I C 573/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód, małoletni O. M. (1), działając przez matkę M. M. (2), wniósł o zasądzenie od pozwanego R. Z. kwoty 20 000 zł tytułem zachowku po zmarłym dziadku B. S. Spadkodawca wydziedziczył swoją jedyną córkę M. M. (2), a do spadku powołał pasierba R. Z. . Kluczową kwestią była umowa darowizny gospodarstwa rolnego zawarta między spadkodawcą a pozwanym w 2012 roku, której wartość w chwili obecnej szacowano na 1 500 000 zł. Powód argumentował, że jest uprawniony do zachowku, a darowizna powinna być doliczona do spadku. Pozwany kwestionował zasadność powództwa, twierdząc, że darowizny gospodarstw rolnych dokonane w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie podlegają doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku, powołując się na utrwaloną linię orzeczniczą. Sąd Rejonowy w Grudziądzu, wydając wyrok wstępny, uznał powództwo za usprawiedliwione co do zasady. Sąd rozważył trzy kwestie: czy umowa była darowizną w rozumieniu KC, czy umowy zawarte w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników są darowiznami uwzględnianymi przy obliczeniu zachowku, oraz czy umowa została zawarta w czasie, gdy spadkodawca nie miał zstępnych. Sąd przyjął, że umowa z 27 kwietnia 2012 roku jest umową darowizny w rozumieniu KC, nawet jeśli zawarta w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd opowiedział się za celowościową wykładnią art. 993 § 1 KC, zgodnie z którą darowizny i inne nieodpłatne czynności zmniejszające majątek spadkodawcy podlegają doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku. Ponadto, sąd uznał, że darowizna została dokonana w czasie, gdy spadkodawca miał zstępnego (córkę M. M. (2)), co wyklucza zastosowanie art. 994 § 2 KC, który wyłącza doliczenie darowizn dokonanych, gdy spadkodawca nie miał zstępnych. W związku z tym, sąd uznał zasadność roszczenia o zachowek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że darowizny gospodarstw rolnych dokonane w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników podlegają doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku, oraz interpretacja art. 994 § 2 KC w kontekście posiadania zstępnych przez spadkodawcę w momencie darowizny.
Dotyczy specyficznej sytuacji darowizny gospodarstwa rolnego w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz kwestii doliczania darowizn przy obliczaniu zachowku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa darowizny gospodarstwa rolnego zawarta w trybie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa ta podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd przyjął celowościową wykładnię przepisów o zachowku, uznając, że nieodpłatne przysporzenie zmniejszające majątek spadkodawcy, niezależnie od jego formalnej nazwy czy trybu zawarcia, powinno być uwzględniane przy ustalaniu wysokości zachowku, aby zapobiec pokrzywdzeniu uprawnionych.
Czy darowizna dokonana przez spadkodawcę w czasie, gdy miał już zstępnych (choć nie byli oni spadkobiercami ustawowymi z uwagi na wydziedziczenie), podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku należnego innemu zstępnemu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, darowizna podlega doliczeniu, ponieważ przepis art. 994 § 2 KC dotyczy sytuacji, gdy spadkodawca nie miał żadnych zstępnych w momencie darowizny.
Uzasadnienie
Sąd zinterpretował art. 994 § 2 KC jako odnoszący się do braku jakichkolwiek zstępnych w momencie darowizny, a nie tylko do braku zstępnych powołanych do spadku. Skoro spadkodawca miał córkę (matkę powoda) w momencie darowizny, przepis ten nie wyłącza doliczenia darowizny.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| mał. O. M. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| M. M. (2) | osoba_fizyczna | przedstawiciel ustawowy powoda |
| R. Z. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg uprawnionych do zachowku i jego wysokość (dwie trzecie lub połowa wartości udziału spadkowego).
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Przewiduje roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej pokrywającej zachowek lub jego uzupełnienie, gdy uprawniony nie otrzymał go w inny sposób.
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Pozwala na dochodzenie uzupełnienia zachowku od osoby trzeciej, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, w granicach jej wzbogacenia.
k.c. art. 993 § § 1
Kodeks cywilny
Stanowi, że przy obliczaniu zachowku dolicza się darowizny i zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.
k.c. art. 994 § § 2
Kodeks cywilny
Wyłącza doliczenie darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał on zstępnych, chyba że darowizna nastąpiła na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się zstępnego.
Pomocnicze
EmRolU art. 84
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Reguluje umowę z następcą.
EmRolU art. 85
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Reguluje umowę w celu wykonania umowy z następcą.
u.k.u.r. art. 4 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Określa uprawnienie Agencji Nieruchomości Rolnych do nabycia nieruchomości rolnej, z wyłączeniem sytuacji wykonania umowy z następcą.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa darowizny gospodarstwa rolnego, nawet zawarta w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku. • Darowizna dokonana przez spadkodawcę, gdy miał już zstępnych (córkę), podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku, nawet jeśli zstępny ten został wydziedziczony.
Odrzucone argumenty
Darowizna gospodarstwa rolnego dokonana w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest darowizną w rozumieniu KC i nie podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku. • Darowizna dokonana przez spadkodawcę, kiedy nie miał on zstępnych (w tym powoda), nie podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku dla tego zstępnego.
Godne uwagi sformułowania
diametralna różnica pomiędzy wartością przedmiotu umowy z dnia 27 kwietnia 2012 roku oraz spadku ( vide : spis inwentarza) przedmiotem orzekania jest w istocie sama zasada, nie zaś wysokość dochodzonego roszczenia. • Ta druga, celowościowa, wykładnia art. 993 § 1 k.c. jest bardziej przekonywująca. • W szczególności przeciwstawia się wykorzystywaniu umów z następcą jako sposobu ominięcia konsekwencji prawnospadkowych wynikających z darowizny.
Skład orzekający
Dominik Bednarski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że darowizny gospodarstw rolnych dokonane w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników podlegają doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku, oraz interpretacja art. 994 § 2 KC w kontekście posiadania zstępnych przez spadkodawcę w momencie darowizny."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji darowizny gospodarstwa rolnego w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz kwestii doliczania darowizn przy obliczaniu zachowku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa spadkowego – możliwości obejścia przepisów o zachowku poprzez darowiznę gospodarstwa rolnego, co jest częstym problemem w praktyce.
“Czy darowizna gospodarstwa rolnego chroni przed zachowkiem? Sąd rozstrzyga kluczową kwestię spadkową.”
Dane finansowe
WPS: 20 000 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.