I C 51/24

Sygn. akt I C 51/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 października 2024 roku Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Żelewska po rozpoznaniu dnia 7 października 2024 roku w G. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) Bank S.A. we W. przeciwko M. Ś. i R. Ś. o zapłatę oraz z powództwa wzajemnego M. Ś. i R. Ś. przeciwko (...) Bank S.A. we W. o zapłatę I. 
        oddala powództwo (...) Bank S.A. we W. , II. 
        zasądza od powoda (...) Bank S.A. we W. na rzecz pozwanych M. Ś. oraz R. Ś. kwotę 5.434,00 zł (pięć tysięcy czterysta trzydzieści cztery złote) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia w zakresie powództwa głównego (pkt I.-II.) do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu w zakresie powództwa głównego, III. 
        zasądza od pozwanego wzajemnie (...) Bank S.A. we W. na rzecz powodów wzajemnych M. Ś. i R. Ś. kwotę 43.168,64 zł (czterdzieści trzy tysiące sto sześćdziesiąt osiem złotych sześćdziesiąt cztery grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 listopada 2023 roku do dnia zapłaty, IV. 
        zasądza od pozwanego wzajemnie (...) Bank S.A. we W. na rzecz powodów wzajemnych M. Ś. i R. Ś. kwotę 4.600,00 zł (cztery tysiące sześćset złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia w zakresie powództwa wzajemnego (pkt. III.-IV.) do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu w zakresie powództwa wzajemnego. Sygnatura akt I C 51/24 Uzasadnienie wyroku z dnia 7 października 2024 roku Powód (...) Bank S.A. z siedzibą we W. wniósł pozew przeciwko M. Ś. i R. Ś. domagając się zasądzenia od pozwanych kwoty 88.121,22 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanym odpisu pozwu do dnia zapłaty, w tym: a. kwoty 24.697,68 zł tytułem zwrotu świadczenia pieniężnego w postaci kapitału kredytu w części w jakiej nie został pokryty uznanym za skuteczny zarzutem potrącenia w postępowaniu w sprawie XV C 115/22; b. kwoty 63.424,02 zł tytułem korzyści kredytobiorcy uzyskanej przez pozwanych, ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia roszczenia z pkt b. – powód wniósł o zasądzenie kwoty 70.567,56 zł tytułem różnicy pomiędzy kwotą kapitału kredytu w urealnionej wysokości w związku ze zmianą wartości pieniądza w czasie a nominalną kwotą kredytu. W uzasadnieniu pozwu powód podniósł zarzut potrącenia wierzytelności pozwanych w kwocie 68.957,68 zł z jego wierzytelnością dotyczącą korzyści kredytobiorcy osiągniętej w związku z udostępnieniem mu kapitału do korzystania w kwocie 132.391,70 zł. Powód wskazał, że w dniu 12 lutego 2007 roku zawarł z pozwanymi umowę kredytu hipotecznego nominowanego do (...) . Łączna kwota kredytu wyniosła 273.035,57 zł. W postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Gdańsku kredytobiorcy wnieśli o stwierdzenie, że umowa jest nieważna i o zasądzenie od banku kwoty 239.792,80 zł. Powód złożył oświadczenie o potrąceniu z kwotą o zwrot przysługującego mu kapitału, które Sąd uznał za skuteczne. Pozostała do rozliczenia kwota 24.697,20 zł tytułem zwrotu kapitału. Pozwani stoją na stanowisku, że przysługuje im roszczenie o zwrot kwoty 68.957,68 zł, które nie były objęte pozwem. Roszczenia powoda w związku z nieważnością umowy nie zamykają się w zwrocie świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu umowy w ich nominalnej wysokości. Bank wskazuje, że oprócz roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia w kwocie 24.697,68 zł przysługuje mu wierzytelność dotycząca korzyści kredytobiorcy uzyskanej przez pozwanego w kwocie 132.381,70 zł wyliczonej wg rzeczywistych spłat kredytu za okres faktycznego korzystania z uzyskanego finansowania wg zmiennej stawki WIBOR powiększonej o stałą marżę banku stanowiącą średnią marżę dla kredytów hipotecznych udzielanych w PLN w dacie zawarcia umowy, ewentualnie wierzytelność tytułem różnicy pomiędzy kwotą kapitału kredytu w urealnionej wysokości w związku ze zmianą wartości pieniądza w czasie a nominalną kwotą kredytu w kwocie 70.567,56 zł. (pozew, k. 3-20) Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i wnieśli pozew wzajemny o zapłatę kwoty 43.168,34 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25 listopada 2023 roku do dnia zapłaty. W odniesieniu do roszczenia banku pozwani podnieśli zarzut potrącenia kwoty 68.957,68 zł stanowiącej sumę nienależytych świadczeń