Sygn. akt I C 788/12 UZASADNIENIE wyroku z dnia 30 grudnia 2015r. Pozwem z dnia 12.06.2012r. powód S. A. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – (...) na swoją rzecz kwoty 370.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem naprawienia szkody za niezgodne z prawem przejęcie przez Skarb Państwa zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Ż. , stanowiącej własność B. A. . Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu. Na uzasadnienie swojego żądania powód wskazał, że jest jedynym spadkobiercą B. A. , który w 1947r. wraz z całą rodziną został wysiedlony z miejscowości Ż. , gmina C. , w ramach akcji „Wisła”. Akcja ta zmierzała do wysiedlenia ludności ukraińskiej na tereny ZSRR oraz Ziem Odzyskanych i objęła również rodzinę powoda mimo że nie była ona narodowości ukraińskiej. Ojciec powoda starał się o wyłączenie z akcji i niedopuszczenie do przesiedlenia, ale bezskutecznie. W związku z przymusowym przesiedleniem ojciec powoda pozostawił w miejscowości Ż. grunt stanowiący jego własność o pow. (...) z wybudowanym domem drewnianym – mieszkalnym, szopą drewnianą i drewnianym chlewem z oborą. Ojciec powoda nabył gospodarstwo rolne na podstawie umowy kupna-sprzedaży z dnia (...) ., która opiewała na sprzedaż działki, a następnie na tej nieruchomości postawione zostały zabudowania. Ponieważ akt notarialny świadczący o powyższej czynności prawnej zaginął, Sąd Okręgowy (...) w sprawie o sygn. (...) ustalił, że ojciec powoda zamieszkały we wsi Ż. został w 1947r. przesiedlony wraz z rodziną na inne miejsce zamieszkania pozostawiając we wsi Ż. grunt o pow. (...) z wybudowanym na tym gruncie domem. Rodzina powoda została wysiedlona na tereny ziem zachodnich do miejscowości K. , dawne woj. (...) i nie otrzymała żadnego majątku tytułem rekompensaty za utracone mienie. W dalszej kolejności powód wskazał, że grunty pozostawione przez jego rodzinę we wsi Ż. zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) W chwili obecnej grunty te należą w większości (choć nie w całości) do osób trzecich. W końcu po latach starań powoda w dniu 19 sierpnia 2011r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) w części dotyczącej przejęcia nieruchomości we wsi Ż. będących własnością ojca powoda. W toku powyższej sprawy Minister ustalił, że kwestionowane przez rodzinę powoda orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. W związku z tym, że decyzja o uznaniu orzeczenia Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) za nieważne została wydana po dniu 01.09.2004r., to dopuszczalna jest droga sądowa, a odpowiedzialność Skarbu Państwa wynika z przepisu art. 417 ( 1) § 2 kc. Powód podniósł, że pomiędzy szkodą w postaci utraty własności nieruchomości a wydaniem orzeczenia z dnia (...) zachodził normalny związek przyczynowy, ponieważ na mocy tego orzeczenia ojciec powoda został pozbawiony swojej własności bez odszkodowania. Uzasadniając wysokość roszczenia powód podniósł, że jego ojciec - B. A. został pozbawiony majątku w postaci gruntu o pow. (...) wraz z wybudowanym na tym gruncie domem, zadaszeniem na siano, szopą drewnianą i drewnianym chlewem z oborą, a według wiedzy powoda obecnie ceny gruntów w B. wahają się w granicach od 15 do 150 zł za m 2 . Powód przyjął do wyliczenia odszkodowania kwotę 16 zł za 1 m 2 za działkę o pow. 25.000 m 2 . Jednocześnie powód wyraził wolę otrzymania części ekwiwalentu za pozbawienie mienia w naturze, tj. nieruchomości gruntowej przylegającej do jego działki nr (...) , która nie została zbyta na rzecz osób trzecich i stanowi nadal własność Skarbu Państwa o pow. (...) położona w miejscowości M. ( L. ). Pismem z dnia 29 marca 2012r. powód zwrócił się do (...) z wnioskiem o ugodowe załatwienie sprawy, ale otrzymał odpowiedź, że ustalenie żądanego odszkodowania będzie możliwe dopiero w postępowaniu sądowym, w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy. W odpowiedzi na pozew (k. 61 – 65) pozwany Skarb Państwa – (...) zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. Pozwany zarzucił, że Minister Rolnictwa stwierdzając nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia (...) jako zasadniczą przyczynę rozstrzygnięcia wskazał błędy natury proceduralnej, natomiast brak jest podstaw do uznania, że nie zachodziły przesłanki umożliwiające przejęcie nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1949r. Następnie pozwany podniósł, że powód w niniejszym postępowaniu powinien wykazać, że nieruchomości wymienione w wadliwym orzeczeniu są tożsame z tymi, jakie zostały objęte wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował wysokość żądanej przez powoda kwoty jako nieudowodnioną i dowolną. Zarzucił