VIII P 61/11

Sygn. akt VIII P 61/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Jolanta Łanowy Protokolant: Korneliusz Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. w Gliwicach sprawyz powództwa A. S. ( S. ) przeciwko (...) Spółce Akcyjnej Oddział KWK (...) w R. o zadośćuczynienie, odszkodowanie i ustalenie 1. zasądza od pozwanej na rzecz powoda: - kwotę 82.500 zł ( osiemdziesiąt dwa tysiące złotych ) tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty; - kwotę 14.781 ( czternaście tysięcy siedemset osiemdziesiąt jeden złotych ) tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty; 2. ustala odpowiedzialność pozwanej wobec powoda na przyszłość za skutki wypadku przy pracy jakiemu uległ powód 30 października 2008 r.; 3. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 4. odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu; 5. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1800 zł ( tysiąc osiemset złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 6. nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa tytułem kosztów sądowych kwotę 5.770,50 zł ( pięć tysięcy siedemset siedemdziesiąt złotych pięćdziesiąt gorszy ) w tym kwotę 5.062 zł ( pięć tysięcy sześćdziesiąt dwa złote ) tytułem opłaty sądowej od uiszczenia której powód był zwolniony i kwotę 708,50 zł ( siedemset osiem pięćdziesiąt groszy ) tytułem wydatków. (-) SSO Jolanta Łanowy Sygn. Akt VIII P 61/11 UZASADNIENIE Powód A. S. w pozwie skierowanym przeciwko (...) SA Oddział KWK (...) w R. domagał się zasądzenia od pozwanej następujących kwot: - 110.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 31.10.2008r. do dnia zapłaty, - 25.000 zł tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwanej odpisu pozwu do dnia zapłaty, a nadto: - ustalenia odpowiedzialności pozwanej na przyszłość za skutki zdarzenia z dnia 30.10.2008r. - mogący wystąpić w przyszłości, - zwolnienia od kosztów sądowych, - zasadzenia od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powództwa powód wskazał, iż był pracownikiem pozwanej w okresie od 9.05.1983r. do 28.06.2010r. W dniu 30.10.2008r. uległ wypadkowi przy pracy, w wyniku którego doznał obrażeń ciała w postaci utraty prawego oka. Wskutek następstw wypadku pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe. Uzyskał orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. A stały uszczerbek na zdrowiu jakiego doznał na skutek wypadku przy pracy został określony przez lekarza orzecznika ZUS na 40 %. Utrata oka spowodowała wiele zmian w jego życiu, mianowicie powód nie jest zdolny do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Ograniczone pole widzenia stwarza wiele problemów w życiu codziennym, powód odczuwa nieznane mu dotychczas ograniczenia w funkcjonowaniu..Przeszedł wiele operacji, a przebieg leczenia był długi. W chwili obecnej cierpi także na bezsenność. Obrażenia jakich doznał na skutek wypadku, miały także przełożenie na plany życiowe powoda, których już aktualnie mnie będzie mógł zrealizować, jak np. budowa własnego domu. Te okoliczności w ocenie powoda uzasadniają przyznanie mu zadośćuczynienia w żądanej kwocie. Ponadto powód podniósł , iż poniósł szkodę związaną z kosztami leczenia, konsultacji lekarskich, sfinansowania protezy oka, dojazdów na badania i konsultacje, a także koszty zakupu lekarstw, koniecznego żywienia i diety wysokokalorycznej, a także zakupu opatrunków w łącznej kwocie 25.000 zł. W odpowiedzi na pozew pozwana (...) SA Oddział KWK (...) w R. wniosła o oddalenie powództwa i zasadzenie od powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska podniosła w pierwszej kolejności zarzut przedawnienia roszczenia. W dalszej kolejności podniosła, iż powód przyczynił się do wypadku przy pracy ponieważ nie założył okularów ochronnych i nie zachował należytej uwagi w trakcie wykonywania pracy. Zakres przyczynienia powoda pozwana oceniła na 70%.Ponadto wskazała na wysokość innych świadczeń jakie powód uzyskał w związku ze zdarzeniem. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. S. był pracownikiem pozwanej w okresie od 9.05.1983r. do 28.06.2010r. – zatrudniony na podstawie umowy o prace na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. Ostatnio zatrudniony był na stanowisku płuczkarza przeróbki mechanicznej węgla na powierzchni (bezsporne). W dniu 30.10.2008r. powód był zatrudniony na zmianie A w Zakładzie (...) w oddziale (...) . Podziału pracy dokonał R. K. dozorca oddziału, który wyznaczył powoda jako przodowego. Do obowiązków powoda w tym dniu należała kontrola i nadzór nad pracami związanymi z procesami technologicznymi w zakładzie. W trakcie dniówki powód przemieszczał się po terenie całego zakładu. Około godziny 12.40 znajdował się w dyspozytorni płuczki. Dyspozytor płuczko został telefonicznie powiadomiony przez pracownika F. S. , iż na stacji przesypowej (...) w przesypie taśmowym z przenośnika nr 133 na 117 doszło do zatoru. Wobec tego dyspozytor wydal polecenie powodowi, aby wraz z innym pracownikiem oddziału – W. K. (1) udał się na miejsce awarii i usunął zator. Po przybyciu na miejsce powód wydał polecenie W. K. zablokowania przenośników. A następnie po upewnieniu się, iż przenośniki zostały zablokowane przystąpił do usuwania zatoru w przesypie. W tym celu za pomocą łomu stalowego ręcznie przystąpił do rozsuwania brył kamienia. W pewnym momencie, gdy operował łomem w zatorze, nastąpiło niespodziewane zsunięcie się łomu po bryłach kamienia i jego zakleszczenie. Podczas próby uwolnienia łomu z zakleszczenia powód został uderzony jego końcem w okolice prawego oka. Inny pracownik udzielił powodowi pierwszej pomocy zakładając opatrunek osobisty, a następnie odprowadzono powoda do punktu opatrunkowego, skąd został przewieziony do szpitala (...) w G. (bezsporne). U pozwanej obowiązuje Instrukcja TPM/PWZ/22/14/06 dotycząca postępowania w przypadku powstania zatoru urobku na przesypach zsuwniach, wlotach i wylotach zbiorników, a nadto Instrukcja nr 69/TPM/PWZ/04 w zakresie prawidłowego usuwania zatorów w zsuwniach. (dowód : k.222 – 230) C. . w. wewnętrzne regulacje określają szczegółowo zasady postępowania obowiązującego pracowników pozwanej w razie powstania wszelkich zatorów na przesypach, zsuwniach, wlotach i wylotach zbiorników. W przypadku powstania zatorów i podczas ich usuwania pracownicy muszą bezwzględnie stosować środki ochron y zbiorowej i indywidualnej tj. stały lub ruchomy podest roboczy, okulary ochronne typu gogle, półmaski przeciwpyłowe i rękawice ochronne. Do pracy należy używać odpowiednich narzędzi np. łomu, pręta, kilofa lub młota. Podczas usuwania zatoru należy przyjąć taka pozycję, aby nie istniała możliwość doznania urazu spowodowanego podbiciem narzędzia bądź staczającym się urobkiem oraz gwarantująca możliwość szybkiego usunięcia się pracownika z zagrożonej strefy. Przepisy instrukcji zabraniają stawania na konstrukcjach, które nie gwarantują stabilnej pozycji pracownika. ( dowód kj.223-225,229). Do usunięcia zatoru na przesypie w dniu zdarzenia powód użył metalowego łomu, w związku z tym, iż w miejscu powstania zatoru nie było zamontowanego podestu, stanął na szynie. W jednej ręce trzymał łom, a drugą ręka trzymał się konstrukcji aby nie stracić równowagi. Asystował mu F. S. . Powód dysponował okularami ochronnymi, ale ich nie założył przy wykonywaniu tej czynności bowiem często parowały i utrudniały widzenie. Do zatoru jaki powstał w dniu wypadku, często dochodziło w tym miejscu. Pracodawca miał świadomość, iż należy w tym miejscu zamontować podest, gdyż zgłaszali to pracownicy pozwanej . Podest został przez pozwana zamontowany dopiero po, wypadku, jakiemu uległ powód. Jego zamontowanie zdecydowanie polepszyło warunki pracy. Powód wielokrotnie w swojej pracy usuwał podobne zatory, był pracownikiem doświadczonym z wieloletnim stażem. (dowód: zeznania świadków k.278, 201 -205). Biegły sądowy mgr inż. H. N. specjalista z zakresu BHP w górnictwie w swej pisemnej opinii w części dot. okoliczności związanych z przyczynieniem się stron do wypadku stwierdził, iż pozwana poprzez swoje kierownictwo i nadzór ruchu zakładu przeróbczego nie zapewniła prawidłowej organizacji pracy w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników zatrudnionych przy usuwaniu zatorów na przesypie z przenośnika taśmowego nr 133 na 117. Mimo świadomości częstego ich występowania i sygnalizowania zagrożenia z tego tytułu nie podjęto stosownych rozwiązań technicznych a pomost zbudowano dopiero po wypadku. Ponadto w instrukcjach dot. Zasad usuwania zatorów nie określiła w jednoznaczny sposób doboru i zakresu stosowania przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz przypadków i zasad korzystania