I C 575/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Olsztynie rozpoznał sprawę z powództwa I. R., T. R. i R. R. przeciwko (...) Bank S.A. o ustalenie nieważności umowy kredytu indeksowanego do CHF z 2008 r. oraz o zapłatę. Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy i zasądzenia zwrotu nienależnych świadczeń lub zwrotu nadpłat wynikających z abuzywnych klauzul indeksacyjnych. Pozwany bank wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów. Sąd ustalił, że umowa została zawarta na podstawie wzorca, a postanowienia dotyczące mechanizmu ustalania kursu waluty nie były negocjowane indywidualnie i nie były wystarczająco jednoznaczne. W ocenie Sądu, przyznanie bankowi jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów prowadziło do sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumentów, co skutkowało uznaniem tych postanowień za niedozwolone (abuzywne) na podstawie art. 385¹ § 1 k.c. Zgodnie z orzecznictwem TSUE i SN, wyeliminowanie abuzywnych klauzul dotyczących kursu waluty, przy braku możliwości ich zastąpienia przepisami prawa lub zwyczajami, prowadzi do nieważności całej umowy kredytu. Sąd, opierając się na uchwale SN III CZP 29/17 oraz wyroku TSUE w sprawie C-260/18, uznał umowę za nieważną. W kwestii rozliczenia stron, Sąd, uwzględniając wyrok TSUE w sprawie I C 396-24, zasądził od banku na rzecz powoda R. R. zwrot kwoty stanowiącej korzyść uzyskaną przez bank ponad wypłacony kapitał, tj. 12.087,79 zł, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd oddalił zarzut potrącenia i zarzut zatrzymania podniesiony przez bank, uznając je za niespełniające wymogów prawnych. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c., obciążając nimi pozwanego w całości, z uwagi na to, że powodowie wygrali sprawę w przeważającej części, a zmiana linii orzeczniczej SN i TSUE wpłynęła na ostateczne rozstrzygnięcie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNieważność umów kredytów indeksowanych/denominowanych z powodu abuzywnych klauzul kursowych, rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy.
Orzeczenie opiera się na specyficznej interpretacji przepisów i orzecznictwa TSUE oraz SN, które ewoluuje. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczące sposobu ustalania kursu waluty, które nie zostały indywidualnie uzgodnione i nie są wystarczająco jednoznaczne, stanowią klauzule niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te stanowią klauzule niedozwolone, ponieważ przyznają bankowi jednostronną kompetencję do swobodnego ustalania kursów, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów.
Uzasadnienie
Sąd ocenił, że mechanizm ustalania kursu waluty nie został w umowie jasno określony, co pozwalało bankowi na jednostronne kształtowanie zobowiązania kredytobiorcy. Brak indywidualnego uzgodnienia tych postanowień oraz ich nieprzejrzystość skutkowały uznaniem ich za abuzywne.
Jaki jest skutek uznania postanowień dotyczących mechanizmu ustalania kursu waluty w umowie kredytu indeksowanego za niedozwolone, w szczególności w kontekście możliwości dalszego wykonywania umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku uznania postanowień dotyczących kursu waluty za niedozwolone, a braku możliwości ich zastąpienia przepisami prawa lub zwyczajami, umowa kredytu indeksowanego lub denominowanego nie może być dalej wykonywana i jest nieważna w całości.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale Sądu Najwyższego III CZP 29/17 oraz wyroku TSUE w sprawie C-260/18, zgodnie z którymi wyeliminowanie klauzul indeksacyjnych, które stanowią główny przedmiot umowy, bez możliwości ich zastąpienia, prowadzi do upadku całej umowy. Nie jest możliwe zastąpienie ich przepisami dyspozytywnymi ani odwołanie się do kursu średniego NBP, zwłaszcza gdy przepis ten nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy.
W jaki sposób należy rozliczyć strony w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Strony powinny zwrócić sobie wzajemne świadczenia, przy czym konsument może żądać zwrotu korzyści uzyskanej przez przedsiębiorcę ponad wypłacony kapitał.