również nieprawidłowe żądanie przez stronę powodową odsetek od dnia wniesienia pozwu. W piśmie procesowym z dnia 30.06.2015r. (k. 326-328) powód powołując się na opinię biegłej sądowej G. S. rozszerzył żądanie pozwu domagając się od pozwanego zapłaty kwoty 659.240,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem naprawienia szkody za niezgodne z prawem przejęcie przez Skarb Państwa zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Ż. , a stanowiącej własność B. A. . Powód wskazał, że zgodnie z opinią biegłego rzeczoznawcy wartość nieruchomości gruntowych należących do poprzedników powoda według stanu na dzień 5 maja 1947r. wynosiła 659.240,00 zł i jego zdaniem to właśnie tę wartość należy przyjąć, ponieważ szkodę, jaką mu wyrządzono należy wiązać z faktem bezprawnego wysiedlenia w 1947r., a następnie bezprawnego wywłaszczenia w 1957r. Powód podkreślił, że w 1947r. jego rodzina została bezprawnie wysiedlona ze swoich nieruchomości położonych w gminie Ż. w wyniku militarnej akcji „Wisła”. Ojciec powoda został niesłusznie objęty tą akcją, ponieważ ani on ani jego żona nie należeli do ludności Ukraińców, B. , D. i Ł. . Ojciec powoda nie miał żadnej możliwości przeciwstawienia się bezprawnemu przesiedleniu go prowadzonemu przez ówczesne władze i wojsko. Kontynuacją działań organów państwowych, które zmierzały do prawnego zalegalizowania działań wysiedleńczych ludności w 1947r., było przejęcie na własność przez Skarb Państwa, co w przypadku B. A. nastąpiło (...) . Gdyby nie doszło do bezprawnego wysiedlenia B. A. w 1947r., a w konsekwencji przymusowego pozbawienia go faktycznego władania nieruchomości, to Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. nie wydałoby orzeczenia wywłaszczeniowego. Pozwany na rozprawie w dniu 18.11.2015r. podtrzymał swoje stanowisko wnosząc o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego (k. 338). W końcowym stanowisku (e-protokół rozprawy z dnia 18 listopada 2015r. od 00:45:42 do 01:00:00) pozwany podniósł, że w 1947r. rodzina powoda nie została wywłaszczona i przymusowo przesiedlona, tylko zamieszkały przez ich teren został objęty walkami wojska polskiego z UPA, co w ocenie pozwanego nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, iż w tamtym czasie władze polskiego państwa chciały wysiedlić rodzinę powoda. Strona pozwana podkreśliła, że decyzja nadzorcza Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19.08.2011r. wyraźnie stwierdziła, iż nieruchomość należąca do ojca powoda podlegała pod względem materialnoprawnym przejęciu przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z 1949r., natomiast państwo przy przejęciu tej nieruchomości zastosowało wadliwy tryb. Według pozwanego, okoliczności opuszczenia przedmiotowej nieruchomości przez rodzinę powoda nie miały znaczenia i to nie z woli państwa, tylko z pewnych walk politycznych wynikało to, że państwo A. opuścili tę nieruchomość. Pozwany podniósł, że państwo polskie nie chciało wyrzucić z tych terenów rodziny powoda. W dalszej kolejności strona pozwana zarzuciła, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z (...) nie może być źródłem szkody i że w okolicznościach sprawy nie może być mowy o związku przyczynowym między tą decyzją a szkodą powoda. Natomiast nawet jeżeli przyjąć, że rodzina powoda została wysiedlona w 1947r. i to zdarzenie stanowiło źródło szkody, to w takim przypadku roszczenie powoda należałoby uznać za przedawnione albo według przepisów obowiązujących w tamtym okresie albo maksymalnie w terminie 10 lat licząc od 1989r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: We wrześniu 1938r. B. A. – ojciec powoda S. A. nabył na podstawie nieformalnej umowy kupna-sprzedaży parcelę gruntową nr (...) położoną w miejscowości Ż. , obecnie gmina C. . Powyższa nieruchomość stanowiła grunt o pow. (...) , który składał się z dwóch części: jednej części o pow. (...) o wymiarach (...) która częściowo odpowiada obecnym działkom ewidencyjnym o numerach (...) w miejscowości Ż. oraz drugiej części o pow. (...) o wymiarach ok. (...) , która znajduje się w odległości ok. 800 m od działek (...) , to jest w sąsiedztwie działki ewidencyjnej numer (...) położonej w miejscowości L. , gmina C. , zakupionej przez powoda. Na obu częściach zakupionej przez ojca powoda nieruchomości nie było infrastruktury technicznej. Po zakupie tej nieruchomości, na części o pow. (...) , rodzina powoda wybudowała: - dom mieszkalny drewniany składający się z sześciu pomieszczeń użytkowych o pow. wewnętrznej (...) , od zewnątrz oszalowany deskami i pomalowany farbą olejną, od wewnątrz wykończony tynkiem i pomalowany, z drewnianymi podłogami pomalowanymi farbą olejną, z wysokim dachem