I C 508/22

Sygn. akt I C 508/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący: sędzia Donata Nowocień - Pluta Protokolant: Anna Ogrodnik po rozpoznaniu w dniu 12 października 2022 r. w Świdnicy na rozprawie sprawy z powództwa H. S. przeciwko M. S. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli I. zobowiązuje pozwaną M. S. do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „ M. S. , której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) , położonego na Osiedlu (...) (...) , znajdującego się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej w D. , dla której to nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta, przenosi nieodpłatnie wskazane wyżej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego na rzecz powódki H. S. ; II. ustala i przyznaje od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Świdnicy pełnomocnikowi z urzędu powódki adw. K. H. 6.642 zł (w tym VAT); III. nakazuje pozwanej, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Świdnicy kwotę 12.642 zł tytułem opłaty od pozwu, od której powódka była zwolniona i wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Sygn. akt IC 508/22 UZASADNIENIE Powódka H. S. wniosła pozew o zobowiązanie pozwanej M. S. do złożenia oświadczenia woli następującej treści : „ M. S. , której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) , położonego na (...) (...) , znajdującego się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej w D. , dla której to nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta, przenosi nieodpłatnie wskazane wyżej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego na rzecz powódki H. S. ”. Wniosła także o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu podała, że wnosi o odwołanie darowizny, z uwagi na rażącą niewdzięczność pozwanej. Wskazała, że M. S. jest w stosunku do niej wulgarna, agresywna, traktuje ją jak obcą osobę. Powódka czuje się obco w swoim mieszkaniu. Ponadto wskazała, że pozwana stosuje wobec niej nakazy i zakazy związane z korzystaniem z nieruchomości, życzy powódce by (...) . Podała, że pozwana jest wybuchowa, nieprzewidywalna i zakłamana. Pozwana M. S. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazała, że jest normalną, spokojną osobą, nigdy nie zachowywała się agresywnie w stosunku do swojej matki. Wskazała, że to powódka ją wyzywa, oczernia w oczach innych ludzi i chce aby wyprowadziła się z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Sąd ustalił, co następuje: Powódka H. S. jest matką M. S. . bezsporne. Umową notarialną z dnia 29 lipca 2014 r. powódka H. S. darowała swojej córce M. S. własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego na Osiedlu (...) w D. składającego się z trzech pokoi, kuchni, łazienki + wc i przedpokoju o powierzchni użytkowej 53,49 m 2 . Obdarowana M. S. ustanowiła na tej nieruchomości na rzecz darczyńcy dożywotnie i nieodpłatne prawo użytkowania lokalu mieszkalnego, określając roczną wartość prawa użytkowania na kwotę 2.000 zł. dowód: ⚫ umowa darowizny z dnia 29 lipca 2014 r., k. 6-7 Powódka od 2012 r. zamieszkiwała w lokalu mieszkalnym położonym na Osiedlu (...) w D. należącym do pozwanej oraz jej partnera. Wówczas w mieszkaniu położonym na Osiedlu (...) w D. zamieszkiwała pozwana wraz ze swoim narzeczonym. W październiku 2020 r. na skutek rozstania M. S. z G. L. powódka ponownie zamieszkała wraz z córką w mieszkaniu objętym sporem w niniejszej sprawie. Już od momentu samej przeprowadzki powódki, M. S. przedstawiła matce swoje warunki dotyczące korzystania z nieruchomości, powiedziała jej jak ma się zachowywać w mieszkaniu, co może robić, a czego nie. Pozwana stała się wulgarna, agresywna, wybuchowa oraz nieprzewidywalna w stosunku do matki. Przestała szanować powódkę, zaczęła stosować wobec niej przemoc psychiczną i fizyczną. Powódka nie może liczyć na pomoc córki, na przykład w związku ze swoim stanem zdrowia, podejmowaniem leczenia, czy codziennymi czynnościami domowymi. dowód: ⚫ zeznania świadka K. P. , k. 118-124 ⚫ zeznania świadka G. L. , k. 126-130 ⚫ zeznania świadka P. F. , k. 164-167 ⚫ zeznania powódki, k. 149-152 ⚫ częściowo zeznania pozwanej k. 131 - 139 W rodzinie H. S. i M. S. od dnia 21 styczna 2021 r. prowadzona jest procedura (...) z uwagi na zgłoszenia powódki dotyczące stosowania wobec niej przez pozwaną przemocy. dowód: ⚫ zeznania świadka W. K. , k. 174-176, ⚫ pismo z dnia 7 czerwca 2021 r., k. 73 Powódka w dniu 26 kwietnia 2021 r. złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, które dotyczyło tego, że w okresie od dnia 24 października 2020 r. do dnia 24 stycznia 2021 r. w D. M. S. znęcała się psychicznie nad powódką, a nadto w dniu 12 stycznia 2021 r. wszczęła awanturę, w trakcie której szarpała powódkę, kopała po nogach, czym spowodowała u w/w pokrzywdzonej naruszenie czynności narządów ciała na okres poniżej siedmiu dni. Wobec stwierdzenia braku dostatecznych danych uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego postanowieniem zatwierdzonym przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w (...) w dniu 20 maja 2021 r. odmówiono wszczęcia dochodzenia. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2021 r. Sąd Rejonowy w (...) nie uwzględnił zażalenia H. S. i utrzymał w mocy powyższe postanowienie. dowód: ⚫ akta sprawy Prokuratury Rejonowej w (...) o sygn.. PR (...) W dniu 5 maja 2021 r. przed notariuszem W. G. powódka oświadczyła, że z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanej córki odwołała darowiznę i wezwała pozwaną do przeniesienia na swoją rzecz przedmiotu darowizny. Pozwana nie stawiła się na wyznaczony termin spotkania, pomimo, że o dniu i godzinie podpisania aktu notarialnego została powiadomiona listem poleconym. dowód: ⚫ akt notarialny rep. A nr (...) z dnia 5 maja 2021 r., k. 81 Sąd ustalił stan faktyczny w oparciu o dołączone do akt dokumenty, zeznania świadków, powodki, a także częściowo zeznania pozwanej, która nie przeczyła, że sytuacja między stronami jest napięta, nie rozmawiają ze sobą i nie wspierają się wzajemnie, przy czym pozwana uważała, że nie jest to jej winą, a sama unika kontaktów z matką. Sąd zważył, co następuje: powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 64 Kodeksu cywilnego prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. W myśl art. 1047 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego , jeżeli dłużnik jest obowiązany do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, prawomocne orzeczenie sądu zobowiązujące do złożenia oświadczenia zastępuje oświadczenie dłużnika. Artykuł 64 k.c. ma na celu zastąpienie oświadczenia woli dłużnika w sytuacji, w której uchyla się on od istniejącego na określonej podstawie obowiązku dokonania czynności prawnej. W niniejszej sprawie powódka wywodziła swoje żądanie zobowiązania pozwanej do złożenia określonego oświadczenia woli z faktu dokonania w dniu 5 maja 2021 r. odwołania darowizny nieruchomości podarowanej uprzednio pozwanej. Powódka stała na stanowisku, że naganne zachowania córki w stosunku do niej wyczerpują znamiona rażącej niewdzięczności przewidzianej w art. 898 § 1 k.c. Zgodnie z przywołanym przepisem darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Z kolei art. 898 § 2 k.c. przewiduje, że zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Co istotne, oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości ze względu na rażącą niewdzięczność obdarowanego nie skutkuje przejściem własności tej nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Do osiągnięcia skutku rzeczowego odwołania darowizny konieczne jest zawarcie umowy przeniesienia własności, a oświadczenie obdarowanego w tym przedmiocie może być zastąpione orzeczeniem sądu – na podstawie art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c. W konsekwencji badaniu w niniejszej sprawie podlegała skuteczność odwołania przez powódkę darowizny. W piśmiennictwie i orzecznictwie podkreśla się, że darowizna implikuje powstanie szczególnego stosunku pomiędzy darczyńcą a obdarowanym, wyrażającego się w moralnym obowiązku wdzięczności, który szczególnego wymiaru nabiera w sytuacji, gdy do darowizny dochodzi między bliskimi członkami rodziny. Z tego względu ustawodawca dopuszcza możliwość odwołania darowizny w przypadku, gdy obdarowany się z tego obowiązku nie wywiązuje. Należy mieć przy tym na uwadze, że nie każde niedopełnienie obowiązku wdzięczności przez obdarowanego opatrzone jest przewidzianą w art. 898 § 1 k.c. sankcją w postaci uprawnienia darczyńcy do odwołania darowizny. Odwołanie to jest wyjątkiem od obowiązującej zasady trwałości i dotrzymywania umów. Uprawnienie darczyńcy do tego, aby na powrót uzyskał przedmiot