że jej stan zdrowia (wypadek samochodowy, uraz głowy) wpływał na jej zdolność racjonalnego myślenia. • Pełnomocnik pozwanej argumentował nieważność postępowania z powodu braku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w pierwszej instancji. • Pełnomocnik pozwanej argumentował, że część kosztów pożyczki (prowizja, opłata za pakiet) stanowi niedozwolone postanowienia umowne.
Odrzucone argumenty
Powódka argumentowała, że pozwana podpisała umowę i weksel, a kwestia przekazania środków sąsiadce jest bez znaczenia prawnego. • Powódka kwestionowała zasadność zarzutów dotyczących niedozwolonych postanowień umownych.
Godne uwagi sformułowania
Pozwana, działając w swoim imieniu, zaciągała zobowiązania w różnych instytucjach finansowych, przy czym od razu planowała, że sama tych zobowiązań nie będzie realizować, gdyż to K. P. obiecała za nią spłacać raty. • Sąd uznał, że po stronie pozwanej można mówić nie o nieświadomości, tylko o (być może powodowanej słusznym poczuciem pomocy bliźniemu) lekkomyślności, dezynwolturze, a ostatecznie i nonszalancji wobec rangi własnego podpisu. • Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. • Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest dopuszczalne wydanie nakazu zapłaty opartego na wekslu bez możliwości zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umowy kredytu konsumenckiego.
Skład orzekający
Marcin Szymański
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 385¹ k.c. w kontekście kosztów pożyczek konsumenckich, badanie ważności umów pożyczek zawartych przez osoby starsze, znaczenie wyroków karnych w postępowaniu cywilnym, obowiązek sądu badania klauzul abuzywnych z urzędu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale zawiera ogólne zasady dotyczące ochrony konsumentów i oceny postanowień umownych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa porusza kwestie ochrony osób starszych i konsumentów przed nieuczciwymi praktykami finansowymi, a także pokazuje złożoność relacji międzyludzkich i ich wpływ na zobowiązania prawne. Wyrok Sądu Okręgowego, który częściowo uwzględnił argumenty pozwanej, jest ważny dla praktyki prawniczej.
“Starsza pani pożyczała pieniądze dla sąsiadki. Sąd uznał umowę za ważną, ale obciął koszty pożyczki o ponad połowę!”
Dane finansowe
WPS: 16 289,8 PLN
należność główna: 6567,88 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.