pokrytym papą, z trzema piecami kaflowymi i jednym piecem kuchennym kaflowym, - szopę drewnianą i drewniany chlew z oborą o powierzchni (...) , pod jednym dachem pokrytym papą, z podłogą z bali drewnianych w chlewie i oborze, - płot ze sztachet drewnianych stanowiący ogrodzenie przydomowego ogrodu o wymiarach 40 m x 50 m, - studnię kopaną o głębokości 8 m, o średnicy kręgów 0,8 m, zadaszoną, z korbą do naboru wody. Nową zabudowę ojciec powoda zgłosił do ubezpieczenia dnia (...) W 1938r. w miejscowości Ż. znajdowały się 72 domy zamieszkałe przez 259 osób; istniała cerkiew, młyn wodny, kolejka wąskotorowa, handel wyrobami tytoniowymi, gajówka, kowal, jednoklasowa szkoła. W 1946r. wysiedlono 62 rodziny na Ukrainę. W 1947r. w ramach akcji „Wisła” wysiedlono pozostałą część ludności, a wojsko polskie spaliło wieś. Na terenach tych zamieszkiwała głównie ludność ukraińska, ale zarówno ojciec powoda, jak i jego matka byli narodowości polskiej. Rodzinę A. wysiedlono z miejscowości Ż. w dniu 5 maja 1947r., a zabudowania położone na ich nieruchomości zostały spalone. Rodzina powoda została wysiedlona na tereny ziem zachodnich – do miejscowości K. , dawne woj. (...) i nie otrzymała żadnej rekompensaty za utracone mienie. Ojciec powoda starał się o wyłączenie jego nieruchomości z akcji „Wisła”, ale bezskutecznie. Jego podanie w kwietniu 1948r. zostało skierowane do Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Grunty pozostawione w miejscowości Ż. przez rodzinę powoda zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) , nr L.dz. (...) . Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947r. o przejęciu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59, poz. 318) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa (...) , (...) , (...) i (...) (Dz.U. nr 46, poz. 339) oraz przepisów rozporządzenia wykonawczego w sprawie dekretu z dnia 16 września 1950r. W powyższym orzeczeniu w pkt. I uznano, że w 33 wsiach – grunt o łącznej pow. 41057,74 ha: a) pozostał po osobach repatriowanych do Związku Radzieckiego, b) pozostał po osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie, c) nie znajduje się w faktycznym władaniu właścicieli niewiadomych z miejsca pobytu. W pkt. II stwierdzono, że grunty w wymienionych powyżej wsiach pozostałe po osobach repatriowanych do Związku Radzieckiego przeszły na Skarb Państwa z dniem 1 lipca 1945r., a pozostałe grunty przejęto na rzecz Skarbu Państwa (k. 22-23). Ojciec powoda pracował na kolei i nigdy nie opuściłby terenów w miejscowości Ż. gdyby nie został przymusowo wysiedlony. Dopiero w 1957r. B. A. dostał zgodę na powrót i wrócił do miejscowości Ż. w 1958r., gdzie otrzymał służbowe mieszkanie. Z kolei powód otrzymał zgodę na powrót na te tereny w 1962r. Działka, na której znajdował się przed akcją „Wisła” dom rodzinny powoda, została zabudowana, ale część tej nieruchomości o pow. ok. 20 arów jest wciąż wolna. W pobliżu tej nieruchomości znajduje się zakupiona przez powoda działka o nr (...) na M. , położona w miejscowości L. , gmina C. . Ojciec powoda – B. A. zmarł w dniu (...) ., a na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...) sygn. (...) , spadek po nim nabył w całości powód S. A. – na podstawie testamentu z dnia (...) .(k. 17) W wyroku z dnia (...) sygn. akt (...) (k.16), Sąd Okręgowy (...) Wydział I Cywilny w pkt. I ustalił, że ojciec powoda - B. A. ur. (...) w W. , syn A. i E. , zam. we wsi Ż. , gmina C. , przesiedlony wraz z rodziną w 1947 roku na inne miejsce zamieszkania, pozostawił we wsi Ż. – gmina C. grunt o pow. (...) z wybudowanym na tym gruncie: - domem drewnianym mieszkalnym trzyizbowym z werandą, krytym papą wybudowanym w 1938 roku, - zadaszeniem na siano drewnianym – krytym gontami, - szopą drewnianą krytą gontami, - drewnianym chlewem i oborą. W dniu (...) powód S. A. zwrócił się z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) wskazując, że dotyczy on stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia w części dotyczącej przejęcia gruntu należącego do jego ojca B. A. w miejscowości Ż. . Ostatecznie decyzją z dnia 19 sierpnia 2011r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, (...) w pkt. 1 uchylił w całości zaskarżoną decyzję; w pkt. 2 stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) znak L.dz. (...) (...) orzekającego o przejęciu na Skarb Państwa nieruchomości położonych m.in. w miejscowości Ż. – w części dotyczącej przejęcia nieruchomości we wsi Ż. będących własnością B. A. , a w pkt. 3 umorzył postępowanie pierwszej instancji w części, w której prowadzone było ono w stosunku do M. D. , L. K. i P. B. . W uzasadnieniu powyższej decyzji podkreślono, że osnowa orzeczenia