czynności, której dokonał z obdarowanym należy traktować ze względu na konieczność zapewnienia pewności obrotu prawnego jako wyjątkowe. Rażąca niewdzięczność, o której mowa w art. 898 § 1 k.c. to niewdzięczność kwalifikowana, która zakłada nasilenie złej woli i naganności zachowania się obdarowanego. Wielokrotnie Sąd Najwyższy podkreślał przy tym, że przesłanki rażącej niewdzięczności nie spełniają zachowania obdarowanego niewykraczające poza zwykłe konflikty życiowe czy rodzinne (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2014 roku, sygn. I CSK 556/13). Rażąco niewdzięczne mogą być tylko zachowania wysoce niewłaściwe i krzywdzące obdarowanego, przy czym muszą być one intencjonalne, umyślne. Rażącą niewdzięczność zasadniczo ocenia się według kryteriów zobiektywizowanych, przy czym istotne są także subiektywne odczucia darczyńcy, a więc to zachowanie obdarowanego było przez niego odebrane jako dotkliwie krzywdzące i wysoce niewłaściwe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 roku, sygn. akt I CK 112/05). Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, iż zachowanie obdarowanej M. S. względem darczyńcy H. S. należy ocenić jako rażąco niewdzięczne, a w konsekwencji uznać, że odwołanie darowizny było skuteczne. Oceniając wzajemne relacje stron po dokonaniu w 2014 r. darowizny, Sąd doszedł do przekonania, iż nie można twierdzić, aby zachowanie M. S. mieściło się w kategorii normalnych, zwykłych sporów rodzinnych. Nie budzi wątpliwości w sprawie w świetle zeznań świadków oraz przesłuchania powódki, że pozwana od momentu ponownego wprowadzenia się przez powódkę do przedmiotowej nieruchomości stała się wulgarna, agresywna, wybuchowa oraz nieprzewidywalna w stosunku do matki. Przestała szanować powódkę, zaczęła stosować wobec niej przemoc psychiczną i fizyczną. Powódka jest osobą starszą, która przez niewłaściwe zachowanie córki poczuła się zagrożona oraz w konsekwencji zaczęła obawiać się o swoje życie. Jednak przede wszystkim nie może ona liczyć na pomoc ze strony córki, czy to w sprawach związanych z leczeniem, czy odciążeniem w codziennych obowiązkach. Powódka czuje się intruzem w darowanym pozwanej mieszkaniu, nie ma możliwości spokojnego porozmawiania i poobcowania z córką, która jest jej najbliższą krewną. Takie zachowanie pozwanej zdaniem Sądu pozwala na przyjęcie, że ma ono cechy zachowania wysoce niewłaściwego i krzywdzącego powódkę. Nie sposób dokonując takiej oceny nie zauważyć, że powódka dokonała darowizny na rzecz pozwanej prawa własności całego lokalu mieszkalnego wyzbywając się w ten sposób tak istotnego składnika majątku pozwalającego na zapewnienie poczucia bezpieczeństwa w podeszłym wieku. Konsekwencją tego może być to, że pozwanej przysługiwać będzie prawo do zamieszkania w lokalu podarowanym przez powoda, co nie może być akceptowane z punktu zasad współżycia społecznego. Tym samym ma to wpływ na ocenę zachowania pozwanej w stosunku do powódki i pozwala na przyjęcie, że zachowanie to ma formę rażącej niewdzięczności. Wszystkie te zachowania z osobna stanowią czyny o znacznym stopniu naganności, godząc w takie dobra powódki jak zdrowie, poczucie bezpieczeństwa, prawo do spokojnego korzystania z mieszkania. W sposób oczywisty zachowania pozwanej uderzały w dobra powódki i jej emocje, a przeżywane przez nią uczucie krzywdy jest obiektywnie zrozumiałe i usprawiedliwione. Odwołanie darowizny było zatem skuteczne. Z uwagi na fakt, że pozwana nie złożyła oświadczenia woli o przeniesieniu należących do niej udziałów we własności darowanych nieruchomości na powódkę, Sąd na podstawie art. 64 § 1 k.c. i art. 1047 k.p.c. uwzględnił powództwo i zobowiązał pozwaną do złożenia oświadczenia woli o treści wskazanej przez powódkę (pkt I wyroku). W pkt II wyroku z uwagi na fakt, że powódka była reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, którego koszty nie zostały pokryte w żadnej części, w oparciu zaś o przepis § 10 ust.1pkt.1 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( DZ.U z 2019 r. Nr18) - Sąd przyznał pełnomocnikowi powódki wyznaczonemu z urzędu adw. K. H. kwotę 6.642 zł z VAT. W pkt III wyroku Sąd nakazał pozwanej, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Świdnicy kwotę 12.642 zł tytułem opłaty od pozwu, od której powódka była zwolniona i wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu.