I C 81/17

Sygn. akt: I C 81/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2018 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Beata Majewska-Czajkowska Protokolant: sekretarz sądowy Julia Piątek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 roku w Gliwicach sprawy z powództwa P. C. przeciwko (...) z siedzibą w W. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda P. C. na rzecz pozwanego (...) z siedzibą w W. 5.417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. SSO Beata Majewska-Czajkowska Sygn. akt I C 81/17 UZASADNIENIE Powód P. C. wniósł o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci Bankowego Tytułu Egzekucyjnego z 10 września 2015 roku wystawionego przez pozwanego (...) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z 9 listopada 2015 roku oraz obciążenie pozwanego kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał, że udzielił poręczenia umowy kredytu z dnia 23 września 2014 roku. Umowa ta jest w ocenie powoda nieważna, albowiem powód w chwili udzielania poręczenia znajdował się w stanie wyłączającym świadome oraz swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Powód wskazał, że od 2001 roku zmaga się z uzależnieniem od środków psychoaktywnych, które przestał zażywać na przełomie lipca i sierpnia 2014 roku na skutek ich samodzielnego odstawienia. W wyniku odstawienia ww. środków popadł w depresję, paranoję i psychozę; powód często majaczył i bywał agresywny w stosunku do otoczenia. W listopadzie 2014 roku został przyjęty do Szpitala (...) w T. . Po jego opuszczeniu zdiagnozowano u niego zaburzenia psychotyczne w leczeniu uzależnienia mieszanego. Do dnia złożenia pozwu stosuje leczenie farmakologiczne. Tytuł wykonawczy objęty pozwem nie powinien być wykonywany, albowiem powód kwestionuje istnienie obowiązku nim stwierdzonego. Nadto w chwili otrzymywania wezwania do zapłaty powód nie dysponował umową kredytu, nie znał jej zapisów, nie miał świadomości, że jest poręczycielem kredytu zaciągniętego przez inną osobę oraz, że jest on zabezpieczony hipoteką na jego mieszkaniu. Wiedzę tą posiadł w marcu 2015 roku. Pozwany w odpowiedzi wniósł o oddalenie powództwa oraz obciążenie powoda kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał, że twierdzenia powoda są niezasadne oraz nie wykazane. W szczególności nie zostało udowodnione, że w chwili udzielania poręczenia powód znajdował się w stanie wyłączającym możliwość świadomego podejmowania decyzji. Nie dowodzi tego w szczególności sam fakt odstawienia zażywanych przez niego uprzednio substancji ani dołączona do pozwu dokumentacja medyczna. Twierdzenia zawarte w pozwie mają charakter subiektywny i stronniczy. Nadto przy powoływaniu się na wadę oświadczenia woli w postaci braku świadomości lub swobody nie jest ważna przyczyna takiego stanu lecz skutek; wada musi występować w chwili składania oświadczenia woli, a nie w odniesieniu do dłuższego okresu, albowiem nie jest wykluczone działanie w chwili składania oświadczenia woli z pełnym rozeznaniem. Sąd ustalił: W dniu 23 września 2014 roku pomiędzy pozwanym a M. S. (1) prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą M. S. (1) (...) została zawarta umowa kredytu na kwotę 74 992, 12 zł; jako cel kredytu wskazano zakup urządzeń pomiarowych oraz oprogramowania. Zobowiązania z ww. umowy zostały poręczone przez powoda. Cała umowa została zabezpieczona hipoteką na należącym do powoda spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ulicy (...) . J. Z. (...) do kwoty 127 486, 60 zł, a także cesją praw z polisy ubezpieczenia, oświadczeniem o poddaniu się egzekucji powoda jako właściciela nieruchomości, oświadczeniem kredytobiorcy o poddaniu się egzekucji, umową poręczenia której stroną był powód – do kwoty 149 984, 24 zł, pełnomocnictwem do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunkach kredytobiorcy, cesją praw z umowy ubezpieczenia od utraty zysku 10 plus. Zawarcie umowy było poprzedzone co najmniej czterema spotkaniami w oddziale pozwanego. Na pierwszym spotkaniu M. S. podpisywał wniosek kredytowy, na kolejnym powód szczegółowo wypytywał pracownika banku, kiedy będzie decyzja o przyznaniu kredytu; na trzecim spotkaniu doszło do podpisania umów kredytu oraz poręczenia. Ostatnie spotkania miało miejsce kilka miesięcy po zawarciu umowy kredytu. Powód