uiszczanych na rzecz powoda w okresie od 30 marca 2007 roku do 28 czerwca 2023 roku z tytułu wykonywania nieważnej umowy z wierzytelnością banku o zwrot nienależnego świadczenia w postaci pozostałej do rozliczenia kwoty odpowiadającej wysokości nominalnej kwoty kapitału kredytu w kwocie 25.789,34 zł. Natomiast wierzytelność objęta pozwem wzajemnym to pozostała kwota (różnica) nierozliczonych wierzytelności o zwrot nienależnych świadczeń przysługująca pozwanym od banku. Odnosząc się do żądania powoda pozwani podnieśli, że dyrektywa 93/13 uniemożliwia przyznanie przedsiębiorcom roszczeń takich jak wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, nawet jeśli te hipotetycznie by istniały. Nadto, wskazali, że w orzecznictwie (...) został sformułowany zakaz dokonywania waloryzacji sądowej świadczenia wypłaconego przez instytucję kapitału. Niezależnie od tego wskazali na wyłączenie możliwości dokonania waloryzacji sądowej w przypadku prowadzenia przedsiębiorstwa przez powoda, brak istotnej zmiany siły nabywczej, sprzeczność żądania waloryzacji kapitału kredytu z zasadami współżycia społecznego i próbę obejścia zakazu dokonywania waloryzacji sądowej stosunków, w których przewidziano waloryzację umowną, a także wskazali, że waloryzacji nie podlegają świadczenia przedawnione, a także wykonane zobowiązania. (odpowiedź na pozew, k. 59-76) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 12 lutego 2007 roku pomiędzy powodem (...) Bank S.A. z siedzibą we W. (jako kredytodawcą) a pozwanymi M. Ś. i R. Ś. (jako kredytobiorcami) została zawarta umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) Standardowe oprocentowanie. Zgodnie z umową bank udzielił kredytobiorcom – na ich wniosek – kredytu w kwocie 273.035,57 zł nominowanego (waloryzowanego) w walucie (...) , na okres 360 miesięcy. Przedmiotowy kredyt został udzielony pozwanym na sfinansowanie zakupu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego przy ul. (...) w G. . (dowód: umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) Standardowe oprocentowanie, k. 27-29) W okresie od 30 marca 2007 roku do 28 czerwca 2023 roku pozwani (powodowie wzajemni) z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych dokonali spłaty łącznie kwoty 308.690,48 zł. (dowód: wydruk spłat, k. 143-148) M. Ś. i R. Ś. wytoczyli przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą we W. przed Sądem Okręgowym w Gdańsku powództwo o zapłatę kwoty 239.732,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem bezpodstawnego wzbogacenia w związku z nieważnością umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od 30 marca 2007 roku do 2 marca 2020 roku oraz tytułem opłaty za ubezpieczenie niskiego wkładu własnego i pobrania prowizji przygotowawczej, a także o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z ww. umowy kredytowej, ewentualnie – w przypadku uznania umowy za zgodną z prawem i mogącą dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych – o zapłatę kwoty 73.959,12 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem bezpodstawnego wzbogacenia w związku z pobraniem środków tytułem spłaty kredytu w zawyżonej wysokości w okresie od 30 marca 2007 roku do 2 marca 2020 roku oraz tytułem opłaty za ubezpieczenie wkładu własnego. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2022 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt XV C 115/23 Sąd Okręgowy w Gdańsku ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) zawartej w dniu 12 lutego 2007 roku. Nadto, Sąd uwzględnił podniesiony przez bank zarzut potrącenia przysługującej mu względem kredytobiorców wierzytelności dotyczącej zwrotu udostępnionego kapitału w wysokości 264.430 zł z dochodzoną w tym postępowaniu wierzytelnością powodów i w związku z tym oddalił powództwo o zapłatę. (dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2022r. wraz z uzasadnieniem, k. 34v-49v) Pismem z dnia 15 listopada 2023 roku pozwani (powodowie wzajemni) wezwali powoda (pozwanego wzajemnego) do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 68.957,68 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 30 marca 2023 roku do 28 czerwca 2023 roku w związku z ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego w postaci ww. umowy kredytowej. Przedmiotowe wezwanie zostało powodowi doręczone w dniu 17 listopada 2023 roku. (dowód: wezwanie do zapłaty, k. 100-103 wraz