z środków ochrony zbiorowej. Natomiast powód posiadając duże doświadczenie zawodowe mógł wykazać się większa ostrożnością, przewidywalnością i ocena istniejącego zagrożenia od strony swojego usytuowania w polu rażenia użytego łomu. Natomiast bezpieczne usytuowanie i zachowanie dystansu do łomu było ograniczone utrudnionym dojściem i brakiem możliwości zajęcia stabilnej pozycji. Natomiast powód nie usuwał zatoru metodą rozbijania kęsów, powodującą możliwość wystąpienia odprysków, przed którymi mogły go ochronić w pewnym zakresie okulary. Nie wiadomo w jakie okulary powód był wyposażony. Biegły ocenił przyczynie do wypadku pozwanej w zakresie od 50-70%, a powoda od 25-50%. (dowód :opinia k.288-297). Bezpośrednio po wypadku powód był hospitalizowany w Szpitalu (...) w G. w dnia od 30.10.2008r. do 4.11.2008r. Po opuszczeniu szpitala pozostaje nadal pod opieką poradni okulistycznej. Powód na skutek wypadku przy pracy stracił gałkę oczną i stał się osoba jednooczną. Wskutek doznanego urazu doszło do pęknięcia gałki ocznej prawej i wypadnięcia tkanek gałki, co spowodowało konieczność usunięcia gałki ocznej. Wskutek urazu doszło u powoda także do złamania ściany dolnej i przyśrodkowej oczodołu prawego oraz do powstania głębokiej rany policzka prawego. Powód przebył kilka zabiegów operacyjnych tj.: usunięcia pękniętej gałki ocznej, rekonstrukcję oczodołu prawego, szycie rany prawego policzka. Po usunięciu gałki ocznej powód musiał kilkakrotnie dojeżdżać do Ośrodka (...) w K. w celu wykonania protezy z gałki ocznej. Jednooczność powoda ogranicza go zarówno w pracy zawodowej jak i w życiu osobistym. Nie może już podjąć w przyszłości pracy na stanowiskach kierowcy, czy przy obsłudze maszyn będących w ruchu. ( dowód opinia : k. 328 – 330, dokumentacja medyczna k.22- 65). Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 31.05.2010r. powód został uznany za osobę częściowo trwale niezdolną do pracy. Stwierdzono, iż powód doznał uszczerbku na zdrowiu w wysokości 40 % i z tego tytułu wypłacono mu jednorazowe odszkodowanie w kwocie 24.840 zł. Także stwierdzono u powoda na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w G. lekki stopień niepełnosprawności. ( dowód : k.15 - 17, 20 -22 ,79). Z tytułu ubezpieczenia OC w (...) powód otrzymał łącznie kwotę 61.000 zł, uznano bowiem iż w 70% przyczynił się do wypadku przy pracy (bezsporne). Skutki wypadku w odniesieniu dożycia codziennego i funkcjonowaniu powód odczuwa do chwili obecnej. Zachowanie powoda uległo zmianie, co zauważyli członkowie rodziny. Powód jest nadpobudliwy, cierpi na bezsenność, śnią mu się koszmary, często się denerwuje. Ma problemy z oceną odległości . Nie może dużo czytać, oglądać telewizji, gdyż lewe oko go piecze i łzawi. Bezpośrednio po wypadku miał zawroty głowy wymagał pomocy osób trzecich przy poruszaniu się, na wszystkie zabiegi i wizyty lekarskie był zawożony przez rodzinę, gdyż samodzielnie nie umiał się poruszać. Przed wypadkiem wszystkie prace remontowe w domu wykonywał sam często też w tym zakresie pomagał rodzinie i znajomym, teraz tych prac z uwagi na problemy ze wzrokiem nie wykonuje. Nie prowadzi już samochodu. Wcześniej pomagał bratu swojej żony w sklepie, przy załadunku towarów, naprawie samochodu dostawczego ( tak sobie dorabiał do pensji) - aktualnie już tych czynności nie może wykonywać. Jest uzależniony od innych osób jeżeli chodzi o potrzebę przemieszczenia się samochodem, sam już nie prowadzi, bo się boi. Ponadto na jego zły stan psychiczny ma duży wpływ bezczynność i niemożność pracy w zawodzie. Powód boleśnie odczuwa fakt, że jest uzależniony od pomocy rodziny, ponadto czuje się nieużyteczny. Ogranicza kontakty towarzyskie, stał się zamknięty w sobie. Nie jeździ na rowerze i nie gra w tenisa. Długo nie potrafił się przyzwyczaić do protezy oka, proteza zniekształcała mu twarz, dlatego unikał spotkań towarzyskich. Ponadto sytuacja finansowa rodziny uległa pogorszeniu dorosły syn powoda zmienił studia na zaoczne i podjął pracę. Legły w gruzach także plany powoda co do budowy własnego domu, z tego powodu, iż już nie potrafi sam wykonywać prac budowlanych i ma ograniczone możliwości zarobkowania. ( dowody : zeznania świadków, przesłuchanie stron k.203-205,355). Leczenie powoda było długie i wiązało się z dużymi dolegliwościami bólowymi. Przed zaprotegowaniem miał