I C 518/20

Sygn. akt: I C 518/20 POSTANOWIENIE Dnia 12 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Janusz Supiński po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2021 r. w Giżycku na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w B. przeciwko J. Ł. o zapłatę postanawia: 1. Odrzucić pozew. 2. Zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adwokata M. K. kwotę 221,40 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną pozwanej z urzędu, w tym kwotę 41,40 zł tytułem podatku VAT należnego od przyznanego wynagrodzenia. Sygn. akt. I C 518/20 UZASADNIENIE Powód (...) SA w B. domagał się zasądzenia na jego rzecz od J. Ł. kwoty 568,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu podniósł, iż w dniu 31.07.2014r. pozwana zawarła z powodem umowę pożyczki nr (...) obejmującą kwotę 1.250 zł, której pozwana nie zwróciła. Pozwana J. Ł. nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie w całości. W uzasadnieniu podniosła, że z uwagi na jej chorobę psychiczną w chwili zawierania umowy pożyczki, umowa ta jest nieważna. Z ostrożności procesowej pozwana zgłosiła zarzut przedawnienia. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 31.07.2014r. pozwana J. Ł. zawarła z (...) Sp. z o.o. z siedzibą w B. umowę pożyczki gotówkowej nr (...)- (...) . W przedmiotowej umowie pozwana zobowiązała się do zapłaty łącznej kwoty 3.024,00 zł, na która składała się kwota pożyczki w wysokości 2.834,00 zł oraz kwota wynagrodzenia umownego w wysokości 190,00 zł. Wskazaną kwotę pozwana zobowiązała się spłacać w 24 ratach miesięcznych, płatnych do dnia 8 każdego miesiąca począwszy od września 2014r. w kwotach po 126,00 zł. Umowa została opatrzona własnoręcznymi podpisami stron. Pozwana jedynie częściowo uregulowała należność. dowód: umowa pożyczki gotówkowej nr (...)- (...) k. 66-71 akt I C 1287/16 SR w Giżycku W dniu 28.05.2015r. powód (...) Sp. z o.o. z siedzibą w B. wniósł pozew przeciwko J. Ł. o zapłatę kwoty 3.050,24 zł, wskazując w uzasadnieniu, że roszczenie dotyczy umowy pożyczki z 31.07.2014r. nr (...)- (...) . Wyrokiem z dnia 17.10.2017r. w sprawie I C 1287/16 Sąd Rejonowy w Giżycku oddalił powództwo. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że brak świadomości pozwanej w chwili zawierania umowy pożyczki skutkował nieważnością złożonego przez nią oświadczenia woli w przedmiocie zawarcia umowy pożyczki ( art. 82 k.c. ). Nieważność umowy ma skutek ex tunc, co oznacza, że nie wywołuje ona żadnych skutków prawnych. Wskutek apelacji, wniesionej od tego orzeczenia przez stronę powodową, Sąd Okręgowy w Olsztynie wydał w dniu 11.04.2018r. wyrok w sprawie IX Ca 1286/17, w którym oddalił ową apelację. dowód: wyrok k. 159, 184 akt I C 1287/16 SR w Giżycku Sąd zważył, co następuje: Przedstawiony stan faktyczny ustalono na podstawie dowodów z dokumentów, których nikt nie kwestionował. Zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 kpc Sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. W sprawie nie ulega wątpliwości, że zwrot pożyczki z dnia 31.07.2014r. nr (...)- (...) , zawartej pomiędzy stronami był już przedmiotem postępowania sądowego w sprawie I C 1287/16, zakończonego wyrokiem z dnia 17.10.2017r., w którym zresztą roszczenie powoda zostało oddalone. Nie ulega też wątpliwości, że w toku tamtego postępowania strona powodowa najpierw wskazywała, jako podstawę swojego roszczenia, brak zwrotu przez pozwaną udzielonej jej pożyczki powołując się na art. 720 § 1 kc , a następnie, choć bezskutecznie, usiłowała oprzeć swoje roszczenie na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu się pozwanej. Nie ulega wreszcie wątpliwości, że w niniejszym sporze powód wskazał, jako podstawę roszczeń wobec pozwanej, przepisy traktujące o bezpodstawnym wzbogaceniu. „O wystąpieniu stanu powagi rzeczy osądzonej rozstrzyga nie tylko sama tożsamość stron, ale równocześnie tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Dopiero kumulacja obu tych przesłanek przesądza o wystąpieniu powagi rzeczy osądzonej prowadzącej do nieważności postępowania (wyr. SN z 5.4.2011 r., III UK 106/10, L. )” [tak K. F. - G. , A. Z. , Kodeks postępowania cywilnego . Komentarz. Wyd. 10, W. 2019, L. /El] . Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając fakt, że przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia niezwróconej przez pozwaną kwoty wynikającej z udzielonej jej pożyczki, pochylić należało się nad podstawą prawną obecnego roszczenia powoda. Nie pozostawia bowiem złudzeń fakt, że strony niniejszej sprawy są tożsame ze stronami postępowania w sprawie I C 1287/16, a kwota objęta niniejszym procesem – tożsama z tą, którą zajmował się Sąd w poprzedniej odsłonie – I C 1287/16. W tym kontekście warto dostrzec treść art. 395 § 2 kc , regulującego m.in. sytuację, gdy umowa pomiędzy stronami zostanie uznana za nieważną. W takim przecież przypadku to, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu ( zd. 2 ). Powyższe oznacza, że podstawą dochodzenia zwrotu środków pieniężnych, przekazanych przez powoda na rzecz pozwanej po zawarciu umowy pożyczki z 31.07.2014r. i wskutek uznania tej umowy za nieważną, jest wspomniany przepis art. 395 § 2 kc. Co istotne w ramach niniejszej sprawy to, że „Zwrot świadczeń następuje na zasadach określonych przepisem art. 395 § 2 k.c. , który należy uznać za lex specialis wobec przepisów określających obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych tytułem nienależnego świadczenia ( art. 410 k.c. ) lub regulujących skutki odstąpienia od umowy wzajemnej ( art. 494 k.c. ).” [tak: K. A. (red.), G. Z. , J. A. , K. G. , O. A. , P. A. , S. T. - Kodeks cywilny . Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, LEX 2014]. Kwestie zbiegu podstaw dochodzenia roszczeń w przypadku uznania umowy za nieważną jeszcze wyraźniej artykułują inni komentatorzy, wskazując, że „Jeżeli odstąpienie od umowy nastąpiło po jej częściowym lub całkowitym wykonaniu, spełnione świadczenia podlegają zwrotowi. W wyniku złożenia oświadczenia woli o odstąpieniu powstaje zatem nowe zobowiązanie, którego przedmiotem jest zwrot przedmiotu spełnionego świadczenia (świadczeń) oraz ewentualnie zapłata wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Podstawą prawną tego zobowiązania jest art. 395 § 2 KC , nie mają do niego zastosowania przepisy o nienależnym świadczeniu ani art. 494 KC ” [tak: E. G. , P. M. (red.), Kodeks cywilny . Komentarz. Wyd. 9, W. 2019]. Prowadzi to po pierwsze do konstatacji, iż – niezależnie od tego, na jaką podstawę prawną swojego roszczenia wskazuje strona powodowa w pozwie – to Sąd w orzeczeniu końcowym, mając na względzie stan faktyczny i ustalenia w toku procesu, określa podstawę prawną oraz zasadność tego roszczenia. Konstatacja ta zresztą znajduje oparcie w aktualnej judykaturze. „Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu procesowym sąd jest związany wskazaną przez powoda podstawą faktyczną żądania - wskazane przez powoda fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyznaczające granice związania sądu żądaniem ( art. 321 KPC ). Przedmiotem poddanym pod osąd sądu jest zawsze żądanie - wyznaczone jego przedmiotem i podstawą faktyczną - artykułowane przez stronę powodową w chwili zamknięcia rozprawy … Sąd nie jest bowiem związany wskazaną przez powoda podstawą prawną roszczenia i może uwzględnić żądanie także na innej podstawie prawnej, jeżeli tylko nie wykracza poza ramy faktyczne określone w pozwie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2011 r. III CSK 220/10).” [tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 marca 2018 r. w sprawie VI ACa 1672/16]. Po drugie zaś – prowadzi to do wniosku, że podstawą prawną roszczenia powoda o zwrot kwoty, przekazanej pozwanej J. Ł. wskutek zawarcia umowy pożyczki z 31.07.2014r. pozostaje art. 395 § 2 kpc (a nie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu lub nienależnym świadczeniu), a samo roszczenie było już przedmiotem rozpoznania przez Sąd Rejonowy w Giżycku w sprawie I C 1287/16. W powyższej sytuacji należało zastosować art. 199 § 1 pkt 2 kpc , co też Sąd uczynił w pkt 1. postanowienia. O wynagrodzeniu pełnomocnika pozwanej, działającego z urzędu należało orzec po myśli art. 29 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze w zw. z § 8 pkt 2 i § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 18).