z dowodem nadania, k. 114 i wydrukiem z portalu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A., k. 115-116) Pismem z dnia 18 grudnia 2023 roku pozwani (powodowie wzajemni) złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu przysługującej im wierzytelności o zwrot spłat rat dokonanych w okresie od 30 marca 2020 roku do 28 czerwca 2023 roku w kwocie 68.957,68 zł z wierzytelnością banku o zwrot pozostałej kwoty kapitału kredytu w kwocie 24.697,20 zł oraz wierzytelnością o zwrot składki na ubezpieczenie na życie w kwocie 1.092,14 zł. Jednocześnie, pozwani (powodowie wzajemni) wezwali bank do zapłaty kwoty 43.168,34 zł (pozostałej po umorzeniu wierzytelności) w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. Przedmiotowe oświadczenia zostało doręczone powodowi (pozwanemu wzajemnie) w dniu 19 grudnia 2023 roku. (dowód: oświadczenie, k. 117 wraz z dowodem nadania, k. 118 oraz wydrukiem z portalu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A., k. 119-120) Sąd zważył, co następuje: Powyższy stan faktyczny Sąd w całości ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony niniejszego postępowania. Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż dowód w postaci wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku ma charakter dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w związku z tym korzysta z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nim oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała. Ponadto, za w pełni wiarygodne Sąd uznał także dokumenty prywatne szczegółowo wymienione w ustaleniach stanu faktycznego. Przedmiotowe dokumenty nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, a ich autentyczność nie była kwestionowana przez strony, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Natomiast na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd pominął wnioski pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego do spraw rachunkowości i finansów oraz rzeczoznawcy majątkowego. W świetle orzecznictwa (...) zarzut potrącenia podniesiony przez bank był nieuzasadniony co do zasady, stąd też prowadzenie postępowania dowodowego w przedmiocie wysokości roszczenia czy rzekomego wzbogacenia pozwanych na skutek udostępnienia im kapitału kredytu czy w zakresie dotyczącym waloryzacji sądowej było całkowicie bezprzedmiotowe. Uwzględnienie tego wniosku spowodowałoby jedynie nieuzasadnioną zwłokę w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Nadto, na podstawie art. 299 k.p.c. Sąd pominął wniosek o przesłuchanie pozwanych (powodów wzajemnych), albowiem dowód ten ma charakter subsydiarny, zaś w niniejszej sprawie wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione za pomocą dowodów z dokumentów Przechodząc do szczegółowych rozważań należy wskazać, że powód wystąpił w niniejszym procesie przede wszystkim z roszczeniem głównym o zapłatę kwoty 88.121,22 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, w tym kwoty 24.697,68 zł stanowiącej część wypłaconego kredytu oraz kwoty 63.424,02 zł stanowiącej równowartość rzekomej korzyści kredytobiorcy na skutek udostępnienia mu kapitału na podstawie umowy kredytu uznanej za nieważną. Podstawę prawną tak sformułowanego powództwa głównego stanowiły przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Stosownie do art. 410 § 1 k.c. przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Zgodnie z treścią art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Jeśli natomiast chodzi o żądanie zawarte w pkt 1 ppkt a petitum pozwu to powód domagał się zasądzenia kwoty 24.697,68 zł tytułem zwrotu świadczenia pieniężnego w postaci kapitału kredytu w części w jakiej nie został pokryty uznanym za skuteczny zarzutem potrącenia w postępowaniu w sprawie XV C 115/22 toczącym się przed Sądem Okręgowym w Gdańsku. Jak wskazuje się w orzecznictwie jeżeli umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Zgodnie z teorią tzw. dwóch kondykcji, stronom przysługują dwa odrębne wzajemne roszczenia z tytułu zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń ( art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. ), tzn. kredytobiorcom o zwrot przez bank dotychczas uiszczonych należności z tytułu spłat rat kredytu, a bankowi o zwrot wypłaconej kwoty kredytu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2024 r., I ACa 785/22, L. ). W związku z tym po stronie powoda