w jego trakcie był wzburzony oraz wszczął awanturę. Gdy – w trakcie jednego z poprzednich spotkań - pracownik pozwanego tłumaczył powodowi istotne kwestie związane z zaciągnięciem kredytu nie powziął żadnych podejrzeń co do stanu zdrowia powoda oraz tego, czy rozumie na czym polega umowa, którą zamierza zawrzeć. Po zawarciu umów powód stracił kontakt z M. S. ; z oddziału banku, w którym zawierano umowy nie otrzymywał żadnych dokumentów (pozwany przyjął praktykę, że dokumenty w przedmiocie kredytu wysyłała centrala w W. ). W związku z opóźnieniem w terminowym spłacaniu kredytu powód pismem z 30 grudnia 2014 roku został wezwany do dobrowolnej spłaty zaległości wynoszących wówczas 1112, 46 zł w terminie 7 dni. Pismem z 13 marca 2015 roku powód został przez pozwanego poinformowany, że wypowiada przedmiotową umowę podając wysokość zadłużenia przeterminowanego w dacie złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu (3383, 30 zł), do zapłaty którego wezwano powoda w terminie 30 dni pod rygorem postawienia całej należności kapitałowej w stan wymagalności. Pismem z 14 maja 2015 roku pozwany poinformował powoda, że przekazał jego dane osobowe do bankowego rejestru (rejestru dłużników). Osobnym pismem z 19 czerwca 2015 roku został powód powiadomiony o tym, że przekazanie tych danych nastąpi w dniu 5 sierpnia 2015 roku, wysokość obciążającego go długu wynosi 79 385, 37 zł, a przekazanie danych do rejestru dłużników może zostać wstrzymane o ile powód zapłaci 9375 zł. Pismem z 18 czerwca 2015 roku powód został wezwany do natychmiastowej spłaty długu wynoszącego naówczas 79 406,12 zł w terminie do 25 czerwca 2015 roku pod rygorem skierowania do egzekucji komorniczej na podstawie (...) . Wobec nieuregulowania zadłużenia pozwany wystawił w dniu 10 września 2015 roku bankowy tytuł egzekucyjny nr (...) , któremu Sąd Rejonowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 roku (II Co 5149/15) nadał klauzulę wykonalności. Na podstawie ww. tytułu wykonawczego pozwany wszczął przeciwko powodowi postępowanie egzekucyjne w trakcie którego dokonano zajęcia wierzytelności powoda w US w G. , świadczeń w ZUS; nadto dokonano zajęcia przysługującego powodowi spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ulicy (...) . J. Z. (...) (sporządzono operat szacunkowy ww. mieszkania). Jeszcze przed wszczęciem niniejszego procesu postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na podstawie art. 820 kpc postanowieniem z 15 grudnia 2016 roku. Powód od około 2001 roku zażywał różnego rodzaju środki w postaci dopalaczy, leków psychotropowych oraz narkotyki; zażywał je co dziennie do końca wakacji 2014 roku. Pod ich wpływem dziwnie się zachowywał: zaklejał w domu okna, zamykał się w łazience i nie wychodził na zewnątrz, widział przedmioty, których nie dostrzegali inni. Jak twierdzi, jego stan pogorszył się, gdy wyżej wspomniane środki odstawił; w szczególności nasiliły się omamy wzrokowe. W dniu 6 listopada 2014 roku po awanturze domowej z konkubiną został skierowany przez lekarza pogotowia ratunkowego do Szpitala (...) w T. , gdzie zdiagnozowano u niego zaburzenia adaptacyjne i skąd został wypisany w dniu 12 listopada 2014 roku na własne żądanie wbrew zaleceniom lekarskim. Po opuszczeniu szpitala ostatecznie podjął leczenie farmakologiczne, a jego stan zdrowia poprawił się. (dowody: umowa kredytu, korespondencja między stronami k. 26 – 36; wypis oraz dokumentacja lekarska k. 37 - 44; akta Km 68/16; zeznania świadków: I. P. k. 114 – 116, A. Z. k. 116 – 117, M. D. k. 117 - 118; przesłuchanie stron k. 207 - 208; opinia biegłej k. 155 – 161, opinia ustna k. 185 -186;) Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Przede wszystkim w zakresie ustalenia warunków umowy kredytu oraz ciągu zdarzeń od momentu prób pozwanego wyegzekwowania od powoda poręczonej wierzytelności oparto się na większości dokumentów albowiem ich prawdziwość oraz autentyczność nie została zakwestionowana przez żadną ze stron. Zakwestionowaniu podlegał nadto wystawiony w dniu 16 czerwca 2015 roku dokument prywatny w postaci oświadczenia kredytobiorcy M. S. (1) (k. 46) opisującego stan powoda z chwili wystawiania dokumentu oraz w chwili zawierania umowy kredytu albowiem jego prawdziwość oraz autentyczność nie została do chwili zamknięcia rozprawy w żaden sposób, żadnymi przekonującymi dowodami wykazana. . Okoliczności zawarcia umowy ustalono na podstawie zeznań świadka D. - zeznania powoda w tym zakresie okazały się zupełnie nieprzydatne. Stan zdrowia powoda (sytuację zdrowotną) ustalono na podstawie zeznań świadków I. P. , A. Z. mając na uwadze upływ czasu od opisywanych w zeznaniach zdarzeń oraz stopień znajomości powoda z każdym ze świadków. Całość ustalonego w powyższy sposób stanu faktycznego uzupełniały zeznania samego powoda ograniczone również jego pamięcią. Z uwagi na podstawę faktyczną i prawną powództwa kluczowym dowodem w sprawie była opinia biegłej psychiatry sporządzona na zlecenie Sądu. Opinia biegłej K. była pełna, kompleksowa, stanowcza. Biegła w sposób stanowczy, kategoryczny podtrzymała opinię na rozprawie. W sposób przekonujący wyjaśniła na co tak naprawdę powód choruje (chorował), istotę omamów, różnicę pomiędzy otępieniem, psychozą a zaburzeniami adaptacyjnymi (zdiagnozowanymi u powoda zarówno przez biegłą jak i SP T. ), istotę działania tzw. dopalaczy, różnicę w działaniu pomiędzy dopalaczami, a innymi środkami odurzającymi, różnicę w skutkach jakie wywołują obie grupy substancji; wnioski z opinii wypływające z wiedzy medycznej uzupełniała wychwyconymi w zgromadzonym materiale dowodowym sprzecznościami (zeznaniami świadków, zeznaniami powoda) odnośnie momentu zaprzestania zażywania dopalaczy. W ocenie Sądu opinia ta przyczyniła się w sposób istotny do rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnione było zatem oddalenie wniosku o dowód z opinii innego biegłego psychiatry. Sąd zważył: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Według art. 840 § 1 pkt 1 kpc dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności, gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu (…). Za nieistnieniem obowiązku wynikającego ze złożonego przez powoda poręczenia ma przemawiać fakt, iż umowa poręczenia została przez pozwanego zawarta w stanie uzależnienia, a zatem jest składające się na tą umowę jego oświadczenie woli jest obarczone wadą w postaci braku świadomości lub swobody powzięcia decyzji oraz wyrażenia woli powodującej jego bezwzględną nieważność Zgodnie z art. 82 Kodeksu cywilnego nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. „Stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli" nie może być rozumiany dosłownie. Wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania" Przyjmuje się ogólnie, że chodzi o brak rozeznania, niemożność rozumienia znaczenia własnych posunięć lub też innych osób, zrozumienia sensu składanych oświadczeń itp. Nie ma natomiast znaczenia, czy stan ów miał charakter stały, czy też tylko przemijający. Decyduje bowiem związek między nim, a konkretnym oświadczeniem woli. Stanowisko Sądu Najwyższego jest w tym względzie ustalone. Z kolei wyłączenie swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli tkwić musi w samym oświadczającym (powodzie), a nie w sytuacji zewnętrznej, w jakiej on działa. Okoliczności poza personalne nie mogą być brane pod uwagę. Przyczyna wyłączająca swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli musi być umiejscowiona w samym podmiocie składającym oświadczenie woli, a nie w jakiejś sytuacji zewnętrznej, w jakiej ta osoba została postawiona (SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 lipca 1974 r., III CRN 119/74, OSP 1976, z. 2, poz. 30). Stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może bowiem być rozumiany tylko jako stan, w którym możliwość swobodnego wyboru jest całkowicie wyłączona. Sugestia osób trzecich nie wyłącza swobody powzięcia decyzji (postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 2004 r. III CK 523/02, LEX nr 585812; por. też postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2011 r., I CSK 115/11). Należało zatem w niniejszej sprawie zbadać, czy omawiane oświadczenie woli powoda jest obarczone wadą z art. 82 k. c. Ciężar wykazania, że dane oświadczenie woli zostało obarczone wadą spoczywa na stronie, która wywodzi z niego skutki prawne w postaci jego bezwzględnej nieważności to jest na powodzie i w ocenie Sądu powód tego ciężaru nie udźwignął. Ze sporządzonej na zlecenie Sądu pisemnej opinii biegłej uzupełnionej ustnie na rozprawie wynika, że nie jest możliwe ustalenie ściśle, co do dnia, kiedy powód zaprzestał