I C 609/18

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Małgorzata Radomska-Stęplewska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) S A z siedzibą w W. przeciwko P. D. reprezentowanemu przez kuratora M. D. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 25 maja 2023 roku sygn. akt I C 609/18 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym kwotę 900 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego o kosztach postępowania apelacyjnego do dnia zapłaty. Małgorzata Radomska-Stęplewska UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 25 maja 2023 r. Sąd Rejonowy w Wągrowcu w sprawie z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W. przeciwko P. D. o zapłatę: - w punkcie 1. uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym w dniu 8.03.2018 r. w sprawie I Nc 648/18, - w punkcie 2. powództwo oddalił, - w punkcie 3. - kosztami postępowania obciążył strony w zakresie dotychczas poniesionym. Apelację od ww. wyroku wniósł powód, zaskarżając go w części, tj. co do kwoty 6.250,00 zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 7 lutego 2018 r. do dnia zapłaty, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie: 1. art. 82 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie podczas gdy pozwany w chwili podpisywania umowy nie był osobą, u której występował stan braku rozeznania, czy niemożności zrozumienia własnych zachowań; 2. art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie albowiem pozwanemu została wypłacona kwota 6.250,00 zł, a tym samym w świetle przeprowadzonego przez Sąd I instancji postępowania świadczenie spełnione przez powoda na rzecz pozwanego należy uznać za nienależne podlegające zwrotowi w kwocie udzielonego kapitału; 3. art. 720 § 1 k.c. poprzez brak zasądzenia zwrotu pożyczki do wysokości kwoty nominalnej pomimo zobowiązania umownego pozwanego do zwrotu rzeczonej kwoty; 4. art. 233 k.p.c. poprzez ustalenie, że strona pozwana w chwili zawierania umowy działała w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji. Mając powyższe na uwadze apelujący wniósł o: l. zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 6.250,00 zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 7 lutego 2018 r. do dnia zapłaty, 2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, za obie instancje, ewentualnie 3. uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w innym składzie. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Apelacja powoda okazała się bezzasadna. Sąd Okręgowy jako ponownie rozpoznający sprawę w granicach zaskarżenia, w pełni podzielił dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, poczynione na tej podstawie ustalenia faktyczne, uznając je za własne, jak i wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocenę prawną, przyjmując tym samym, że zarzucane apelacją uchybienia są nieuzasadnione. W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy zauważa, że dla skuteczności zarzutu naruszenia przepisu art. 233 k.p.c. nie można poprzestać na stwierdzeniu, że dokonane ustalenia faktyczne są wadliwe, odnosząc się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Niezbędne jest wskazanie przyczyn, które dyskwalifikują postępowanie sądu w zakresie tychże ustaleń. Skarżący powinien zwłaszcza wskazać, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, LEX nr 52753; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06 lipca 2005 r., III CK 3/05, LEX nr 180925). Ponadto Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoim orzecznictwie wskazywał, że jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena tego sądu nie narusza przepisu art. 233 § 1 k.p.c. i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07 października 2005 r., IV CK 122/05, LEX nr 187124). Należy zatem stwierdzić, iż skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 k.p.c. wymaga nie polemiki, lecz wskazania, że w postępowaniu uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd Rejonowy doniosłości (wadze) poszczególnych dowodów, ich odmiennej ocenie, niż ocena wyrażona w uzasadnieniu skarżonego przez stronę orzeczenia. W ocenie Sądu Okręgowego, zarzut powoda dotyczący naruszenia art. 233 k.p.c. nie ma merytorycznego uzasadnienia, a jedynie charakter polemiki z oceną dokonaną przez Sąd Rejonowy, który dokonał wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i poddał go właściwej ocenie, zgodnie z powyższymi wskazaniami. Podkreślić należy, że w świetle przedłożonych do akt opinii sporządzonych przez biegłych psychiatrów do innych spraw sądowych ( opinia sądowa psychologiczno-pedagogiczna z 14 maja 2021 r. – k. 196-201, opinia sądowa psychiatryczna z 17 marca 2023 r. – k. 228-232) nie ulega wątpliwości, że pozwany w dacie zawierania umowy z dnia 9 października 2017 r. (nr (...) ) czynności tej dokonywał w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli z powodu upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim i organicznych zaburzeń nastroju. Powód w żaden sposób opinii tych nie kwestionował, ani ich nie podważył. Dodać należy, że już po zawarciu umowy istotnej dla sprawy, pozwany od 4 grudnia 2017 r. do 9 lutego 2018 r. przebywał na Oddziale Psychiatrycznym (...) Szpitala (...) z (...) w B. , gdzie rozpoznano u niego organiczne zaburzenia nastroju (afektywne) i upośledzenie umysłowe lekkie, a w dniu 22 maja 2018 r. w sprawie I Ns 536/17 Sądu Okręgowego w Bydgoszczy zostało wydane postanowienie w przedmiocie jego częściowego ubezwłasnowolnienia z powodu upośledzenia umysłowego. Podkreślić należy, że z mocy art. 82 k.c. brak świadomości lub swobody jako wada oświadczenia woli skutkuje nieważnością dotkniętej nią czynności prawnej, przy czym nieważność ta ma charakter bezwzględny, a oświadczenia woli dotknięte brakiem świadomości lub swobody nie podlegają przy tym konwalidacji ani konwersji. Z punktu widzenia skutków prawnych bez znaczenia są również przyczyny wyłączenia świadomości lub swobody, a czynność prawna dotknięta brakiem świadomości lub swobody jest bezwzględnie nieważna, nawet wówczas, gdy okazała się w rezultacie korzystna dla osoby składającej wadliwe oświadczenie woli. Nie ma również znaczenia fakt, czy druga strona takiej czynności prawnej zdawała sobie sprawę ze stanu braku świadomości lub swobody osoby składającej oświadczenie woli (B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, w: M. Pyziak-Szafnicka, P. Księżak, Komentarz KC, 2014, s. 948). W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że umowa pożyczki zawarta 9 października 2017 r. między stronami postępowania, jak również stanowiący jej zabezpieczenie weksel wraz z deklaracją wekslową, dotknięte są sankcją nieważności. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie, wskazać trzeba, że wbrew twierdzeniu apelującego, Sąd Rejonowy ustalił, że po otrzymaniu kwoty pożyczki pieniądze z konta pozwanego zostały przelane na rachunek osób trzecich, które miały dostęp do rachunku pozwanego. Pozwany nie jest zatem wzbogacony wskutek otrzymania pożyczki, a mając na uwadze jego stan umysłowy nie sposób przyjąć, że powinien liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu. Ograniczenia intelektualne pozwanego zostały wykorzystane przez osoby trzecie do otrzymania od powoda pożyczki, a następnie do przejęcia przez nie środków finansowych wypłaconych pozwanemu. Wyzbywając się korzyści majątkowej uzyskanej z pożyczki pozwany działał w dobrej wierze, gdyż z uwagi na swój stan umysłowy nie wiedział, że w istocie jest bezpodstawnie wzbogacony, a zatem nie musiał liczyć się z obowiązkiem zwrotu tej korzyści. Brak było zatem podstaw do zwrotu powodowi wypłaconej kwoty pożyczki w świetle art. 409 k.c. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 1 1 k.p.c. , obciążając nimi w całości powoda, jako stronę przegrywającą proces w instancji odwoławczej. Na zasądzone koszty złożyła się kwota 900 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego ustalona na podstawie § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Małgorzata Radomska-Stęplewska