powstało odrębne roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, który bezspornie stanowił kwotę 273.035,57 zł, a po stronie kredytobiorców odrębne roszczenie o zwrot uiszczonych w wykonaniu umowy należności. Jak wynika z treści uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku w toku sprawy o sygnaturze XV C 115/23 bank zgłosił zarzut potrącenia przysługującej mu względem kredytobiorców wierzytelności dotyczącej zwrotu udostępnionego kapitału w wysokości 264.430 zł z wierzytelnością powodów o zapłatę kwoty 239.732,80 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w związku z nieważnością umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od 30 marca 2007 roku do 2 marca 2020 roku oraz z tytułu opłaty za ubezpieczenie niskiego wkładu własnego i pobranie prowizji przygotowawczej. Sąd uwzględnił ww. zarzut. Dochodzona w niniejszej sprawie kwota 24.697,68 zł miała stanowić część wierzytelności zgłoszonej do potrącenia w toku sprawy XV C 115/23 pozostałą po umorzeniu na skutek uwzględnienia zarzutu potrącenia. Skoro wierzytelność powoda zgłoszona do potrącenia wynosiła 264.430 zł to na skutek potrącenia z wierzytelnością powodów o zapłatę 239.732,80 zł uległa ona umorzeniu do kwoty 24.697,20 zł. Zważyć należy, iż w odpowiedzi na pozew pozwani podnieśli zarzut potrącenia kwoty 68.957,68 zł stanowiącej sumę nienależytych świadczeń uiszczanych na rzecz powoda w okresie od 30 marca 2007 roku do 28 czerwca 2023 roku z tytułu wykonywania nieważnej umowy z wierzytelnością banku o zwrot nienależnego świadczenia w postaci pozostałej do rozliczenia kwoty odpowiadającej wysokości nominalnej kwoty kapitału kredytu w kwocie 25.789,34 zł. W ocenie Sądu zarzut potrącenia zasługiwał na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zarzut ten mógł być zgłoszony w niniejszym postępowaniu stosownie do art. 203 1 k.p.c. Wierzytelność o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenie nienależne, a także wierzytelność powoda o zwrot części kapitału kredytu są związane z tą samą nieważną umową kredytową. Nadto, należy zauważyć, że w pozwie zgłaszając nieskuteczny zarzut potrącenia z wierzytelnością pozwanych (o czym mowa poniżej) powód w zasadzie przyznał, że jego przeciwnikom przysługuje wierzytelność o zwrot kwoty 68.957,68 zł. Ponadto, zostały spełnione przesłanki wynikające z prawa materialnego. Zgodnie z art. 498 k.c. przesłankami potrącenia są m.in. wzajemność wierzytelności, a także ich wymagalność, przy czym w doktrynie wskazuje się, że wymagalne musi być świadczenie tego, kto potrącenia dokonuje, natomiast co do drugiej wierzytelności (pasywnej), brak jej wymagalności nie jest przeszkodą do potrącenia, jeżeli ten, kto z potrącenia korzysta, mógłby ją zaspokoić (zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023). Bez wątpienia, przedstawiona przez pozwanych do potrącenia wierzytelność jest już wymagalna. Zważyć bowiem należy, iż pismem z dnia 15 listopada 2023 roku pozwani wezwali powoda do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 68.957,68 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 30 marca 2023 roku do 28 czerwca 2023 roku w związku z ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego w postaci ww. umowy kredytowej. Przedmiotowe wezwanie zostało powodowi doręczone w dniu 17 listopada 2023 roku, a zatem wierzytelność stała się wymagalna z dniem 25 listopada 2023 roku. W związku z tym należało uznać, że wierzytelność powoda o zapłatę pozostałej części kapitału kredytu, dochodzona w niniejszym postępowania, uległa umorzeniu na skutek potrącenia. W związku z powyższym, na podstawie art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. a contrario w zw. z art. 498 k.c. żądanie zawarte w pkt 1 ppkt a pozwu podlegało oddaleniu. Przechodząc do oceny roszczenia zawartego w pkt 1 ppkt b petitum pozwu – w pierwszej kolejności należało rozważyć, czy rzeczywiście istnieje wierzytelność przedstawiona przez bank do potrącenia. Bezsporne pomiędzy stronami pozostawało, że umowa kredytowa z dnia 12 lutego 2007 roku zawarta pomiędzy powodem a pozwanymi jest nieważna, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2022 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt XV C 115/22. Zważyć należy, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego było skutkiem uznania zawartych w tej umowie postanowień umownych stanowiących