zażywania dopalaczy, albowiem brak jest na tą okoliczność obiektywnej dokumentacji medycznej, a zeznania powoda bądź świadków są w ocenie biegłej również nieobiektywne. Biegła wskazała, że zdolność postrzegania rzeczywistości zaburzają w sposób uzasadniający uwzględnienie zarzutu złożenia oświadczenia woli obarczonego wadą opisaną w art. 82 Kodeksu cywilnego generalnie dwie psychiatryczne jednostki chorobowe: otępienie oraz psychozy, przy czym nie sposób u powoda doszukać się żadnej z powyższych chorób. Zaburzenia psychotyczne rozpoznawane są u powoda dopiero od stycznia 2015 roku, a zatem kilka miesięcy po złożeniu oświadczenia o poręczeniu. Wskazała biegła nadto, że zachowania w trakcie „psychozy” wywołanej dopalaczami są gwałtowne, impulsywne, ściśle związane z treścią doznań psychotycznych, mają tendencje do szybkiego pogłębiania się, wymagają pilnej interwencji medycznej, najczęściej hospitalizacji ze stosowaniem przymusu bezpośredniego. Biegła podkreśliła, iż wprawdzie powszechnie znany jest niekorzystny wpływ dopalaczy na zdrowie oraz zagrożenie dla zdrowia i życia, tym niemniej ich używanie nie prowadzi do uzależnienia w rozumieniu medycznym, z objawami abstynencyjnymi w razie odstawienia tak jak ma to miejsce w przypadku alkoholu, niektórych leków uspokajających czy opatów. Zażywanie dopalaczy nie powoduje objawów abstynencyjnych wymagających pomocy lekarskiej (czy wręcz leczenia odwykowego). Po zaprzestaniu ich pobierania osoba zażywająca może odczuwać objawy odstawienie pod postacią niepokoju czy też zaburzeń snu, które ustępują samoistnie. Dopalacze mogą wprawdzie wywoływać psychozę, która w realiach konkretnej sprawy mogłaby uzasadniać uwzględnienie zarzutu bezwzględnej nieważności oświadczenia woli lecz nie muszą, a z całą pewnością psychozy takiej u powoda nie stwierdzono. Objawy psychotyczne/quasi - psychotyczne, jeżeli w ogóle występują po zażyciu danego środka, są krótkotrwałe, ustępują na drugi dzień bez żadnej interwencji medycznej. Nadto nie można pomijać, że powód jak wynika z wywiadu przeprowadzonego przez biegłą w trakcie opiniowania był zainteresowany podjęciem działalności gospodarczej; przez kilka lat bezskutecznie poszukiwał możliwości uzyskania kredytu w wielu bankach. Rozważał założenie wspólnej firmy z osobą, której poręczył kredyt. Widział w tym możliwość rozwoju zawodowego, snuł plany na przyszłość. Samo podpisanie umów było efektem złożonego procesu poprzedzonym kilkoma wizytami w banku, w trakcie których omawiano zasady udzielania kredytu oraz skutki jego zaciągnięcia oraz uzyskaniem pozytywnej decyzji o udzieleniu kredytu. W ocenie Sadu brak jest obiektywnych dowodów mających świadczyć o tym, że powód w dniu 23 września oraz w dniach poprzedzających oraz następujących po tej dacie nie miał w pełni zachowanej zdolności postrzegania rzeczywistości. Samo przyjmowanie środków psychoaktywnych w tym dopalaczy z własnej inicjatywy i w celu osiągnięcia konkretnych objawów psychicznych czy też odstawienie tych środków nie znosi zdolności do świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Objawy psychotyczne stwierdzone w styczniu 2015 roku wymagają leczenia i same nie ustępują lecz fakt ten nie jest istotny dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem objawy te zaobserwowano około trzy miesiące po złożeniu kwestionowanego przez powoda poręczenia. Powód działał z pełnym rozeznaniem, miał możliwość zawarcia lub niezawarcia umowy, miał świadomość jaką umową wiąże się z pozwanym, zdawał sobie sprawę ze znaczenia oraz ze skutków zawartej przez siebie umowy. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu świadczą o tym, iż złożone przez powoda oświadczenie woli w umowie poręczenia z dnia 23 września 2014 roku nie jest obarczone wadą z art. 82 k. c. Jest ono ważne, wywołuje wszelkie przewidziane przepisami skutki prawne. Powód w dalszym ciągu jest wobec pozwanego dłużnikiem (zobowiązanym) z tytułu poręczenia. Istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym objętym pozwem nie zostało skutecznie przez niego podważone, co uzasadnia oddalenie powództwa. Wobec powyższego orzeczono jak na wstępie. O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98 kpc zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wobec ostatecznego rozstrzygnięcia tj. przegranej powoda.