wydanego na podstawie ww. dekretu powinna dokładnie wskazywać przejętą nieruchomość ziemską, a brak oznaczenia przejmowanych nieruchomości rażąco naruszał art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym. Ów brak prowadził bowiem do niewykonalności tejże decyzji, co oznacza, że nie mogła ona być tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości. W decyzji tej ustalono również, że ojciec powoda – B. A. był właścicielem gruntu o pow. (...) wraz z zabudowaniami. Wprawdzie z prywatnej umowy kupna-sprzedaży z dnia (...) wynika, że sprzedaży dokonywano w częściach ułamkowych. Nie można jednak wyciągać stąd wniosku o istnieniu współwłasności, tym bardziej że umowy nie sporządzono w przepisanej formie, a dokumenty, które mogłyby jednoznacznie wskazać tytuł prawny poszczególnych osób, zaginęły (k. 27/1 i 27/2). Powyższa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 sierpnia 2011r. została zaskarżona przez E. K. , B. K. , J. K. i Z. K. , a wyrokiem z dnia (...) , sygn. (...) , Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę. (dowód: odpis z dnia 27.05.2003r. z akt znajdujących się w zasobie Archiwum Państwowego w P. – k. 9, pismo B. A. z dnia (...) – k. 10, fragment umowy kupna-sprzedaży z dnia (...) – k. 11, zgłoszenie budowli do ubezpieczenia z dnia (...) oraz dowód ubezpieczeniowy (...) – k. 12-13, zaświadczenie Urzędu Gminy w K. z dnia (...) – k. 14, świadectwo pochodzenia i chrztu B. A. z dnia (...) – k. 15, wyrok Sądu Okręgowego w (...) z dnia (...) sygn. (...) – k. 16, postanowienie Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...) , sygn. (...) – k. 17, szkice domu mieszkalnego i budynków położonych na nieruchomości nabytej przez ojca powoda oraz pisemne oświadczenia S. W. i R. S. – k. 18-21, orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) – k. 22, Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. poz. 19 – k. 23, decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) – k. 24-28, wydruki z portalu „nieruchomości.pl” – k. 29-33, wyrysy z mapy ewidencji gruntów – k. 36-37, odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia (...) ., sygn. akt (...) – k. 109, opinia biegłej sądowej z zakresu (...) – k. 266-284, opinia uzupełniająca biegłej sądowej G. S. – k. 300-301, uzupełniająca opinia ustna biegłej sądowej G. S. – k. 329-330 oraz e-protokół rozprawy z dnia (...) od 00:02:00 do 00:24:00 min, zeznania świadka R. S. – k. 245-246, zeznania powoda S. A. – k. 336-337 oraz e-protokół rozprawy z dnia (...) od 00:04:00 do 00:22:00). Ustalono, że wartość nieruchomości o powierzchni gruntu (...) wraz z zabudową według stanu na dzień 5 maja 1947r. wynosi ogółem 659.240,00 zł. Z kolei wartość powyższej nieruchomości według stanu na dzień 8 lutego 1957r. wynosi 381.500,00 zł. Ze względu na sposób użytkowania w dniu 5 maja 1947r. wyceniana nieruchomość była nieruchomością rolno-budowlaną usytuowaną przy głównej drodze publicznej, wzdłuż której znajdowała się zabudowa mieszkalna jednorodzinna, zabudowa usługowo-handlowa, trasa kolejki wąskotorowej ze stacjami w pobliżu nieruchomości. (dowód: opinia biegłej sądowej z zakresu (...) z dnia 30.01.2015r. – k. 266-284, opinia uzupełniająca biegłej sądowej G. S. z dnia 12.005.2015r.– k. 300-301, uzupełniająca opinia ustna biegłej sądowej G. S. – k. 329-330 oraz e-protokół rozprawy z dnia (...) od 00:02:00 do 00:24:00). Pismem z dnia 29 marca 2012r. powód S. A. wezwał Skarb Państwa – (...) do zapłaty odszkodowania w wysokości 370.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia otrzymania niniejszego wezwania – tytułem niezgodnego z prawem przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej m.in. w miejscowości Ż. , stanowiącej własność B. A. , w terminie 14 dni od daty otrzymania tego pisma pod rygorem skierowania sprawy na drogę sądową. Pozwany odmówił wypłaty powodowi odszkodowania. (dowód: wezwanie do zapłaty odszkodowania z dnia 29.03.2012r. – k. 34-35, fakt bezsporny między stronami). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej powołanych dokumentów, zarówno urzędowych, jak m.in. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19.08.2011r., czy wyrok Sądu Okręgowego (...) z dnia (...) oraz przedłożonych przez stronę powodową dokumentów prywatnych, których autentyczność sporządzenia nie budziła wątpliwości Sądu. Czyniąc ustalenia dotyczące określenia wartości nieruchomości gruntowej o pow. (...) należącej przed przesiedleniem i wywłaszczeniem do ojca powoda, a położonej w miejscowości Ż. w gminie C. , Sąd oparł się w całości na opinii biegłej sądowej z zakresu (...) , która zarówno w opinii pisemnej, jak w opiniach uzupełniających (ustnej i pisemnej), przekonująco argumentowała wnioski końcowe opinii i odniosła się w sposób precyzyjny do zarzutów strony pozwanej. Sąd uznał powyższą opinię za wiarygodną i w pełni miarodajną, ponieważ jest jasna, rzeczowa, kompleksowa, fachowa i została sporządzona z uwzględnieniem zarówno wiedzy specjalnej, jak i doświadczenia zawodowego biegłej sądowej. Na koniec postępowania żadna ze stron nie wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, w szczególności nie żądała tego strona pozwana (k. 330). Sąd uznał w całości za wiarygodne zarówno zeznania świadka R. S. , jak i zeznania powoda S. A. , ponieważ były szczere, spontaniczne, logiczne, wzajemnie uzupełniające się oraz korespondujące z zalegającymi w aktach sprawy dokumentami. Sąd zważył, co następuje: W odniesieniu do wskazanej przez powoda podstawy prawnej dochodzonego przez niego roszczenia podnieść należy, że zgodnie z uchwałą pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r., sygn. akt III CZP 112/10, do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 kpa stwierdzono po tym dniu, zastosowanie ma art. 160 § 1, 2, 3 i 6 kpa . Podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa w przedmiotowej sprawie jest zatem przepis art. 160 kpa , nie ma natomiast zastosowania przepis art. 417 1 kc , który wszedł w życie na mocy ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004r. nr 162, poz. 1692) obowiązującej od dnia 1 września 2004r. Zgodnie z art. 2 pkt 2) powyższej ustawy nowelizacyjnej z dnia 17 czerwca 2004r., uchylony został przepis art. 160 kpa , natomiast w myśl art. 5 przedmiotowej ustawy do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy art. 417 kc , art. 419 kc , art. 420 kc , art. 420 1 kc , art. 420 2 kc i art. 421 ustawy Kodeks cywilny oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 kpa – w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Podsumowując, w świetle art. 5 ustawy nowelizującej za podstawę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przed dniem 1 września 2004r. ostatecznych decyzji administracyjnych, których nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 kpa stwierdzono po tym dniu, stanowią przepisy art. 160 kpa . Nie ma również wątpliwości co do tego, że od dnia wejście w życie ww. ustawy nowelizującej, właściwe do dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną podjętą przed tym dniem jest – bez względu na dzień wydania ostatecznej decyzji nadzorczej – tylko postępowanie przed Sądami powszechnymi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2006r., I OSK 207/06, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2012r., I OSK 1302/11, uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r., sygn. akt III CZP 112/10). Zgodnie z treścią art. 160 § 1 kpa stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. Do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego , z wyłączeniem art. 418 tego kodeksu ( art. 160 § 2 kpa ). Odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa , chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji ( art. 160 § 3 kpa ). Stosownie do treści art. 160 § 6 kpa , roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 kpa , że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa . Jak wskazał trafnie Sąd Najwyższy w wyżej cytowanej uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r., III CZP 112/10, stosowanie do przepisu art. 160 § 1 - § 3 kpa bez paragrafu 6 tegoż przepisu byłoby nie do pogodzenia z założeniami przyświecającymi ustanowieniu przewidzianej w tych przepisach odpowiedzialności odszkodowawczej. W tej sytuacji, wobec możliwości domagania się na podstawie art. 160 kpa , w związku z jego mocą wsteczną, odszkodowania także za szkody wyrządzone decyzjami wydanymi przed kilkudziesięciu laty – jeżeli tylko ich nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa stwierdzono po dniu 31 sierpnia 1980r. – jedynym odpowiednim rozwiązaniem jest przyjęcie, że przedawnienie roszczenia o odszkodowanie rozpoczyna bieg od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158§2 , że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa . Zastosowanie innego rozwiązania, spośród spotykanych w orzecznictwie sposobów określenia początku biegu przedawnienia roszczenia, czyniłoby tę odpowiedzialność iluzoryczną lub w najlepszym razie sprzyjałoby wikłaniu się stron w spory na tle przedawnienia dochodzonego roszczenia. Nie tylko więc przepis art. 160 § 1, 2 i 3 , ale też art. 160 § 6 kpa ma na podstawie art. 5 ustawy nowelizującej z dnia 17.06.2004r. zastosowanie w sprawach o naprawienie szkody wyrządzonej podjętymi przed dniem 1 września 2004r. ostatecznymi decyzjami administracyjnymi, których nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 kpa stwierdzono po tym dniu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całej rozciągłości podziela powyższe stanowisko Sądu Najwyższego co do zastosowania przepisu art. 160 § 6 kpa dotyczącego przedawnienia roszczeń odszkodowawczych na skutek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W tym miejscu należy również przywołać stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (por. uzasadnienie uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2015r., III CZP 78/14), zgodnie z którym dokonując wykładni przepisu art. 160 § 6 kpa trzeba wziąć pod rozwagę także jej aspekt prokonstytucyjny. W tym kontekście nie można zatem pomijać zasady ochrony własności i prawa do słusznego odszkodowania za wywłaszczenie ( art. 21 konstytucji RP ), zasady równej dla wszystkich ochrony własności ( art. 64 ust. 2 konstytucji ), ogólnego prawa do równego traktowania i zakazu dyskryminacji ( art. 32 konstytucji ), a także powszechnego prawa do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej ( art. 77 ust. 1 konstytucji ). Przenosząc powyższe rozważania na kanwę rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że zastosowanie do zgłoszonego przez powoda roszczenia odszkodowawczego w związku z wadliwą decyzją administracyjną z dnia 08.02.1957r., której nieważność stwierdzono decyzją nadzorczą z dnia 19.08.2011r. (k. 24-27), znajduje przepis art. 160 § 1-3 oraz § 6 kpa , a zatem jego roszczenie wniesione w dniu 12.06.2012r. nie jest przedawnione. W dalszej kolejności Sąd miał na względzie, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa stanowiącej podstawę przejęcia własności nieruchomości osoby fizycznej przez państwo jest równoznaczne ze spełnieniem się jednej z przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę poniesioną w związku z wadliwą decyzją. Niezbędne jest jednak wykazanie przez poszkodowanego rozmiaru szkody oraz jej związku z wydaniem decyzji uznanej następnie za nieważną lub wydaną z naruszeniem prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2014r., IV CSK 213/13). Jak wynika z ustaleń Sądu, poprzednik prawny powoda B. A. był właścicielem nieruchomości wraz z zabudowaniami położonej w miejscowości Ż. o pow. (...) Na skutek działań wojska polskiego nieruchomość należąca do ojca powoda została objęta akcją „Wisła” i spalona w 1947r., a rodzina powoda została zmuszona do przesiedlenia się do miejscowości K. (dawne woj. (...) ) mimo że rodzice powoda byli obywatelami narodowości polskiej a nie ukraińskiej. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że ojciec powoda był właścicielem nieruchomości o pow. (...) w miejscowości Ż. i został zmuszony do przesiedlenia się, a to w związku z działaniami wojska polskiego, które paliło zabudowania na tym terenie przygotowując się do walki z UPA. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej, przesiedlenie się rodziny powoda miało charakter przymusowy i w żaden sposób nie wynikało z chęci zmiany miejsca zamieszkania. Z dokumentacji załączonej do pozwu przez powoda, a także z wiarygodnych zeznań S. A. wynika, że ojciec powoda starał się o wyłączenie należącej do niego nieruchomości z akcji „Wisła” i chciał uzyskać zgodę na powrót na teren miejscowości Ż. , na co zezwolono mu jednak dopiero w 1957r. Sąd ustalił również, że nieruchomość będąca własnością ojca powoda została wywłaszczona na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia (...) bez żadnej rekompensaty. Źródłem roszczenia powoda jest zatem powyższa decyzja z dnia (...) której nieważność została stwierdzona decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 sierpnia 2011r. i od tego momentu powód miał możliwość wniesienia roszczenia odszkodowawczego przeciwko pozwanemu. Sąd nie podzielił zarzutów strony pozwanej, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma fakt, że decyzja z (...) uznana została za nieważną tylko ze względów formalnych i że irrelewantne były okoliczności przymusowego wysiedlenia rodziny powoda w 1947r. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności dotyczące przymusowego wysiedlenia mają kluczowe znaczenie w tej sprawie, ponieważ rodzina A. nie opuściła swojej nieruchomości dobrowolnie, tylko została do tego zmuszona i nie można twierdzić, że istniały podstawy do przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa na mocy dekretu z dnia 27 lipca 1949r. jedynie dlatego, iż w chwili wydania decyzji z dnia (...) nieruchomość ta nie pozostawała w faktycznym władaniu jej właściciela – bez uwzględnienia przyczyny takiego stanu rzeczy. Zdaniem Sądu, wydanie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. decyzji z dnia (...) miało ścisły związek ze zdarzeniami w 1947r., na skutek których rodzina powoda została wysiedlona i ze względu na działania wojska polskiego musiała opuścić swoją nieruchomość. Twierdzenie strony pozwanej, że państwo polskie w rzeczywistości nie chciało „wyrzucić” rodziny powodów z miejscowości Ż. jest ewidentnym nadużyciem wobec wydarzeń, które miały miejsce w 1947r. i wobec udzielenia zgody ojcu powoda przez władze państwa polskiego do powrotu na tereny tej miejscowości dopiero w 1957r. Nie są prawdziwe twierdzenia strony pozwanej iż do spalenia zabudowań na gruncie A. doszło podczas walk z UPA. Powód jak i świadek R. S. wyraźnie wskazywali w swoich zeznaniach, iż na ich oczach wojsko polskie spaliło zabudowania prewencyjnie, aby oddziały UPA nie miały zaplecza do dalszych walk. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela argumentację strony powodowej, że skoro rodzina powoda została całkowicie niesłusznie wysiedlona ze swojej nieruchomości położonej w miejscowości Ż. , a decyzja administracyjna z (...) stanowiła niejako formalne potwierdzenie tego, że B. A. nie miał już w faktycznym władaniu przedmiotowej nieruchomości, to negatywna ocena działań władz państwa polskiego, oceniana również z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, nie może pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. To, że ojciec powoda na skutek decyzji administracyjnej, której nieważność stwierdzono w (...) , został wywłaszczony ze swojej nieruchomości było konsekwencją wydarzeń, które miały miejsce w 1947r. i doprowadziły do utraty władania tej nieruchomości przez jej prawowitego właściciela. W ocenie Sądu, okoliczność, że ojciec powoda wraz z rodziną w takich okolicznościach został zmuszony do przesiedlenia się na inne tereny i wskazaną powyżej decyzją z (...) został ostatecznie pozbawiony prawa własności przedmiotowej nieruchomości oraz że przez tak długi okres czasu - aż do wydania decyzji nadzorczej 19 sierpnia 2011r. - Skarb Państwa dysponował, zarządzał, obracał tą nieruchomością de facto bezpodstawnie, a nawet uzyskiwał określone środki pieniężne w związku ze zbyciem części gruntów na rzecz osób trzecich, a rodzina A. nie otrzymała z tego tytułu jakiejkolwiek rekompensaty, nie może pozostać bez wpływu na ocenę roszczenia powoda w niniejszej sprawie. W demokratycznym państwie prawa, w którym zasada ochrony prawa własności ma fundamentalne znaczenie, zasłanianie się przez państwo jedynie formalnym błędem decyzji administracyjnej z (...) w sytuacji gdy rodzina powoda została wysiedlona a następnie wywłaszczona ze swojej nieruchomości, nie może zasługiwać na ochronę prawną chociażby ze względu na elementarne poczucie sprawiedliwości. Strona powodowa słusznie zarzuca, że skoro władze państwa polskiego w maju 1947r. doprowadziły do wysiedlenia rodziny powoda z nieruchomości położonej w miejscowości Ż. , a następnie formalnie zatwierdziły taki stan rzeczy decyzją wywłaszczeniową z (...) , to takie postępowanie rodzi jednoznacznie negatywną ocenę i nie jest bez znaczenia przy ocenie zasadności roszczenia powoda. Sąd podzielił twierdzenie strony powodowej, że ustalenie związku przyczynowego w niniejszej sprawie nie powinno się wiązać wyłącznie z oceną, że decyzja administracyjna z (...) została wydana jedynie z naruszeniem przepisów formalnych, ale również z tym, że wydanie tej decyzji było konsekwencją nadużycia prawa przez władze państwa polskiego i bezpodstawnego wysiedlenia rodziny powoda w 1947r. W uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r., sygn. akt III CZP 112/10 wskazano, iż w przypadku złożonego stanu faktycznego należy brać pod uwagę również wszystkie elementy, w tym elementy stanowiące ostatnie ogniwo danego zdarzenia, ostatni element określonego stanu faktycznego. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż nie można rozpatrywać decyzji (...) bez powiązania z przymusowym wysiedleniem rodziny powoda w 1947r., zwłaszcza uwzględniając wysiłki B. A. by powrócić w swoje rodzinne strony, które zostały uwieńczone sukcesem dopiero w późniejszych latach. Decyzja o wyjeździe na tereny Ziem Zachodnich wiążąca się z pozostawieniem całego dobytku nie była samodzielna. Konkludując, Sąd doszedł do przekonania, że pomiędzy decyzją wywłaszczeniową (...) wydaną w następstwie wysiedlenia rodziny A. z miejscowości w Ż. w 1947r. a szkodą poniesioną przez ojca powoda, jaką była utrata będącej jego własnością nieruchomości, zachodzi adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc i dlatego roszczenie odszkodowawcze powoda jako następcy prawnego B. A. jest co do zasady słuszne i usprawiedliwione. Ustalając wysokość należnego powodowi (jako następcy prawnego