tzw. klauzule przeliczeniowe za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c. Podkreślić należy, iż będące podstawą rozstrzygnięcia przepisy art. 385 1 -385 3 k.c. stanowią implementację art. 3 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29). Zgodnie z art. 7 ust. 1 tejże dyrektywy Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Nadto, w motywie dwudziestym czwartym wskazano, że sądy i organy administracyjne Państw Członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Na gruncie dyrektywy wskazuje się, że warunek umowny uznany za „nieuczciwy” należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno co do zasady skutkować przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego warunku. Zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13. W powyższym kontekście kwestię dopuszczalności roszczeń przedsiębiorcy wobec konsumenta wynikających z nieważności umowy kredytu hipotecznego rozważał (...) , odpowiadając na pytania prejudycjalne Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie. W wyroku z dnia 15 czerwca 2023 roku, C-520/21, L. , (...) stwierdził, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, iż nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Zdaniem (...) przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza ww. świadczenia mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13 (pkt 76). Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy (pkt 79). Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (pkt 82). Zdaniem (...) , argument dotyczący stabilności rynków finansowych nie ma znaczenia w ramach wykładni dyrektywy 93/13, która ma na celu ochronę konsumentów. W ocenie Trybunału nie można dopuścić, by przedsiębiorcy mogli obejść cele realizowane przez dyrektywę 93/13 ze względu na zachowanie stabilności rynków finansowych. Do instytucji bankowych należy bowiem organizacja działalności w sposób zgodny z tą dyrektywą (pkt 83). Podkreślić należy, iż pojęcie „rekompensaty” w przytoczonym powyżej orzeczeniu (...) jest celowo jest ujęte szeroko, aby objąć nim dowolnie określane w prawie krajowym mechanizmy służące osiągnięciu korzyści przekraczającej nominalną wartość zobowiązania pieniężnego. Powyższe orzeczenie (...) wprost zamyka bankom drogę do skutecznego dochodzenia tego typu roszczeń niezależnie od tego, czy są formułowane w drodze analogii w oparciu o przepisy o bezumownym korzystaniu z nieruchomości, przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu czy też jeszcze inne przepisy. Powyższa argumentacja została rozwinięta w kolejnych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości UE. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. C-140/22 TS stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać stoją na przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy. Z kolei, w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2023 r. C-756/22 TS stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty. Podkreślić należy, iż powyższe orzecznictwo (...) potwierdziło słuszność już wcześniej rysującej się linii orzeczniczej sądów powszechnych, także odwołującej się do celów dyrektywy 93/13/EWG. W wyroku z dnia 5 lutego 2020 r., XXV C 1669/16, LEX nr 2977523 Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził, że pod względem jurydycznym niedopuszczalna jest jakakolwiek próba konstruowania roszczeń, których istnienie zmierzałoby do zniweczenia ochronnej funkcji norm regulujących instytucję niedozwolonych postanowień umownych, czy też celu przepisów normujących skutki nieważności umowy. Bezwzględna nieważność umowy, jako sankcja czynności prawnych dotkniętych kwalifikowaną wadą, nie może być niwelowana przez poszukiwanie w innych normach podstawy do ustalenia praw i obowiązków stron w sposób odpowiadający treści nieważnego stosunku prawnego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzające do zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy. W przypadku nieważności (braku możliwości obowiązywania) umowy na skutek zastosowania sankcji dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, próba wykreowania roszczeń przysługujących przedsiębiorcy oznaczałaby naruszenie wynikającego z art. 7 dyrektywy 93/13 obowiązku zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Gdyby przedsiębiorca pomimo zastosowania postanowień niedozwolonych mógł nadal czerpać korzyści z zawartej umowy, całkowicie zniwelowałoby to, wielokrotnie przywoływany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, odstraszający charakter norm zawartych w dyrektywie. Z kolei, w wyroku z dnia z 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19, LEX nr 2817682 Sąd Apelacyjny w Białymstoku stwierdził, że uwzględnienie stanowiska banku doprowadziłoby w istocie do swoistej konwalidacji nieważnej umowy kredytowej stron w zakresie oprocentowania polegającej na wywiedzeniu przez bank korzyści wynikających z zawartej umowy z innej podstawy prawnej. Zdaniem tego Sądu w świetle orzecznictwa (...) pozostawałoby to w sprzeczności z koniecznością zaniechania stosowania nieuczciwego warunku, który skutkował taką sankcją oraz zapobieżenia uzyskania przez kredytodawcę z tego tytułu korzyści. Sąd w niniejszej sprawie jest związany wykładnią dokonaną przez (...) . W wyroku z dnia 13 listopada 1999r., C-106/89 Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że wynikające z dyrektywy zobowiązanie państw członkowskich do osiągnięcia rezultatu przewidzianego przez dyrektywę, podobnie jak przewidziany na mocy art. 5 Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 10 WE [a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 4 ust. 3 (...) ]) obowiązek podjęcia wszelkich właściwych środków ogólnych lub szczególnych w celu zapewnienia wykonania tego zobowiązania, ciąży na wszystkich organach państw członkowskich, w tym, w ramach ich jurysdykcji, również na sądach. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to, czy sporne przepisy zostały przyjęte przed czy po wydaniu dyrektywy, sąd krajowy, który musi dokonać jej wykładni, powinien tego dokonać, tak dalece jak to tylko możliwe, zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osiągnąć przewidywany przez nią rezultat, i w ten sposób zastosować się do wymogów przepisu art. 189 akapit trzeci Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 249 akapit trzeci WE (a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 288 akapit czwarty (...) ). Zasada powszechnego związania wykładnią prawa unijnego dokonaną przez (...) wynika z istoty i funkcji postępowania prejudycjalnego oraz autonomii prawa unijnego względem prawa krajowego znajduje potwierdzenie w orzecznictwie samego Trybunału (zob. wyroki: z dnia 27 marca 1980 r., 61/79; z dnia 4 czerwca 2009 r., C-8/08, 10 kwietnia 1984 r., C-14/83, oraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki z dnia 10 kwietnia 2019 r., II UK 504/17, z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18, postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2018 r., III UZP 4/18, OSNP 2018 nr 12, poz. 165). Orzeczenie TSUE, wiąże sądy krajowe, skoro wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku TSUE może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa wspólnotowego (zob. np. wyrok ETS z 30 września 2003 r., w sprawie C-224/01 Köbler, pkt 56 i 57). Orzeczenie TSUE nie ma skutku erga omnes (por. D. Kornobis-Romanowska (red.), J. Łacny (red.), A. Wróbel (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom III (art. 223-358), WKP 2012). Mimo powyższego orzeczenie TSUE wywołuje skutki także poza sprawą, w której sąd, który zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym. Wynika to z zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE. Taka skuteczność orzeczenia TSUE jest skutkiem doktryny acte éclairé. Doktryna ta została sformułowana w wyroku TS z dnia 27 marca 1963 28-30/62 w sprawie Da Costa en Schaake NV, Jakob Mejer, NV, Horst-Holland NV v. Netherland Inland Revenue Administration), którym wskazano, że: „obowiązek nałożony przez art. 177 [obecnie art. 267 (...) ] akapit trzeci Traktatu o EWG na sądy krajowe, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, może być pozbawiony celowości z racji mocy wiążącej wykładni dokonanej przez Trybunał na mocy art. 177 w przypadku, gdy podniesione pytanie jest materialnie identyczne z pytaniem, które stanowiło już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym w podobnym przypadku. Trybunał orzekając w ramach art. 177, podejmuje się wywnioskować o znaczeniu norm wspólnotowych z brzmienia i ducha Traktatu, zastosowanie tak zinterpretowanych norm należy natomiast do sędziego krajowego. Art. 177 pozwala zawsze sądowi krajowemu, jeśli uzna to za stosowne, na ponowne zadawanie pytań w kwestii