wycieki z oka, musiał przestrzegać higieny, rana nie goiła się dobrze, wymagała częstej zmiany opatrunków. PO założeniu implantu pojawiły się u powoda innego rodzaju wycieki. Przy czym implant polepszył wizualność twarzy powoda. W przebiegu leczenia powód miał trzy protezy, co było normalna koleją leczenia.. Przy czym trzecia proteza była źle wykonana i wymagała korekty. Powód doznał dużego ubytku oczodołu, dlatego protezy zapadały się i twarz źle wyglądała, dlatego zdecydował się na implant. ( dowód zeznania świadka k. 205). Pozwana bezpośrednio po wypadku udzieliła powodowi zapomogi finansowej, a także przekazała mu paczki żywnościowe. W czasie choroby i rekonwalescencji powód wymagał specjalnej diety, spożywał bardziej wartościowe produkty , w tym owoce , warzywa, jogurty soki, średnio miesięcznie wydawał na to kwotę około 38,92 zł, co przez okres 36 miesięcy dało kwotę 1401,12 zł. Powód był zmuszony dokonywać zakupów specjalnych środków czystości tj. mydła O. S. – koszt 1 sztuki 24,50 na miesiąc, hipoalergicznego mleczka do prania ( 1,5 l na 15 prań) co dało kwotę 8 zł miesięcznie, ponadto stosował płyn do płukania S. sensitiv 11( 28 płukań) koszt 9,55 zł, co miesięcznie dawało wydatek w kwocie 2, krem hipoalergiczny T. (...) ml – 29,99 zł – 1 opakowanie na 3 m-cer. Co w tej kategorii dało wydatki rzędu 44,50 zł m-cznie. Przez 36 miesięcy dało kwotę 1602 zł. Koszty dojazdów wskazane przez powoda na karcie 364 akt sprawy obejmowały okres od 30.10.2008r. do 23.07.2009r. i były związane z dojazdami do szpitala do G. przy ul. (...) , wizytami w poradni przyszpitalnej, do Ośrodka (...) w K. , dojazdami do komisji , na konsultacje lekarskie. Powód poruszał się taksówkami, gdy jego rodzina nie mogła go zawieź albo korzystał z własnego samochodu , którym woziła go żona lub syn. Był to samochód marki F. (...) i T. (...) . Łączne koszty powoda z tego tytułu wyniosły około 2.700 zł. Powód wyliczył te koszty przy uwzględnienie faktycznie poniesionych kosztów dojazdu taksówkami, a koszty związane z własnym samochodem wyliczył przy uwzględnieniu średniego spalania, odległości i kosztu benzyny za 1l. Na leki i środki opatrunkowe w tym : antybiotyki, maści , krople do oczu, sterylne opatrunki, hipoalergiczne plastry, krople do oczu, sól fizjologiczną, tabletki przeciwbólowe, nasenne, chusteczki do pielęgnacji podrażnionej skóry,, płyny dezynfekcyjne w zależności od etapu leczenia wydawał kwoty od191,58 zł miesięcznie po I operacji, po II operacji była to kwota 111,72 zł m-cznie, a od maja 2010 r. do października 2011 po 41,05 zł miesięcznie, łącznie wydał z tego tytułu kwotę 3229 zł. Na konsultacje i porady lekarskie powód wydatkował łącznie kwotę 648 zł . Natomiast na zakup okularów, protezy i implantu kwotę łącznie 10.131 zł. ( dowód k. 167, 169,170, 172, 173,175,176,177,179, 180). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane wyżej dowody. Okoliczności wynikające z przedłożonych przez strony dokumentów nie były w sprawie sporne. Sąd ocenił także jako wiarygodne zeznania świadków, albowiem były spójne i logiczne. Strony nie kwestionowały także dowodów z opinii biegłych. W ocenie Sądu dowody z opinii biegłych mogą stanowić podstawę ustaleń faktycznych, gdyż zostały sporządzone przez specjalistów, a wnioski opinii są logiczne i wynikają z treści opinii. Strona pozwana kwestionowała w całości dochodzone przez powoda kwoty z tytułu odszkodowania. Podnosiła, iż w tym zakresie powód winien zgodnie z dyspozycja art. 6 kc przedłożyć co najmniej paragony zakupu leków, środków opatrunkowych, a także wykazać koszty zakupu artykułów spożywczych i koszty dojazdu do szpitala, poradni czy też do innych placówek. Powód przedłożył cześć paragonów, natomiast co do kosztów nie udokumentowanych na kartach 362 - 366 przedstawił szczegółowe zestawienie obejmujące wszelkie zakupu w ramach dochodzonego odszkodowania, ceny jednostkowe , ilość zużycia w skali m-ca, miesięczne koszty, a także wyliczył koszty związane z dojazdem, ze wskazaniem pojemności samochodów, pokonanych odległości ze wskazaniem celów, a także zużycia paliwa i kosztu benzyny. Sąd uznał wykaz za wiarygodny mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego. Przyjmując, iż powód poniósł koszty w łącznej kwocie 19.708 zł. Sąd zważył co następuje : Roszczenia powoda zasługują na uwzględnienie, aczkolwiek