Uzasadnienie
Sąd, uwzględniając wyrok TSUE w sprawie I C 396-24, odstąpił od dotychczasowej praktyki zasądzania zwrotu wszystkich wpłaconych rat i zasądził jedynie kwotę stanowiącą bezpodstawne wzbogacenie banku, czyli różnicę między wypłaconym kapitałem a sumą wpłat konsumenta.
Czy zarzut potrącenia lub zarzut zatrzymania podniesiony przez bank jest zasadny w przypadku nieważności umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut potrącenia nie został uwzględniony z powodu niewymagalności wierzytelności banku, a zarzut zatrzymania został oddalony na podstawie orzecznictwa TSUE.
Uzasadnienie
Wierzytelność banku z tytułu zwrotu kapitału nie była wymagalna w chwili złożenia oświadczenia o potrąceniu. Zarzut zatrzymania został odrzucony w świetle wyroku TSUE w sprawie C-28/22, który stoi na przeszkodzie wykładni krajowej dopuszczającej takie prawo.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. R. | osoba_fizyczna | powód |
| T. R. | osoba_fizyczna | powód |
| R. R. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Bank Spółka Akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawartej z konsumentem, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane jednoznacznie.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w zakresie, w jakim świadczenie było nienależne.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że w ustawie przewidziano inny skutek, w szczególności.»
pr. bank art. 69 § ust. 1 i 2
Ustawa Prawo bankowe
Przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie środki pieniężne z przeznaczeniem na ustalony cel i zobowiązuje się do zwrotu przez kredytobiorcę wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty.
Pomocnicze
k.c. art. 385 § § 2
Kodeks cywilny
Ocena, czy postanowienia umowy zawieranej z konsumentem naruszają jego interesy, dokonana jest na podstawie przepisów regulujących zobowiązania, uwzględniając umowę jako całość oraz okoliczności zawarcia umowy.
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia stosunku prawnego lub prawa wtedy, gdy ma w tym interes prawny.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 1¹
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, przeliczywszy jego wartość według kursu średniego waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na dzień wymagalności świadczenia i na dzień jego spełnienia. Nie dotyczy to wypadku, gdy strony inaczej postanowiły.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niejednoznaczność i brak indywidualnego uzgodnienia klauzul dotyczących mechanizmu ustalania kursu waluty. • Abuzywność klauzul indeksacyjnych naruszających dobre obyczaje i interesy konsumentów. • Nieważność umowy kredytu w całości w związku z wyeliminowaniem klauzul indeksacyjnych. • Prawo konsumenta do zwrotu korzyści uzyskanej przez bank ponad wypłacony kapitał.
Odrzucone argumenty
Zasadność zarzutu potrącenia wierzytelności banku. • Zasadność zarzutu zatrzymania podniesionego przez bank. • Żądanie zwrotu całej kwoty wpłaconych rat przez konsumenta. • Przedawnienie roszczenia.
Godne uwagi sformułowania
postanowienia te jednocześnie były niezgodne z dobrymi obyczajami, zasadami współżycia społecznego i naruszały rażąco interes konsumenta. • brak możliwości zastąpienia kwestionowanych postanowień przepisami dyspozytywnymi. • kwestionowane postanowienia przewidują indeksację kredytu kursem waluty obcej i odwołują się w zakresie wypłaty kredytu jak i jego spłaty do kursu (...) obowiązującego w Banku. • nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. • eliminacja postanowień określających kurs wymiany i brak możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą, tj. jako umowy kredytu bankowego. • przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.
Skład orzekający
Juliusz Ciejek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Nieważność umów kredytów indeksowanych/denominowanych z powodu abuzywnych klauzul kursowych, rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na specyficznej interpretacji przepisów i orzecznictwa TSUE oraz SN, które ewoluuje. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy popularnego problemu kredytów frankowych i ich nieważności, z uwzględnieniem najnowszego orzecznictwa TSUE i SN, co jest kluczowe dla wielu konsumentów i prawników.
“Kredyt frankowy nieważny! Bank musi oddać nadpłatę, a nie całą kwotę kredytu – przełomowy wyrok sądu.”
Dane finansowe
WPS: 402 826 PLN
zwrot nadpłaty: 12 087,79 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.