wykładni, nawet jeśli były one już przedmiotem orzeczenie prejudycjalnego w podobnej sprawie”. Z kolei z wyroku z dnia 6 października 1982 w sprawie C-283/81 S. (...) i L. di G. S. v. M. della S. , [1982] (...) wynika doktryna acte clair. W orzeczeniu tym TS orzekł, że „art. 177 [obecnie art. 267] akapit trzeci Traktatu EWG powinien być interpretowany w ten sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy powstaje przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia swojego obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał lub, że prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności, jakie sprawia jego wykładnia oraz niebezpieczeństwo rozbieżności w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty”. Ze sformułowanej w powyższych orzeczeniach zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE wynika, że interpretacja dokonana przez Trybunał winna być stosowana przez sądy krajowe. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że z przepisów kodeksu cywilnego wynika jedynie obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia. Przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie ma podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia. Oddanie do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na czas oznaczony w umowie to synonimiczne określenie świadczenia kwoty kredytu. Ponieważ kredytobiorca nie otrzymuje nic więcej oprócz bezodsetkowej kwoty kredytu, należy wykluczyć możliwość konstruowania przy rozliczaniu nieważnej umowy kredytu, z której wyeliminowano klauzulę abuzywną, jakichkolwiek form wynagrodzenia za korzystanie ze zwracanego kapitału (zob. Ewa Łętowska, Kwalifikacje prawne w sprawach o sanację kredytów frankowych – da mihi factum dabo tibi ius , Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126, wyrok Sąd Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19, Legalis). Na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, umowę tę traktuje się tak, jakby nie doszło do jej zawarcia. Nie można zatem mówić o korzyściach po stronie kredytobiorców w przypadku, gdy to w wyniku negatywnych działań banków, stosujących w umowach klauzule niedozwolone, dochodzi do ich unieważnienia (zob. Wioletta Dudziec–Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19 , MOP 2020, Nr 18, str. 989). Zdaniem Sądu, w sposób oczywisty roszczenie o zwrot rzekomego bezpodstawnego wzbogacenia stanowi jedynie modyfikację w istocie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, z powołaniem się na kolejną konstrukcję prawną. Wcześniej banki również niezasadnie powoływały się na możliwość zastosowania w przepisów dotyczących wynagrodzenia za korzystanie z cudzej rzeczy bez podstawy prawnej ( art. 224 §1 i 2 k.c. ). Takie roszczenie było – zgodnie z linią orzeczniczą sądów powszechnych – nieuzasadnione, gdyż pieniądze nie są rzeczą, a zatem stosowanie do nich przepisów dotyczących rzeczy, nawet w drodze analogii, byłoby ze wszech miar nieuprawnione. Należy zauważyć, że w istocie jedynym przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych ( art. 359 k.c. , art. 481 k.c. ). Jednak w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną uprawnienie do domagania się odsetek kapitałowych nie przysługuje, skoro umowa jest nieważna ex tunc . W związku z powyższym, należało uznać, że powodowi nie przysługiwała wierzytelność, którą przedstawił do potrącenia. Tym samym jego roszczenie zawarte w pkt 1 ppkt b należało uznać nie nieuzasadnione. Z podobnych przyczyn na uwzględnienie nie zasługiwało także roszczenie ewentualne o zapłatę kwoty 70.567,56 zł z tytułu różnicy pomiędzy kwotą kapitału kredytu w urealnionej wysokości w związku ze zmianą wartości pieniądza w czasie a nominalną kwotą kredytu. Wedle art. 358 1 § 1 k.c. jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 358 1 § 3 k.c. w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Po pierwsze, należy wskazać, że w orzecznictwie (...) jednoznacznie przesądzono o braku możliwości waloryzacji świadczenia banku. W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2024 r., C-488/23, Legalis nr 3042238, (...) stwierdził, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi. Powyższe orzeczenie jest potwierdzeniem linii orzeczniczej (...) w którą wpisywał się cytowany powyżej wyrok z dnia 15 czerwca 2023r. C-520/21 – zgodnie z którą przedsiębiorcy nie przysługuje