nie w pełnym zakresie. Na wstępie odnosząc się do zarzutu przedawnienia roszczenia zgłoszonego przez pozwaną , uznać należało ten zarzut za nieuzasadniony, albowiem wypadek przy pracy miał miejsce w dniu 30.10.2008r., a pozew w sprawie wniesiono 29.10.2011r. - ( data stempla pocztowego).A zatem nie doszło do naruszenia przepisu art. 442(1) par 1 kc. Roszczenie powoda o zadośćuczynienie wynika z art. 445 par. kc , natomiast zgodnie z art. 441 par. 1 kc -w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Poza sporem w sprawie pozostaje fakt, iż powód w dniu 30.10.2008r.. świadcząc pracę u pozwanej uległ wypadkowi przy pracy. Odpowiedzialność pozwanej wynika z przepisu art. 435 kc. Przy czym zgodnie z art.361 kc zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Ponadto przepis art. 362 kc stanowi, iż obowiązek naprawienia szkody ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron, jeżeli poszkodowany przyczynił się do zwiększenia lub zmniejszenia szkody. W toku procesu pozwana podnosiła, iż powód przyczynił się do powstania wypadku przy pracy i to w zakresie 70 %, bowiem miał bezwzględny obowiązek pracy w okularach ochronnych. Powód nie przeczył, iż w dniu zdarzenia faktycznie nie pracował w okularach, ale nie zgadzał się , że jego przyczynienie w tym zakresie wynosi 70 %. Początkowo uznał swoje w zawinienie w 50%, ale po sporządzeniu opinii przez biegłego – przyznał, iż jego przyczynienie może być uwzględnione w zakresie 25 %. Na podstawie dowodu z opinii biegłego ustalono, iż zawinienie powoda polegało na tym, iż powód posiadając duże doświadczenie zawodowe mógł wykazać się większą ostrożnością, przewidywalnością i oceną istniejącego zagrożenia od strony swojego usytuowania w polu rażenia użytego łomu. Natomiast bezpieczne usytuowanie i zachowanie dystansu do łomu było ograniczone utrudnionym dojściem i brakiem możliwości zajęcia stabilnej pozycji. Natomiast powód nie usuwał zatoru metodą rozbijania kęsów, powodującą możliwość wystąpienia odprysków, przed którymi mogły go ochronić w pewnym zakresie okulary. Wskazując jednocześnie, iż to na pozwanej ciążył obowiązek zapewnienia powodowi bezpiecznych warunków pracy, czego pozwana nie dokonała. W ocenie Sądu brak pomostu, który zapewniał bezpieczne usunięcie zatoru stanowił główną przyczynę wypadku. Pozwana miała świadomość braku pomostu i pomimo wielokrotnego monitowania tego faktu przez pracowników, pomost został zabudowany dopiero po wypadku powoda. Zauważyć należy, iż konieczność usuwania zatorów z pomostu wynikała z tych samych regulacji wewnętrznych co konieczność pracy w okularach ochronnych. Jednakże w zakresie zawinienia stron nie można w ocenie Sądu postawić znaku równości. Bowiem przyczynienie pracodawcy było zdecydowanie większe i w ocenie Sądu wyniosło 75 % . Można uznać, iż pracodawca wręcz zlekceważył względy bezpieczeństwa i akceptował fakt, iż pracownicy postępują wbrew instrukcji, a nawet byli kierowani przez swoich przełożonych do pracy w warunkach nie spełniających wymogów bezpieczeństwa. Z tych tez względów, Sąd uznał, iż przyczynienie powoda do wypadku przy pracy może oscylować jedynie w granicach 25 %. Przesłanką roszczenia o zadośćuczynienie jest doznane uszkodzenia ciała i rozstrój zdrowia w postaci krzywdy, czyli cierpienia fizycznego i psychicznego. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, iż do cierpień fizycznych zalicza się przede wszystkim ból i podobne do niego dolegliwości. Cierpieniem psychicznym są natomiast ujemne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia w postaci np. zeszpecenia, konieczności zmiany sposobu życia czy nawet wyłączenia z normalnego życia (por. wyrok SN z dnia 3 lutego 2000 r., I CKN 969/98, LEX nr 50824). Zaś celem zadośćuczynienia pieniężnego jest złagodzenie cierpień fizycznych i psychicznych – dlatego zadośćuczynienie powinno obejmować wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne poszkodowanego, zarówno już doznane, jak i te, które wystąpią w przyszłości. W orzecznictwie przyjęto, że zadośćuczynienie winno mieć charakter całościowy i obejmować zarówno cierpienia fizyczne i psychiczne już doznane, czas ich trwania, jak i te, które zapewne wystąpią w przyszłości, a więc prognozy na przyszłość (wyrok SN z dnia 18 maja 2004 r., IV CK 357/03, LEX nr 584206). Natomiast ,na pojęcie krzywdy składają