właściciela nieruchomości - (...) ) odszkodowania Sąd oparł się na wiarygodnej i miarodajnej opinii biegłej sądowej z zakresu szacowania nieruchomości G. S. , która wyliczyła, iż wartość przedmiotowej nieruchomości według stanu na dzień (...) wynosi 381.500,00 zł. W ocenie Sądu, wyliczenie odszkodowania w niniejszej sprawie należy odnieść do stanu z dnia (...) a nie z dnia (...) ponieważ źródłem szkody, to jest zdarzeniem pozbawiającym B. A. prawa własności nieruchomości w miejscowości Ż. była ostatecznie decyzja z dnia (...) ., a nie sama utrata posiadania tej nieruchomości w następstwie zdarzeń, które miały miejsce w maju 1947r. W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku na podstawie art. 160 § 1-3 i § 6 kpa . Strona pozwana podnosiła, iż powód nie wykazał że jego poprzednikowi prawnemu przysługiwało prawo własności co do spornych nieruchomości. W aktach sprawy zalega prawomocny wyrok Sądu Okręgowego (...) z dnia (...) sygn. akt (...) (k.16), gdzie ustalono, że ojciec powoda - B. A. pozostawił określone grunty w miejscowości Ż. . Orzeczenie to jest prawomocne i wiąże zarówno strony jak i Sąd. Nie zostało zaskarżone przez stronę pozwaną . Co prawda z przedmiotowego wyroku nie wynika by ojcu powoda przysługiwało prawo własności do spornych nieruchomości, jednakże biorąc pod uwagę treść dokumentów w postaci umowy sprzedaży z dnia (...) k. 11, odpisu k. 9, zgłoszenia do ubezpieczenia z dnia (...) k. 12 , dowodu ubezpieczeniowego (...) k. 13 Sąd nie miał wątpliwości iż B. A. przysługiwało prawo własności spornej nieruchomości. Należy pamiętać, iż w trakcie działań wojennych spłonęły księgi wieczyste w Sądzie Rejonowym (...) i powód nie może z tej przyczyny ponosić konsekwencji braku dowodu własności, zwłaszcza mając na uwadze okoliczności wysiedlenia mieszkańców miejscowości Ż. . Na marginesie należy wskazać, iż z akt związkowych wynika że powód od co najmniej 2002r. stara się o odzyskanie gruntów należących do jego ojca (pisma organów administracyjnych z roku 2002, 2003 i 2005 udzielanych w odpowiedzi na pisma powoda k.29-31, 27, 45-46). Gdyby Sąd II instancji nie podzielił stanowiska tut. Sądu i przyjął, że roszczenie powoda uległo jednak przedawnieniu, to zdaniem Sądu biorąc wszystkie wyżej opisane okoliczności sprawy nie można uwzględnić zarzutu podniesionego przez stronę pozwaną. Uwzględnienie zarzutu strony pozwanej godziłoby w elementarne poczucie sprawiedliwości. Działanie pozwanego rodzi negatywną ocenę a przyjęcie za zasadne twierdzenia o przedawnieniu roszczenia powoda pogłębiło by wysoce negatywną ocenę postawy strony pozwanej. Podniesienie zarzutu przedawnienia roszczenia w tym konkretnym przypadku godzi zasady współżycia społecznego, a w szczególności w prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. ODSETKI O odsetkach od zasądzonej kwoty odszkodowania Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc mając na względzie, że jeszcze przed wniesieniem powództwa w przedmiotowej sprawie, co miało miejsce w dniu 12 czerwca 2012r., powód wezwał pozwanego do zapłaty, ale pozwany niesłusznie odmówił wypłaty jakiegokolwiek odszkodowania. W związku z powyższym, Sąd orzekł o odsetkach od dochodzonej przez powoda kwoty w pierwotnym pozwie, tj. 370.000,00 zł począwszy od dnia 12 czerwca 2012r., a od rozszerzonej części powództwa począwszy od dnia 16 lipca 2015r. tj. po upływie 14 dni od daty doręczenia na rozprawie w dniu 1 lipca 2015r. stronie pozwanej pisma zawierającego modyfikację żądania pozwu ( art. 455 kc ). Dalej idące roszczenie powoda Sąd oddalił jako nadmiernie wygórowane i niewykazane (pkt. II wyroku). KOSZTY Rozstrzygnięcie zawarte w pkt. III wyroku Sąd oparł na podstawie art. 102 kpc nie obciążając powoda kosztami procesu od nieuwzględnionej części powództwa, a to ze względu na szczególne okoliczności niniejszej sprawy, przede wszystkim fakt że na skutek bezpodstawnych działań państwa polskiego rodzina powoda została niesłusznie pozbawiona własności co do swej nieruchomości i nie otrzymała za to żadnej rekompensaty, ani nieruchomości zamiennej a roszczenie powoda było co do zasady słuszne i uzasadnione. Ponadto w pkt. IV wyroku na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 615 ze zm.) w zw. z § 6 pkt. 7 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 461) przyznał adwokatowi K. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rzeszowie kwotę 8.856,00 zł tytułem zwrotu kosztów udzielonej powodowi pomocy prawnej z urzędu (w tym podatek w kwocie 1.656,00 zł), które nie zostały pokryte przez stronę powodową ani w całości ani w części.
Pełny tekst orzeczenia
I C 788/12
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.