jakiekolwiek dodatkowe roszczenie – poza ww. wskazanymi – w razie nieważności umowy kredytu. Po drugie, należy zauważyć, iż zgodnie z art. 358 1 § 4 k.c. z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu powyższy przepis wprost wyłącza roszczenie podmiotu profesjonalnego, jakim jest bank o sądową waloryzację świadczenia. W doktrynie wskazuje się bowiem, że związek świadczenia z prowadzeniem przez stronę przedsiębiorstwa nie musi być bezpośredni, aby wyłączał możliwość waloryzacji tego świadczenia (zob. M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz . Wyd. 3, Warszawa 2023). W związku z powyższym także roszczenie ewentualne było bezzasadne, co także skutkowało oddaleniem powództwa ewentualnego. O kosztach procesu w zakresie powództwa zgłoszonego przez bank Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającego niniejszy spór powoda na rzecz pozwanych kwotę 5.434 zł, na co składały się: opłata za czynności fachowego pełnomocnika w stawce minimalnej zgodnie z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5.400 zł), a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa (2 x 17 zł). Na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Na uwzględnienie zasługiwało natomiast powództwo wzajemne o zapłatę kwoty 43.168,34 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25 listopada 2023 roku do dnia zapłaty, stanowiącej pozostałą nierozliczoną wierzytelność kredytobiorców o zwrot nienależnych świadczeń z tytułu nieważnej umowy kredytowej. Jak wynika z dołączonego wydruku komputerowego z systemu banku w okresie od 30 marca 2007 roku do 28 czerwca 2023 roku pozwani (powodowie wzajemni) z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych dokonali spłaty łącznie kwoty 308.690,48 zł. Zważywszy, iż w toku postępowania XV C 115/23 dochodzili zapłaty kwoty 239.732,80 zł, to do rozliczenia pozostawała nadal kwota 68.957,68 zł. Pismem z dnia 18 grudnia 2023 roku pozwani (powodowie wzajemni) złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu przysługującej im wierzytelności o zwrot spłat rat dokonanych w okresie od 30 marca 2020 roku do 28 czerwca 2023 roku w kwocie 68.957,68 zł z wierzytelnością banku o zwrot pozostałej kwoty kapitału kredytu w kwocie 24.697,20 zł oraz wierzytelnością o zwrot składki na ubezpieczenie na życie w kwocie 1.092,14 zł. Zauważyć należy, iż w oświadczeniu o potrąceniu kredytobiorcy uwzględnili skredytowaną składkę ubezpieczeniową z tytułu ubezpieczenia na życie, której zwrot im nie przysługuje. Wierzytelność przedstawiona do potrącenia była już wymagalna, gdyż - jak wskazano powyżej – w dniu 15 listopada 2023 roku powodowie wzajemni skierowali do banku wezwanie do zapłaty (wierzytelność stała się wymagalna z dniem 25 listopada 2023 roku). Zatem, na skutek potrącenia wierzytelność pozwanych (powodów wzajemnych) uległa umorzeniu do kwoty 43.168,34 zł. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pozwanego wzajemnie banku dotyczący zawyżenia wierzytelności o zwróconą składkę ubezpieczeniową w kwocie 1.956,76 zł z tytułu niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Bank nie sprostał w tym względzie ciężarowi dowodu i nie wykazał, że składka została rzeczywiście zwrócona powodom wzajemnym. Kredytobiorcy zaprzeczyli bowiem, aby taka kwota została im zwrócona. Nie doszło do umorzenia wierzytelności powodów wzajemnych na skutek zarzutu potrącenia zgłoszonego przez bank w piśmie z dnia 20 maja 2024 roku. Jak bowiem wskazano powyżej nie istnieje wierzytelność banku z tytułu urealnienia wartości kapitału, a skoro tak to nie mogła ona zostać przedstawiona do potrącenia. W związku z powyższym, na podstawie art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd zasądził od powoda (pozwanego wzajemnie) na rzecz pozwanych (powodów wzajemnych) kwotę 43.168,64 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 listopada 2023 roku do dnia zapłaty. O kosztach procesu – w zakresie powództwa wzajemnego – Sąd również orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zasądził na rzecz powodów wzajemnych kwotę 4.600 zł, na co składały się: opłata od pozwu wzajemnego (1.000 zł) oraz opłata za czynności fachowego pełnomocnika w stawce minimalnej zgodnie z § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (3.600 zł). Na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku w zakresie powództwa wzajemnego do dnia zapłaty.