się nie tylko trwałe, lecz także przemijające zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu, polegające na znoszeniu cierpień psychicznych (wyrok SN z dnia 20 marca 2002 r., V CKN 909/00, LEX nr 56027). Przepisy kodeksu cywilnego nie wskazują jakichkolwiek kryteriów, jakie należałoby uwzględniać przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego. Kryteria, jakimi należy się kierować przy określaniu wysokości zadośćuczynienia dostarcza nam orzecznictwo. Judykatura wskazuje również na istotne elementy, jakie należy uwzględniać przy ustalaniu zadośćuczynienia. I tak, suma „odpowiednia” w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. nie oznacza sumy dowolnej, określonej wyłącznie według uznania sądu, a jej prawidłowe ustalenie wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności, mogących mieć w danym przypadku znaczenie. Nadto zarówno okoliczności wpływające na wysokość zadośćuczynienia, jak i kryteria ich oceny powinny być rozważane indywidualnie w związku z konkretną osobą pokrzywdzonego (por. wyrok SN z dnia 26 listopada 2009 r., III CSK 62/09, OSNC- ZD 2010 , nr 3, poz. 80, LEX nr 738354; wyrok SN z dnia 8 października 2008 r., IV CSK 243/08, LEX nr 590267; wyrok SN z dnia 22 czerwca 2005 r., III CK 392/2004, niepubl.; wyrok SN z dnia 17 września 2010 r., II CSK 94/10, niepubl.). Orzecznictwo opowiada się za zasadą wszechstronności i indywidualizacji – czyli z jednej strony oznacza to wymóg uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy, z drugiej zaś indywidualnego podejścia do każdego przypadku. Ponadto zadośćuczynienia, ma charakter kompensacyjny, a więc przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. W piśmiennictwie uznaje się, że wysokość przyznawanej kwoty zadośćuczynienia tak powinna być ukształtowana, by stanowić „ekwiwalent wycierpianego bólu” (por. F. Zoll, Zobowiązania w zarysie według polskiego Kodeksu zobowiązań , podręcznik poddany rewizji i wykończony przy współudziale S. Kosińskiego i J. Skąpskiego, wyd. II, Warszawa 1948, s. 122). Kwota zadośćuczynienia ma być więc pochodną wielkości doznanej krzywdy (por. A. Cisek (w:) Kodeks... , s. 797). Orzecznictwo wskazuje, że uwzględniając przy ustalaniu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę potrzebę utrzymania wysokości zadośćuczynienia w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, nie można podważać kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia (wyrok SN z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/2003, OSNC 2005, nr 2, poz. 40). Nie może jednak zarazem kwota zadośćuczynienia stanowić źródła wzbogacenia, a jedynym kryterium dla oceny wysokości zasądzonego zadośćuczynienia jest rozmiar krzywdy powoda (wyrok SA w Lublinie z dnia 12 października 2004 r., I ACa 530/04, LEX nr 179052). Zadośćuczynienie nie może także spełniać celów represyjnych, bowiem jest sposobem naprawienia krzywdy wyrządzonej jako cierpienia fizyczne oraz cierpienia psychiczne związane z uszkodzeniami ciała lub rozstrojem zdrowia (wyrok SN z dnia 3 lutego 2000 r., I CKN 969/98, niepubl.). Orzecznictwo wskazuje , iż przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia należy mieć na względzie: a) wiek poszkodowanego (zwykle większą krzywdą jest np. kalectwo u młodej osoby), b) rodzaj i rozmiar doznanych obrażeń, c) stopień i rodzaj cierpień fizycznych i psychicznych, d) intensywność (natężenie, nasilenie) i czas trwania tych cierpień, ewentualnie stopień kalectwa, e) nieodwracalność następstw uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (kalectwo, oszpecenie); przyjęto, że wpływ na wysokość zadośćuczynienia ma okoliczność wielkiego zeszpecenia na skutek poparzenia i konsekwencje z tym związane w dziedzinie życia osobistego i społecznego w najszerszym tego słowa znaczeniu (wyrok SN z dnia 23 kwietnia 1969 r., I PR 23/69, niepubl.; wyrok SN z dnia 4 października 1967 r., II PR 338/67, LEX nr 13946), f) skutki uszczerbku w zdrowiu na przyszłość (np. niemożność wykonywania ulubionego zawodu, uprawiania sportów, pracy artystycznej, rozwijania swoich zainteresowań i pasji, zawarcia związku małżeńskiego, posiadania dzieci, utrata kontaktów towarzyskich, utrata możliwości chodzenia do teatru, kina, wyjazdu na wycieczki), g) rodzaj dotychczas wykonywanej pracy przez poszkodowanego, który powoduje niemożność dalszego jej kontynuowania, h) szanse na przyszłość, związane np. z możliwością kontynuowania nauki, z wykonywaniem wyuczonego zawodu, życiem osobistym, i) poczucie nieprzydatności społecznej i bezradność życiowa powstałe na skutek zdarzenia, wywołującego obrażenia ciała, j) konieczność korzystania ze wsparcia innych, w tym najbliższych, przy prostych czynnościach życia codziennego – oraz szereg innych czynników podobnej natury do wyżej wskazanych (wyrok SN z dnia 9 listopada 2007 r., V CSK 245/07, LEX nr 369691; wyrok SN z dnia 8 października 2008 r., IV CSK 243/08, LEX nr 590267; wyrok SN z dnia 4 lutego 2008 r., III KK 349/07, Biul. PK 2008, nr 4, s. 7; wyrok SN z dnia 12 kwietnia 1972 r., II CR 57/72, OSNCP 1972, nr 10, poz. 183; wyrok SN z dnia 17 września 2010 r., II CSK 94/10, niepubl.; wyrok SN z dnia 29 września 2004 r., II CK 531/03, LEX nr 137577; wyrok SN z dnia 18 kwietnia 2002 r., II CKN 605/00, LEX nr 484718). Sąd Okręgowy uznał, iż kwota 110.000 zł jest odpowiednia do rozmiaru doznanej przez powoda krzywdy i stanowi dla niego ekonomicznie odczuwalną wartość.. Przy ocenie kwoty zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze wyżej przytoczone stanowiska Sądu Najwyższego oraz doktryny co do okoliczności, które winny mieć wpływ na wysokość zadośćuczynienia. W szczególności Sąd miał na uwadze charakter doznanych przez powoda obrażeń i rozmiar cierpień, a także trwałe skutki wypadku, ich wpływ na aktualne życie powoda i jego funkcjonowanie. Doznany uraz był poważny, powodujący nieodwracalny trwały skutek w postaci utraty oka. Leczenie zaś było trudne i bolesne, zakończone wszczepieniem implantu. Przebyty uraz spowodował nie tylko cierpienia fizyczne, ale miał także aspekt psychiczny. Powód bowiem stał się na jego skutek pobudliwy, nerwowy, wycofany, c o z kolei miało wpływ na jego relacje rodzinne. Ponadto nadal cierpi na bezsenność, śnią mu się koszmary, martwi się o zdrowe oko. Ustalenia faktyczne naprowadzone wyżej wskazują, iż z pewnością uraz jakiego powód doznał w związku z wypadkiem przy pracy przewartościował całkowicie dotychczasowe życie powoda. Powód stał się osoba jednooczną, co go także bardzo ogranicza w poruszaniu się, nadto uniemożliwia korzystanie z dotychczasowych rozrywek i uprawianiu ulubionych sportów, a także zniweczyło jego plany na przyszłość np. co do budowy własnego domu. Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze świadczenia jakie powód już uzyskał w związku z wypadkiem przy pracy z innych źródeł. Pozwana w toku procesu wielokrotnie podnosiła, iż powód uzyskał wysokie świadczenie z polis ubezpieczeniowych. A zatem z tego powodu żądana przez powoda kwota jest wygórowana bowiem część krzywdy już została powodowi zrekompensowana. W ocenie Sądu istotne są tylko te uzyskane z polis ubezpieczeniowym , dobrowolnie wypłacone przez pozwaną i jednorazowe odszkodowanie.. W toku procesu e ustalono, iż suma kwot uzyskanych z ubezpieczenia , wyniosła około 87.000 zł . W ocenie Sądu uzyskane przez powoda kwoty z ubezpieczenia oraz jednorazowe odszkodowanie uzyskane z ZUS wraz z kwotą zadośćuczynienia w kwocie 110.000 zł powinny zrekompensować powodowi doznaną w związku z wypadkiem przy pracy krzywdę. Przyznana przez Sąd kwota jest wysoka, ale należy zważyć, iż zadośćuczynienie ma także charakter kompensacyjny w tym sensie, iż powinno uwzględniać także rokowania na przyszłość. Mając jednak na uwadze przyczynienie się powoda do wypadku w zakresie 25 %, Sąd w takim zakresie pomniejszył przyznane powodowi zadośćuczynienie w kwocie 110.000 zł – zasądzając na mocy cyt. w. przepisu art. 445 par. 1 kc kwotę 82.500 zł. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się , iż odszkodowanie przewidziane w art. 444 § 1 k.c. obejmuje wszelkie wydatki (koszty) pozostające w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia, jeżeli są konieczne (niezbędne) i celowe (por. M. Nesterowicz (w:) Kodeks ..., s. 425; G. Bieniek (w:) Komentarz ..., s. 416; wyrok SN z dnia 9 stycznia 2008 r., II CSK 425/07, M. Praw. 2008, nr 3, s. 116). Pojęcie „wszelkie koszty" oznacza koszty różnego rodzaju, których nie da się z góry określić, a których ocena, na podstawie okoliczności sprawy, należy do sądu (wyrok SN z dnia 9 stycznia 2008 r., II CSK 425/07, LEX nr 378025). Jednak, jak słusznie się zauważa, celowość ponoszenia wszelkich wydatków może być związana nie tylko z możliwością uzyskania poprawy stanu zdrowia, ale też z potrzebą utrzymania tego stanu, jego niepogarszania (por. wyrok SN z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 308/10, LEX nr 738127). Zawsze jednak obowiązek zwrotu dotyczy wydatków rzeczywiście poniesionych i nie wystarczy wykazanie, że były one obiektywnie potrzebne (wyrok SA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2006 r., I ACa 1131/05, LEX nr 194522). W konsekwencji przyjęto, że brak jest podstaw prawnych do zasądzenia odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu lub z tytułu samego faktu wszczepienia wirusa zapalenia wątroby. Odszkodowanie przysługuje bowiem w związku z poniesionym uszczerbkiem majątkowym, nie zaś w związku z uszczerbkiem na zdrowiu (wyrok SA w Warszawie z dnia 30 lipca 1997 r., I ACr 450/96, Wokanda 1999, nr 3, s. 40).W grupie wydatków celowych i koniecznych, pozostających w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia tradycyjnie wymienia się koszty leczenia (pobytu w szpitalu, pomocy pielęgniarskiej, koszty lekarstw), specjalnego odżywiania się, nabycia protez i innych specjalistycznych aparatów i urządzeń (np. protez, kul, aparatu słuchowego, wózka inwalidzkiego). Do grupy tej zalicza się również wydatki związane z transportem chorego na zabiegi i do szpitala, koszty związane z odwiedzinami chorego w szpitalu czy wynikające z konieczności specjalnej opieki i pielęgnacji nad chorym, koszty zabiegów rehabilitacyjnych, wreszcie koszty przygotowania do innego zawodu (por. Z. Masłowski (w:) Kodeks ..., s. 1096; M. Nesterowicz (w:) Kodeks ..., s. 425, 426; A. Cisek (w:) Kodeks... , s. 791; M. Safjan (w:) Kodeks ..., s. 1423). Zatem powództwo o odszkodowanie przewidziane w cyt. w. art. 444 par. 1 kc – Sąd uznał za zasadne w zakresie 19.708 zł .Chociaż powód w pozwie domagał się z tego tytułu łącznie kwoty 25.000 zł. Po zobowiązaniu powoda ,przez Sąd ,do sprecyzowania poniesionych wydatków na leczenie, zakup żywności, opatrunków, środków higieny, opłat za konsultacje medyczne, zakup okularów, opłat za protezę, implant i koszt zjazdów i ich wysokości co miało konkretnie miejsce w pismach procesowym z dnia 27.11.2012. k 165 oraz e z dnia 15.05.2014r. k.362 – 366, powód po sprecyzowaniu wydatków wykazał kwotę 19.708 zł. Przy czym przy uwzględnieniu stopnia przyczynienia powoda do wypadku przy pracy w granicach 25 % - Sąd zasądził kwotę 14.781 zł. O ustawowych odsetkach orzeczono po myśli art. 481 kc , jako datę wymagalności przyjmując datę doręczenia odpisu pozwu, bowiem w tej dacie pozwana miała już rozeznanie co do rozmiaru doznanej przez powoda szkody i mogła dobrowolnie spełnić świadczenie. W pozostałym zakresie oddalono powództwo. Po myśli art. 189 kpc ustalono, odpowiedzialność pozwanej na przyszłość za skutki wypadku przy pracy, któremu uległ powód. Wprawdzie leczenie po utracie oka zakończono wszczepieniem implantu, ale aktualnie nie można uznać, iż w przyszłości stan zdrowia powoda nie ulegnie pogorszeniu, zważywszy, że jego kalectwo jest trwałe i zasadniczo jest osobą jednooczną. O kosztach zastępstwa procesu orzeczono mając na uwadze, iż powód wygrał proces w 75 % , w pozostałym zakresie uległ w swoim żądaniu. Dlatego o kosztach zastępstwa procesowego strony powodowej orzeczono po myśli art. 100 kpc w zw. z przepisami par.6, 12 pkt..5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r.w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163,poz.1348) zasądzając od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1800 zł ( 50 % x 3.600 x 2/3) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przy czym Sąd odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania w całości w tym kosztami sądowymi i kosztami zastępstwa procesowego pozwanej. Sąd miał na uwadze, iż powództwo było uzasadnione co do zasady już w dacie jego wytoczenia. Pozwana znała też rozmiar szkody powoda i mogła dokonać własnych ustaleń w zakresie krzywdy powoda, pozwana dysponuje wyspecjalizowanymi służbami, kadrami. Ponadto powód przebywa obecnie na rencie z tytułu częściowej trwałej niezdolności do pracy, ma ograniczone możliwości uzyskania dodatkowego dochodu, a rokowania co do jego stanu zdrowia nie są dobre. Kosztami sądowymi obciążono pozwaną w takim zakresie w jakim przegrała proces. (-) SSO Jolanta Łanowy